ବୃନ୍ଦାବନରେ ରାତି ଆସିବା ସମୟରେ, କୃଷ୍ଣ, ବଳରାମ ଓ ତାଙ୍କ ସଖାମାନେ ଅନେକ ରୂପରେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଏବଂ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ବନ୍ଧୁତ୍ୱ ଭାବରେ ଜଡିଥିବା ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ମଧୁର ଗୀତରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଗାଇ ନମନ କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଆକାଶକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ହୃଦୟ ମୁଗ୍ଧ କରୁଥିବା ଚମେଲି ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଏବଂ ମଦମାତା ମୌମାଛୀମାନଙ୍କର ଗୁଞ୍ଜନ ପବନ ଏ ମଧୁର ରାତିକୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର କରି ଦେଉଥିଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଏମିତି ଏକ ମଧୁର ସୁର ଉପସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମନ ଓ କାନ ଶାନ୍ତି ପାଇଥିଲା। ଏହି ଗୀତ ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଆପଣାକୁ ଭୁଲି ଶୂନ୍ୟ ହେଇଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଖସିଯାଉଥିଲା, କେଶ ଓ ମାଳା ବିଖରିଯାଉଥିଲା। ସେମାନେ ଖେଳୁଥିଲେ, ଗାଉଥିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ—ଏହି ସମୟରେ କୁବେରଙ୍କ ଅନୁଚର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷ ଶଂଖଚୂଡ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦେଖୁଥିବା ବେଳେ, ଶଂଖଚୂଡ ଗୋପୀମାନେ ଉପରେ ଚଢ଼ି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଉଠାଇ ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ "କୃଷ୍ଣ! ବଳରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନଙ୍କୁ ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖି, ଦୁଇ ଭାଇ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଚୋରି ହେବା ପରେ ଗାଁର ଗାଈ ଚାଲିଯିବାପରି ଦୃତ ଧାଉଥିଲେ। "ଭୟ କରିବେନି!" ବୋଲି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଗଦା ନେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ପରି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଅବିବେକୀ ଶଂଖଚୂଡ ଗୋପୀମାନେ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଳାଇଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ରତ୍ନ ନେବା ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ରଖି, ବଳରାମ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ରହିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଶଂଖଚୂଡଙ୍କୁ ଧରି, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ତାଙ୍କୁ ଘୁଞ୍ଚି ଘୁଞ୍ଚି ଏକ ଭୟଙ୍କର ଘୁଞ୍ଚ ଦେଇ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମୁକୁଟ ଓ ରତ୍ନ ନେଇଲେ। ଶଂଖଚୂଡଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ରତ୍ନ ବଡ଼ ଭାଇ ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଦେଇଦେଲେ, ଏବଂ ଗୋପୀମାନେ ଏହା ଦେଖି ଅତିଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଗୋପୀମାନେ ଦିନ ଭରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ମନରେ ରଖି, ତାଙ୍କ ଚରିତ୍ର ଗାଇ ଦୁଃଖରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହିଲେ: "ଯେଉଁଠି ମୁକୁନ୍ଦ ବାଁଉଶୀ ମୁହଁକୁ ଲଗାଇ, ବାମ ହାତରେ ଧରି, ବାମ ଗାଲ ତଳେ, ଭୂଆ ଚଞ୍ଚଳ କରି, କମଳ ଅଙ୍ଗୁଳି ଦେଖାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଆମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି।" ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଗୀତ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଆପଣାକୁ ଭୁଲିଯାଉଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ: "ଅଦ୍ଭୁତା! ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଦୁଃଖିତ ଜନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେବାରେ ସକ୍ଷମ, ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ମାଳା ଓ ହାସି ଏକ ନିରନ୍ତର ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପ୍ରଭା ପରି ଜଳମଳ କରେ।" ବ୍ରଜର ବୃଷ, ହରିଣ, ଗାଈମାନେ ବାଁଉଶୀ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଁହରେ ଘାସ ଧରି, କାନ ଉଠାଇ, ଏମିତି ଅଚଳ ହୋଇଥିଲେ, ଯେପରି ଚିତ୍ରରେ ଅଙ୍କିତ। କୃଷ୍ଣ ପେଖାନ୍ତିକା ପରି, ରଙ୍ଗିନ ମିନେରାଲ, ପତ୍ର ଓ ମୟୂର ପଙ୍ଖ ଧରି, ଗୋପମାନେ ସହିତ ଗାଈ ଡାକୁଥିଲେ। ନଦୀମାନେ ତାଙ୍କ ପଦ ଧୂଳିର ସ୍ପର୍ଶରେ ନିଜ ଧାରା ରୋକି ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର "ବାହୁ" ପ୍ରେମରେ କମ୍ପିତ ହୋଇ ଜଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଉଥିଲା। ପର୍ବତର ଢାଳରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସଖାମାନଙ୍କ ସହିତ ବିରାଜିତ, ବାଁଉଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ଗାଈ ଡାକୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସାରେ ତାଙ୍କ ସଖାମାନେ ଗାଇଥିଲେ। ଅନେକ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଥିବା ବନଲତା ଓ ଗଛମାନେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ; ମଧୁ ଝରୁଥିବା ଶାଖା, ପ୍ରେମରେ ଉତ୍କଳିତ ଶରୀର, ତେବେ ଫୁଲ ଝଡ଼ିଯାଉଥିଲା। ତିଳକ, ବନମାଳା, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ମଧୁର ତୁଳସୀରେ ଶୋଭିତ କୃଷ୍ଣ ବାଁଉଶୀ ଚଳାଇଲେ, ମଦିରା ମୌମାଛୀମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଶଂସାରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଝିଲିମିଲି ପାଖରେ କ୍ରଞ୍ଚ, ହଂସ, ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷୀମାନେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ମଧୁର ଧ୍ୱନିରେ ମନ ନିବେଶ କରି, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ନିରବ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ପାହାଡ଼ ଢାଳରେ ସଖାମାନେ ସହିତ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣ ବାଁଉଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ, ଏହି ଆନନ୍ଦ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱକୁ ଭରିଦେଉଥିଲା। ମେଘ ମୃଦୁ ଗର୍ଜନ କରି, ପ୍ରେମରେ ଫୁଲ ଝଡ଼ି ଛାୟା ଦେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛତ୍ର ଦେଉଥିଲା। ଗୋପାଳନ ଓ ବାଁଉଶୀ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ ତୁମ ପୁତ୍ର, ନିଜ ମନର ନୂତନ ଧୁନି ଉପସ୍ଥାପନ କରୁଥିଲେ। ଦେବତାମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଏହା ଶୁଣି ମୁଣ୍ଡ ଓ ମନ ନମାଇ, ହତବୁଦ୍ଧି ହୋଇ ଯାଉଥିଲେ। ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କ ଖୁରରେ ପତାକା, ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ବାଁଉଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରଜମଣ୍ଡଳର ମାଟିକୁ ଚୁମିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଆପଣାକୁ ଭୁଲି ଯାଉଥିଲେ—କେଉଁଠି ଚାଲୁଛି, କେଉଁଠି ଅଛି, କେଶ ବା ବସ୍ତ୍ର ଅବସ୍ଥା କଣ—ସେମାନେ ଜାଣିପାରୁନଥିଲେ। କେବେ କେବେ ତୁଳସୀ ଗନ୍ଧ ମାଳା ପିନ୍ଧି, କୃଷ୍ଣ ଗାଈ ଗଣନା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ବନ୍ଧୁଙ୍କ ଗାଳାରେ ହାତ ରଖି ଗାଉଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବାଁଉଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ମନ ବିମୋହିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଗୃହ ଛାଡ଼ି ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ; ଏହିପରି ହରିଣମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଗୁଣରେ ବିମୁଗ୍ଧ ହୋଇ ଚାଲିଯାଉଥିଲେ। ଯମୁନା ତୀରେ ମାଳା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ଗୋପମାନେ ଓ ଗାଈମାନେ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ମଜାର ଲୀଳାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥିଲେ। ଚନ୍ଦନ ଗନ୍ଧ ଧାରଣ କରୁଥିବା ମୃଦୁ ପବନ ବହୁଥିଲା, ଦେବଗଣ ଗୀତ, ସଙ୍ଗୀତ ଓ ଅର୍ପଣ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିଲେ।