ବ୍ରଜଧାମରେ କୃଷ୍ଣ ତିଳକ ଲଗାଇ, ବନଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଦିବ୍ୟ ଶୁଭାସ ଓ ମଧୁର ତୁଳସୀର ଗନ୍ଧରେ ଭାସ୍କର, ତାଙ୍କ ମଧୁର ବାଂଶୀର ଶବ୍ଦ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଉଥିଲା। ଏହି ଶବ୍ଦରେ ମଦୋନ୍ମତ ମଉମାଛିମାନେ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛିତ ଗୀତ ଗାଇ, ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୌରବ ଦେଉଥିଲେ। ଜିଲାର ଜଳାଶୟରେ କଠ, ହଂସ, ଓ ଅନ୍ୟ ନିର୍ଜନ ପକ୍ଷୀମାନେ ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦରେ ମନ ହରାଇ, ହରିଙ୍କୁ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ପାହାଡ଼ର ଢାଳରେ, ମିତ୍ରମାନେ ସହିତ, ଫୁଲ ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ବାଂଶୀର ଶବ୍ଦରେ ଗୋପିମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଆନନ୍ଦ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡରେ ପ୍ରସାରିତ ହୋଇଥିଲା। ମେଘ ମଧୁର ଗୁଞ୍ଜନ କରି, ମିତ୍ର ସ୍ୱରୂପରେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି ଏବଂ ଛାୟା ଦେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛତା ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ଗାଈ ଚରାଇବାରେ ଦକ୍ଷ ଓ ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦରେ ପ୍ରବୀଣ, ତୁମର ପୁତ୍ର କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼ରେ ବାଂଶୀ ଧରି, ନିଜ ନିଜ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଋଷିମାନେ—ମନ ଓ ଗ୍ରୀବା ନମାଇ, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସତ୍ୟ ବୁଝି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗାଈମାନେ, ତାଙ୍କ ଖୁରରେ ଧ୍ୱଜ, ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଚିହ୍ନ ଥିବା, ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭୃଜଭୂମିକୁ ଶାନ୍ତ କରି, ଖୁରର ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ମୃଦା ମାନ୍ଦ ଏକାଉନ୍ଟି କରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଯାଉଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ତରରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଗୋପିମାନେ ଅତିବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ନିଜର କେଶ ଓ ବସ୍ତ୍ର କେମିତି ଅଛି ଜାଣି ପାରିଲେ ନାହିଁ, ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଘୁଞ୍ଚି ଯାଉଥିଲେ। କେବେ କେବେ, ତୁଳସୀ ଗନ୍ଧର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗାଈ ଗଣନା କରି, ମିତ୍ରଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ଗୀତ ଗାଇ ଚାଲିଥିଲେ। ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦରେ ମନ ଭୁଲି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଗୋପିମାନେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ; ମୃଗମାନେ ମଧୁର ଗୁଣରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଘରରେ ଅସକ୍ତି ଛାଡ଼ି, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ। ଯମୁନା ତୀରରେ, ଚମେଲି ମାଳା ଓ ଶୁଭ ଶ୍ରଙ୍ଗାରରେ ସଜି, ଗୋପ ଓ ଗାଈମାନେର ମଧ୍ୟରେ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ବାଳ ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଖେଳ କାହାଣୀରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ। ସୁଗନ୍ଧିତ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧର ଶୀତଳ ପବନ ବହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲା; ଦିବ୍ୟ ଗାୟକମାନେ ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଉପହାରରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେ ପ୍ରତି ବ୍ୟାପକ ପ୍ରେମ ଦେଇ, ପଥରେ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ ଗାଈ ଘରେ ନେଇ, ବାଂଶୀ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଯଶ ଗାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ମୁହଁର ଶୋଭା କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଅଧିକ ଚମକି, ମାଳା ଖୁରର ଧୂଳିରେ ଶୋଭିତ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଚାହି, ଦେବକୀର ଗର୍ଭରୁ ଉଦ୍ଭବ ଏହି ରାଜା ଆସିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଲ୍ପ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମିତ୍ରମାନେଙ୍କୁ ମାନ ଦେଇ, ଠୋଡ଼ ଜୁଜୁବ ଫଳ ଭଳି ଫିକା, ମୃଦୁ ଗାଲ ଶୁଭ୍ର ହେଇ ସୁନା ଆବୁଷଣରେ ଶୋଭିତ। ଯଦୁମହାରାଜ କୃଷ୍ଣ, ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରି, ଦିନ ଶେଷରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଭଳି ଗ୍ରାମକୁ ଆସି, ଗାଈମାନେଙ୍କୁ ଦିନର ତାପରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥିଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ଗାଇ, ଦିନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କର ମନ ଓ ହୃଦୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣରେ ଲଗିଥିଲା, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲେ। ଏହିଭଳି ଅଂଶ ଦଶମ ଷ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅଧ୍ୟାୟର 'ଯୁଗଳ ଗୋପୀଗୀତ' ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ ହେଲା। ତାପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏକ ଦିନ ଅରିଷ୍ଟ ନାମକ ବୃଷ ଦାନବ ବ୍ରଜରେ ଆସି, ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପିଠିରେ ପୃଥିବୀକୁ କମ୍ପିତ କରି, ଖୁରରେ ଜମି ଖୋଡ଼ି ଦେଇଥିଲା। ସେ ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ପା ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଖୋଡ଼ି, ପୁଛ ଉଠାଇ ମାଟିର ଚୁଆଁ ଉଠାଇଥିଲା। ଥୋଡ଼ ଥୋଡ଼ ମଳ ବାହାରି, ମୁତ୍ର କରି, ଅନ୍ଧା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖି, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନରେ ଗାଈ ଓ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ। ଭୟରେ ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାମାନେ ଅସମୟରେ ଗର୍ଭପାତ କରି, ମେଘମାନେ ତାଙ୍କର ବଡ଼ ପିଠିକୁ ପାହାଡ଼ ଭାବି, ଭୟରେ ଚିଁଡ଼ି ଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଙ୍ଖ ଦେଖି, ଗୋପ ଓ ଗୋପିମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଗାଈମାନେ ଭୟରେ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ଭାଗିଗଲେ। ସମସ୍ତେ 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇ, ଗୋକୁଳରେ ଭୟ ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦେଲେ। କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରି, 'ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ' ବୋଲି କହି, ବୃଷ ଦାନବକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କରି, 'ତୁମେ କେ, ଅତି ଦୁଷ୍ଟ?' ବୋଲି ଡାକିଲେ। ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କର ହାତରେ ଭୂମିକୁ ଚାପି, ଅରିଷ୍ଟକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରି, 'ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କର ଅଭିମାନ ନାଶ କରିବି' ବୋଲି ଘୋଷଣା କରିଲେ। କୃଷ୍ଣ ମିତ୍ରଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ହାତ ରଖି, ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଅରିଷ୍ଟ ରାଗରେ ଭୂମି ଖୁରରେ ଖୋଡ଼ି, ପୁଛ ମେଘ ଭଳି ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଚାର୍ଜ କରିଥିଲା। ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶଙ୍ଖ ଆଗରେ ରଖି, ରକ୍ତବିମ୍ବ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ, ଅରିଷ୍ଟ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ବିଜୁଳି ଭଳି ଚାର୍ଜ କରିଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଶଙ୍ଖ ଧରି, ଅଠର ପଦ ରେ ପଛକୁ ଚାଲି, ହାତୀ ହାତୀକୁ ଟାଣି ଓଡ଼ାଇବା ଭଳି ଅରିଷ୍ଟକୁ ଟାଣିଲେ। ପ୍ରଭୁ ଦ୍ୱାରା ଫିଙ୍ଗା ଦିଆଯାଇ, ଅରିଷ୍ଟ ଶୀଘ୍ର ଉଠି, ଶରୀର ଘମରେ ଭିଜି, ରାଗରେ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ, ପୁନି ଚାର୍ଜ କଲେ। କୃଷ୍ଣ ଅରିଷ୍ଟକୁ ଶଙ୍ଖ ଧରି, ପାର ଦେଇ ତଳେ ଦବି, ଭୂମିରେ ଫିଙ୍ଗି, ଭିଜା ବସ୍ତ୍ର ଭଳି ଚିପି, ଶଙ୍ଖରେ ଘାତ କରି, ଅରିଷ୍ଟକୁ ଭୂମିରେ ଫେଲିଲେ। ଅରିଷ୍ଟ ରକ୍ତ ଝାରି, ମୁତ୍ର ଓ ମଳ ତ୍ୟାଗ କରି, ପା ଚଳାଇ, ଅସ୍ଥିର ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ, ଦୁଃଖରେ ନିରୃତିଙ୍କ ହାତରେ ନିଜ ଅନ୍ତ ପାଇଲେ; ଦେବମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ଏଭଳି ବୃଷ ଦାନବ କୁକୁଦ୍ମିନ୍କୁ ବଧ କରି, ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ, କୃଷ୍ଣ ବଳରାମ ସହିତ ଗୋକୁଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗୋପିମାନେର ଚକ୍ଷୁର ଉତ୍ସବ ହେଲେ।