ବ୍ରଜଧାମର ଗାଈ, ବଘା, ହରିଣ, ସମୂହେ ସମୂହେ ଦୂରରୁ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ବାଁଶୀର ଧ୍ୱନିରେ ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଁହରେ ଘାସ ଧରିଥିବା ବେଳେ, କାନ ଉଚ୍ଚାନ୍ତ, ସେମାନେ ଏମିତି ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଯାନ୍ତି, ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ ହୋଇଥିବା ପ୍ରତିମା ଭଳି। ପିଠିରେ ମୟୂରପଙ୍ଖା, ରଙ୍ଗିନ ମିନରାଲ ଏବଂ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ, କ୍ରୀଡାପଟୁ ବେଶରେ ମୁକୁନ୍ଦ, ଗୋପବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ କେବେ କେବେ ଗାଈମାନେକୁ ଡାକିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳି ନେଇ ଆସୁଥିବା ପବନ ଦ୍ୱାରା ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆମଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ତୀର ମୃଦୁ ହୋଇ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ଗିରିପର୍ଶ୍ୱରେ ବାଁଶୀ ବଜାଇ ଗାଈମାନେକୁ ଡାକିଥିଲେ, ଅଟଳ ପ୍ରେମରେ ବନବଳ୍ଲରୀ ଓ ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳ ଦେଇ, ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ମଧୁ ଝରିଥିବା ଶାଖା, ଦେହରେ ରୋମାଞ୍ଚ—ସେମାନେ ଅନେକ ଫୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ତିଳକ, ଅରଣ୍ୟମାଳା, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ମଧୁଭରା ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ବାଁଶୀ ବଜାଇଲେ, ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ମଧୁମକ୍ଷିକାମାନେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରିଥିଲେ। ହ୍ରଦରେ କର୍କଟ, ହଂସ, ଓ ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁର ଶୁଣି, ନିର୍ମଳ ମନେ ତାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି ନିର୍ବାଚିତ ମୌନରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି, ବାଁଶୀର ଧ୍ୱନିରେ ଗୋପୀମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ସେଇ ଆନନ୍ଦ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଭରିଦେଇଥିଲା। ମେଘ ମୃଦୁ ଧ୍ୱନି କରି, ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି, ଛାୟା ଦେଇ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଛତ୍ର ତିଆରି କରିଥିଲା। ଗୋପାଳ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଗାଈ ପାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବାଁଶୀବାଦନରେ ଦକ୍ଷ, ନିଜ ମନର ଧାରାରେ ନୂତନ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶୁଣି, ଦେବତା—ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଋଷିମାନେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ସତ୍ୟ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ବାଁଶୀ ଶୁଣି ଗାଈମାନେ ଚିହ୍ନ ଭରା ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଭୂମିର ଘାଉ ଢାକି, ଧରାକୁ ଶିତଳ କରୁଥିଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ଆସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ନୟନ ଚାହାଣିରେ ଆମେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ମନ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଶରୀର ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା କେଶ ବିକୃତ ହେଉଛି କି ନାହିଁ, ଆମେ ଜାଣିପାରୁନଥିଲୁ। କେବେ କେବେ ତୁଳସୀ ଗନ୍ଧର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗାଈ ଗଣନା କରି, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ହାତ ରଖି, ଗାଁ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ ଏବଂ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଗୁଣର ସାଗର ପଛେ ପଛେ ହରିଣମାନେ ମଧ୍ୟ ଗୃହ ମମତା ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଯମୁନା କୂଳରେ ମାଲତୀମାଳା ଓ ଶୁଭ ପୋଷାକରେ ଶୋଭିତ, ଗୋପ ଓ ଗାଈମାନେ ଘେରି, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ମିଳନ ଲୀଳାରେ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ। ମୃଦୁ ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧର ପବନ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ବହୁଥିଲା; ଦେବଗନ ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଅର୍ପଣ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେ ପ୍ରତି ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହଶୀଳ, ବଡ଼ମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଦିନ ଶେଷରେ ଗାଈମାନେକୁ ଘରକୁ ନେଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ତାଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ଗାଉଥିଲେ। କ୍ଷୁଦ୍ର କ୍ଷୁଦ୍ର ଧୂଳିରେ ମାଳା ଧୂସରିତ, କ୍ରୀଡା କ୍ଳାନ୍ତିରେ ମୁଖ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ, ଶ୍ରୀଦେବକୀ ଗର୍ଭର ଏହି ରାଜା, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭ ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରି, ଆସୁଥିଲେ। ଅନନ୍ଦରେ ଚକ୍ଷୁ ଅଳ୍ପ ଘୁରାଇଥିବା, ମାଳାପିନ୍ଧି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳର ଚମକରେ ଗାଲ ଶୋଭିତ, ତାଙ୍କ ଅଧର ବଦାର ଫଳ ଭଳି ଫିକା ଥିଲା। ଯଦୁନାଥ, ଦିନ ଶେଷରେ ଗଜରାଜମାନେ ସହ ଖେଳି, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଭଳି ମୁଖରେ ଆନନ୍ଦ ଚମକ ନେଇ ଗାଁକୁ ଆସି, ଦିନର ତାପରୁ ବ୍ରଜର ଗାଈମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ରାଜନ୍, ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଗାଇ ଦିନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିଲେ, ମନ ଓ ହୃଦୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଇ, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଯାଏ। ଏଠି ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର 'ଯୁଗଳଗୀତ' ନାମକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରେ, ଏକ ଦିନ ଅରିଷ୍ଟ ନାମକ ବୃଷ ରୂପୀ ଦାନବ ବଡ଼ ବଂକ ଚିହ୍ନା ଉଠାଇ, ଭୂମି କମ୍ପିତ କରି, ଗୋକୁଳକୁ ଆକ୍ରମଣ କଲା। ତାଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଖୁଦି, ଟେଲ ଉଠାଇ, ଶିଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ମାଟି ଉଠାଇ, ଭୟଙ୍କର ଗର୍ଜନ କରି, ଗୋମୂତ୍ର ଓ ମଳ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଗର୍ଜନରେ ଗାଈ ଓ ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇଗଲେ। ଗର୍ଭିଣୀ ମହିଳାମାନେ ଭୟରେ ଅପରିପକ୍ୱ ଗର୍ଭପାତ କରିଥିଲେ, ମେଘମାନେ ତାଙ୍କ ଉଠା ଉଠା ଚିହ୍ନାକୁ ପାହାଡ଼ ଭାବି ପଳାଇଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶିଙ୍ଗ ଦେଖି, ଗୋପ ଓ ଗୋପୀମାନେ ଭୟକମ୍ପିତ ହୋଇ, ଗାଈମାନେ ଗୋକୁଳ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଗଲେ। ସମସ୍ତେ 'କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଶରଣ ନେଲେ। ଏଠି ଦେଖି, ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ,' ବୋଲି, ଅରିଷ୍ଟଙ୍କୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ—'ହେ ଦୁଷ୍ଟ, ଏହା କ'ଣ କରୁଛ?'। ଅଚ୍ୟୁତ ତାଳି ମାରି ଅରିଷ୍ଟଙ୍କୁ ଉତ୍ତେଜିତ କଲେ, 'ମୁଁ ତୋପରି ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିବି,' ବୋଲି ଘୋଷଣା କଲେ। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବନ୍ଧୁଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ହାତ ରଖି, ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏତିକି ବେଳେ, ଅରିଷ୍ଟ ରୂଦ୍ର ରୋଷରେ ଛୋଉଁ ହୋଇ ଶିଙ୍ଗ ଆଗକୁ ନେଇ, ଟେଲ ଘୁମାଇ, ବଜ୍ର ଭଳି ଦୃତ ଗତିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କଲେ। ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କ ଶିଙ୍ଗ ଧରି, ଅଠର ଦଣ୍ଡ ପଛକୁ ହଟି, ଅରିଷ୍ଟକୁ ଟାଣି ନେଲେ, ଯେପରି ଏକ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଇଥାଏ। ଭୂମିରେ ପଡ଼ି ଯିବା ପରେ, ଅରିଷ୍ଟ ପୁନି ଉଠି, ଘମେ ଭିଜି, ପ୍ରବଳ କ୍ରୋଧରେ ଆଉଥିଲେ।