ଦସାର୍ହ ବଂଶର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀଙ୍କୁ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ। ଏହି ଘଟଣା ପରେ ନନ୍ଦଙ୍କର ଦୁଃଖ ହରିଗଲା। ବ୍ରଜର ଲୋକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଉପବାସ ଶେଷ କରି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଘଟଣା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଏକ ରାତିରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ରାମ, ଦୁଇଁଜଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ମାଳିକ, ବନରେ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ହୋଇ ଖେଳିବାରେ ଲଗିଲେ। ସେମାନେ ଭଲ ଭାବରେ ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ମାଲା ପିନ୍ଧି ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଗୋପୀମାନେ ମୃଦୁ ଗୀତ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ସଙ୍ଗ ଦେଉଥିଲେ। ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେବାରେ, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଦେଇ, ବନର ସବୁଠାରୁ ଜାସମିନ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଏବଂ ମଦିରା ମକୁଡ଼ିର ଗୁଞ୍ଜନ ପବନ ଦ୍ୱାରା ଲୋଟସ ପୁଣ୍ଡରୁ ଆସୁଥିଲା। ସେମାନେ ସମ୍ମିଳିତ ଗୀତ ଗାଇ, ସବୁ ଜୀବର ମନ ଓ କାନକୁ ଶୁଭ ଦେଉଥିଲେ, ଏକାଠି ସୁନ୍ଦର ହାରମୋନି ତିଆରି କରିଥିଲେ। ସେହି ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଅପାର ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇଗଲେ; ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଖସିଗଲା, ଚୁଲ ଓ ମାଲା ଖୋଲିଗଲା। ଏହି ଦିନ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦ ଭରା ଖେଳ ଓ ଗୀତରେ ମଗ୍ନ ହେବା ସମୟରେ, କୁବେରଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ ଶଂଖଚୂଡ଼ ଆସିଗଲା। କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଦୁଇଁଜଣ ଦେଖୁଥିଲେ, ଶଂଖଚୂଡ଼ ଗୋପୀମାନେ ଦେଖି ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଉଠାଇ ନେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଗୋପୀମାନେ 'କୃଷ୍ଣ! ରାମ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀମାନେ ଧରାପଡ଼ିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଏହି ଚୋର ଗାଁ ଚୋରା ଗଯା ଭାବରେ ତୁରନ୍ତ ପଛ ଧରିଲେ। 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!' ବୋଲି ଉତ୍ସାହ ଦେଇ, ଦୁଇଁଜଣ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷକୁ ତୁରନ୍ତ ଚେଷ୍ଟା କରି ପଛ ଧରିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ଭଳି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ଶଂଖଚୂଡ଼ ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଗୋପୀମାନେ ଛାଡ଼ି ଦୌଡ଼ିଗଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଧରିବାକୁ ଯେଉଁଠି ଦୌଡ଼ିଲେ, ବଳରାମ ଗୋପୀମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ରହିଗଲେ। କୃଷ୍ଣ ଦୂରରୁ ଆସି ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଘୁସି ମାରି, ତାଙ୍କର ମୁକୁଟ ମଣି ଓ ସାଥୀ ମଣି ନେଇଲେ। ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ବଳରାମଙ୍କୁ ପ୍ରେମରେ ଦେଇଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଗୋପୀମାନେ, କୃଷ୍ଣ ଗୋବାଳ କରିବା ପାଇଁ ବନକୁ ଯିବା ସମୟରେ, ତାଙ୍କର ଚିତ୍ତ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲା। ସେମାନେ ଦୁଃଖରେ ଦିନ କାଟି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ: ଯେଉଁଠି ମୁକୁନ୍ଦ ବାଁହି ହଠାତ୍ତା ହାଠେ ଧରି, ତାଙ୍କର ବାଁ ଗାଲ ହାଠ ସହିତ ଲଗାଇ, ଭୌହ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ତରଳ ଆଙ୍ଗୁଠି ଗତି ଦେଖାଉଥିଲା, ସେଠି ସେ ଆମକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ଦେବୀମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ; ଲଜ୍ଜାରେ, ପ୍ରେମର ବାଣରେ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ପୋଷାକ ଭୁଲିଗଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଗୋପୀମାନେ, ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦପୁତ୍ର ଦୁଃଖୀମାନେ ଦୁଃଖ ହରିବାକୁ ବାଁହି ଚଳାଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଛାତିରେ ମାଳା ଓ ହସ ହେଲାର ଦୀପ୍ତି ବିଜୁଳି ଭଳି ଚମକୁଥିଲା। ବ୍ରଜର ବଳଦ, ହରିଣ, ଗାଁଗୋଁ, ଦୂରରୁ ବାଁହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମନ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ଦାନ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ଘାସ ଧରି, କାନ ଦେଇ, ଚିତ୍ତ ବିନ୍ଦୁ ଭଳି ଅଚଳ ଏବଂ ନିଦ୍ରା ଭଳି ହୋଇଗଲେ। ମୟୂରପଙ୍ଖ, ରଙ୍ଗିନ ମିନେରାଲ ଓ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ମୁକୁନ୍ଦ ବ୍ରଜବାସୀ ଶିଶୁମାନେ ସହିତ କେବେ କେବେ ଗାଁଗୋଁକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ନଦୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଧାରା ବିଭାଜିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ପବନ ଆଣି, ପ୍ରେମରେ ଭାବି, ତାଙ୍କର ହାତ କମ୍ପିଥିଲା, ଜଳ ନିର୍ବିକଳ ହୋଇଗଲା। ଅଦି ନର, ପାହାଡ଼ର ରାଜା ଭଳି, ସଙ୍ଗୀମାନେ ତାଙ୍କର ବୀରତା ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ, ବନରେ ବାଁହି ଚଳାଇ ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ ଗାଁଗୋଁକୁ ଡାକୁଥିଲେ। ବନର ଲତା ଓ ଗଛମାନେ, ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ପ୍ରଚୁର, ଅନ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ; ଶାଖାମାନେ ମଧୁର ଧାରାରେ ଅବନତ, ଶରୀର ପ୍ରେମରେ କମ୍ପି, ଫୁଲ ଉତ୍ପନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ତିଳକ, ଫୁଲ ମାଳା, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ, ମଧୁ ତୁଳସୀ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ହୋଇ, ମୁକୁନ୍ଦ ବାଁହି ଚଳାଇବା ସମୟରେ, ମକୁଡ଼ିମାନେ ମଦିରା ହୋଇ ତାଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କରି ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଝିଲି ରାଜ, ହଂସ ଓ ପକ୍ଷୀମାନେ, ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ହରିଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ଚିତ୍ତ ନିର୍ବିକଳ, ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ, ନିର୍ବଳ ହୋଇ ପୂଜା କରୁଥିଲେ। ସହଚରମାନେ ସହିତ, ଫୁଲ ଓ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧି, ପାହାଡ଼ର ଉପତ୍ୟକାରେ, ମୁକୁନ୍ଦ ଗୋପୀମାନେ ଗୀତ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, ଏହି ଆନନ୍ଦ ବିଶ୍ୱକୁ ଭରିଗଲା। ମେଘ ନିଜ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିବାକୁ ଭୟ କରି, ମୃଦୁ ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲା, ମିତ୍ର ଭଳି ଫୁଲ ଝରାଇ, ଛାୟା ଦେଇ, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ପାଇଁ ଚତ୍ର ତିଆରି କରୁଥିଲା। ବିଭିନ୍ନ ଗାଁଗୋଁ ଚରାଇବାରେ ଦକ୍ଷ, ବାଁହି ଚଳାଇବାରେ ପ୍ରବୀଣ, ତୁମର ପୁତ୍ର ବାଁହି ଠାରେ ରଖି ନିଜ ନିଜ ଗୀତ ତିଆରି କରୁଥିଲେ। ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ—ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ—ଋଷିମାନେ ସହିତ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଚିତ୍ତ ନମାଇ, ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇ, ସତ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗାଁଗୋଁର ଖୁସି ଦ୍ୱାରା, ଧ୍ୱଜ, ବିଜୁଳି, ପଦ୍ମ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଚିହ୍ନ ତାଙ୍କର ଖୁରରେ ଥିଲା; ବାଁହି ଶବ୍ଦରେ ଆନନ୍ଦ ହୋଇ, ଭୂମିର ଦୁଃଖ ଲୁଚାଇ ଦେଉଥିଲେ। ମୁକୁନ୍ଦ ଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ଆମେ ତାଙ୍କର ଚାଲିବା ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହୃଦୟର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମନ ହରାଇ, ଚୁଲ ବା ପୋଷାକ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଏକ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ଅବସ୍ଥାରେ ଶୁଣିପାରିଲୁ ନାହିଁ। କେବେ କେବେ, ତୁଳସୀ ଗନ୍ଧର ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଗାଁଗୋଁ ଗଣନା କରି, ସହଚରଙ୍କ ଅଭିଜ୍ଞ ହାତରେ ହାତ ଦେଇ, ଗୀତ ଗାଇ ହେଉଥିଲେ। ବାଁହି ଶବ୍ଦରେ ମନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ; ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କର ଗୁଣସାଗର ଅନୁସରଣ କରି, ହରିଣମାନେ ଗୋପୀମାନେ ଭଳି ଘର ମୋହ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ।