ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ—କ୍ରଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ—ହାତରେ ଗଦା ନେଇ, ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷକୁ ଦେଖି ଅତି ଦ୍ରୁତ ଭାବରେ ଅନୁସରଣ କରିଲେ। ସେମାନେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ “ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ!” ବୋଲି ନିରାପତ୍ତି ଦେଲେ। ଯକ୍ଷ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ଭଳି ସେମାନେ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭାବି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସେ ଅନ୍ତେ ନାରୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଦୌଡ଼ି ପାଳିଗଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ସେଠାରେ ଯେଉଁଠି ଯକ୍ଷ ଦୌଡ଼ିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଅନୁସରଣ କରିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ମଣି ନେବା ପ୍ରୟାସ କରିବାରେ ଲଗିଲେ; ବଳରାମ ନାରୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଛରେ ରହିଲେ। କ୍ରଷ୍ଣ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷଙ୍କୁ ଆଗକୁ ଆସି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଦୃଢ଼ ଘୁଂସି ଦେଇ, ମୁଣ୍ଡ ମଣି ଓ ସାଥୀ ମଣି ନେଇଲେ। ଶଂଖଚୂଡାକୁ ମାରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ନେଇ, ସେ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ନେହଭାବରେ ଦେଇଲେ, ନାରୀମାନେ ତାହା ଦେଖିଲେ। ଏହିପରେ, ଶୁକଦେବ ଏହି ଉପାଖ୍ୟାନ କୁ ରଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଗୋପିମାନେ, ଜିଏଁ ଦିନେ କ୍ରଷ୍ଣ ଗୋପାଳ କରିବାକୁ ବନକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ କ୍ରଷ୍ଣଙ୍କ ପଛରେ ଲଗି ରହିଲା, ଦିନ ଦୁଃଖରେ କଟିଲା, ଏବଂ ସେମାନେ କ୍ରଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇଲେ। ଗୋପିମାନେ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରି, ଅଠେ ଓଠକୁ ଲଗାଇ, ବାମ ଗାଲ ଓ ହାତରେ ଚାପି, ଭୂରୁ ନୃତ୍ୟ କରାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଆମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି। ଦେବୀମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହା ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ଲଜ୍ଜାରେ ତାଙ୍କ ମନ କ୍ରଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମବାଣରେ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହେଇ, ପୋଷାକ ଭୁଲିଗଲେ। ସ୍ନିଗ୍ଧ ଗୋପିମାନେ ଆଉ କହିଲେ: ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା କ୍ରଷ୍ଣ ବାଂଶୀ ଚାଲାଇଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ହାର ଓ ହସ ଏକ ଧାରା ତଡ଼ିତ୍ତ ଭଳି ଚମକେ। ବ୍ରଜର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଳଦ, ହରିଣ, ଗାଁମାନେ ଦୂରରୁ ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ମନ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଘାସ ଧରି, କାନ ଦେଇ, ଚିତ୍ର ଭଳି ନିଶ୍ଚଳ ଓ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇ ବସିଗଲେ। ମୟୂର ପଙ୍ଖ, ରଙ୍ଗିନ ମିନେରାଲ୍, ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ, ପହେଁ କ୍ରଷ୍ଣ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଗୋମାନେକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ନଦୀମାନେ, ତାଙ୍କ ଧାରା ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପଦର ଧୂଳି ଆଣିଥିବା ପବନରେ, ପ୍ରେମରେ ତଳମଳ କରି, ଜଳ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ, କ୍ରଷ୍ଣ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରିଥିଲେ। ପ୍ରଥମ ପୁରୁଷ, ପର୍ବତର ରାଜା ଭଳି, ତାଙ୍କ ସାଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ଶୌର୍ୟ ଗାଇ, ସେ ବନ ଉପତ୍ୟକାରେ ବାଂଶୀ ଚାଲାଇ ଗୋମାନେକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ବନର ଲତା ଓ ଗଛମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରି, ଶାଖ ମଧୁ ଝରି, ପ୍ରେମରେ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଅନୁଭବ କରି ଫୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥିଲେ। ତିଳକ, ବନ ଫୁଲ ହାର, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ମଧୁ ଭରା ତୁଳସୀରେ ଶୋଭିତ, କ୍ରଷ୍ଣ ବାଂଶୀ ଚାଲାଇଲେ, ମଧୁମକୁଳୀ ମନ ହରି ତାଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇ, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରିଥିଲେ। ଝିଲିରେ, କୁଳ, ହଂସ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ, ତାଙ୍କ ମନ କ୍ରଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସାଥୀମାନେ ସହିତ, ମାଳା ଓ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ପହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ, କ୍ରଷ୍ଣ ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ଗୋପିମାନେକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲେ, ଏହି ଆନନ୍ଦ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପିଗଲା। ମେଘ ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଭୟ କରି, ମୃଦୁ ଗୁଞ୍ଜନ କରି, ମିତ୍ର ଭଳି ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି, ଛାୟା ଦେଇ, କ୍ରଷ୍ଣ ପାଇଁ ଛତା ତିଆରି କଲା। ବିଭିନ୍ନ ଗୋମାନେ ଚରାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ବାଂଶୀ ଚାଲାଇବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ତୁମର ପୁତ୍ର ବାଂଶୀ ଓଠକୁ ଲଗାଇ, ନିଜ ରଚିତ ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏହା ଶୁଣି, ଦେବମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଋଷିମାନେ ସହିତ, ମନ ଓ ଗଳା ଝୁକାଇ, ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସତ୍ୟ ବୁଝି ପାରିଲେ ନାହିଁ। ଧ୍ୱଜ, ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ, ଅଙ୍କୁଶ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଗୋମାନେ, ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭୂମିର ଖଣ୍ଡକୁ ଆପଣଙ୍କ ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କରି, ଭୂମିକୁ ଶାନ୍ତ କରିଥିଲେ। କ୍ରଷ୍ଣ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଚାହିଁବା ଭଙ୍ଗୀ ଓ ଅନ୍ତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଆଗ୍ରହରେ, ଗୋପିମାନେ ଜଣାନ୍ତି ନାହିଁ କିପରି ଚାଲୁଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଚୁଲ ଓ ପୋଷାକ ବିକ୍ରମ ହୋଇଛି କି ନାହିଁ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଭ୍ରାନ୍ତ ହୋଇଗଲେ। ମଧୁ ଗନ୍ଧ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି, କ୍ରଷ୍ଣ ଗୋଗଣନା କରି, ଏକ ପ୍ରିୟ ସାଥୀର ଶୋଉଠରେ ହାତ ରଖି, ଚାଲିବା ସମୟରେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ମନ ଭୁଲି, କ୍ରଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଗୁଣର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ହରିଣମାନେ ଗୋପିମାନେ ଭଳି ଘର ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଗଲେ। ଯମୁନା ତଟରେ, ଚମେଲି ମାଳା ଓ ଶୋଭାମୟ ପୋଷାକରେ ଶୋଭିତ, ଗୋପ ଓ ଗୋମାନେ ଚାରିପାଖରେ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କ୍ରଷ୍ଣ ନିଜ ମିତ୍ରମାନେକୁ ଲୀଳା କ୍ରିୟାରେ ଆନନ୍ଦିତ କଲେ। ସନ୍ଦଳ ଗନ୍ଧରେ ଶୋଭିତ ମୃଦୁ ବାୟୁ ଆସି, ଦେବଗଣଙ୍କ ଗାନା, ଗୀତ, ଅର୍ପଣରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ। ବ୍ରଜର ଗୋମାନେ ପ୍ରତି ଆସକ୍ତ, ପଥରେ ବଡ଼ମାନେ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ, ସମସ୍ତ ଗୋମାନେକୁ ଦିନ ଶେଷରେ ଘରକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କ କୀର୍ତି ବାଂଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ଶୁଣାଗଲା। ତାଙ୍କ ମୁହଁର ଶୋଭା କ୍ଳାନ୍ତିରେ ଚମକି, ମାଳା ଗୋମାନେର ଧୂଳିରେ ଧୂସର ହୋଇ, ମିତ୍ରମାନେ ପାଇଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବାକୁ ଆସିଲେ—ଏହି ଦେବକୀର ପୁତ୍ର, ରାଜା। ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅଳ୍ପ ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ, ମାଳା ପିନ୍ଧି, ମିତ୍ରମାନେକୁ ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ଓଠ ଡେଉ ଫଳ ଭଳି ଫିକା, ମୃଦୁ ଗାଲ ରଜତ କୁଣ୍ଡଳର ଶୋଭାରେ ଶୋଭିତ। ଯଦୁ ରାଜା, ଗଜର ରାଜା ଭଳି, ଦିନ ଶେଷରେ ଚାଲି, ଅନନ୍ଦରେ ଚମକି, ଗ୍ରାମକୁ ଆସି, ବ୍ରଜର ଗୋମାନେ ଦିନର ତାପରୁ ମୁକ୍ତ କଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏଭଳି, ରଜା, ଗୋପିମାନେ କ୍ରଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ, ଦିନ କଟିଲେ, ଚିତ୍ତ ଓ ହୃଦୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରଷ୍ଣକୁ ଦେଇ, ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ ହେଲେ। ଏହିପରେ, ଦଶମ ଷ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧରେ ଗୋପିମାନେ ଦ୍ୱିଦ୍ୱି ଗୀତ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ପରେ, ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏବେ ଅରିଷ୍ଟ, ବୃଷଭ ଦେମନ, ଗୋପଗାଁକୁ ଆସି, ବଡ଼ ତାଳ ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ହଲାଇ, ଖୁର ଦ୍ୱାରା ଭୂମି ଖୋଡ଼ିଲେ।