ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଚରିତ୍ର ଏବଂ ଭୃଜବାସୀଙ୍କ ଅନୁଭୂତି ଏକ ସମୟର କଥା, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ପାରିଲି ମୁଁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ! ତୁମେ ଯେଉଁଠାରେ ଅଛ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଖିବା ସହିତ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର ହୁଏ। ତୁମର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ସବୁ ଶ୍ରୋତା ଓ ନିଜେ ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ—ତେବେ ତୁମର ପଦସ୍ପର୍ଶ ହେଲେ କିଏ ଅପବିତ୍ର ରହିପାରିବ? ଦାଶାର୍ହ ବଂଶଜ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ନେଇ, ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ନମସ୍କାର କଲେ ଓ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ। ଏହା ସହିତ ନନ୍ଦଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି ଭୃଜବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି ଆନନ୍ଦ ଉପରେ ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ କରିବା ସହିତ ଭୃଜକୁ ଫେରିଲେ ଓ ଏହି ଘଟଣା ଅନ୍ୟମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ। ଏକ ରାତିରେ, ଶ୍ରୀଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ, ଦୁହେଁ ଅପୂର୍ବ ବଳର ଧାରକ, ଭୃଜର ନାରୀମାନେର ମଧ୍ୟରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ, ମାଳା ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ। ଭୃଜଙ୍କ ନାରୀମାନେ ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧି ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାତିର ଆରମ୍ଭକୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲା। ଚମ୍ପା ଫୁଲର ଗନ୍ଧ, ମଦମାତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଓ ହ୍ରଦର ପଦ୍ମର ଗନ୍ଧ ହାଲୁକା ବାତାସରେ ଭରିଗଲା। ସେମାନେ ଏକାଠି ଗାଇ ଏମିତି ମଧୁର ଧ୍ୱନି କରୁଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ଗୀତ ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ, ନିଜକୁ ଭୁଲିଗଲେ, ସେମାନଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଖସିଗଲା, କେଶ ଓ ମାଳା ଖୁଲିଗଲା। ଏମିତି ଖେଳ ଓ ଗାନରେ ଲିନ୍ନ ହୋଇଥିବା ବେଳେ, କୁବେରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଶଂଖଚୂଡ଼ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଆସିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦେଖି ରହିଥିଲେ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ଗୋପୀମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବାକୁ ଦେଖି, ସେମାନେ କୌଣସି ଭୟ ନାକରି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଗୋପୀମାନେ 'କୃଷ୍ଣ! ବଳରାମ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ନିଜ ମିତ୍ରମାନେ ଧରାଯିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗାଈ ଚୋରି କରୁଥିବା ଚୋର ପଛରେ ଭାଇମାନେ ଯେପରି ଦୌଡ଼ନ୍ତି, ସେପରି ଦୌଡ଼ିଲେ। ‘ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!’ ବୋଲି ଦୁଇ ଭାଇ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଗଦା ହାତରେ ଧରି ଦୃତ ଗତିରେ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷ ପଛରେ ଲାଗିଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ପରି ସେମାନେ ଆସୁଛନ୍ତି ଦେଖି, ମୂଢ଼ ଶଂଖଚୂଡ଼ ଗୋପୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଳାଇଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଯେଉଁଠିକୁ ଯାଉଛି, ସେଉଁଠି ଦୌଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଣି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ବଳରାମ ମହିଳାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଘୁଞ୍ଚି ମୁକୁଟ ଓ ମଣି ନେଇଲେ। ଶଂଖଚୂଡ଼କୁ ବଧ କରି, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ବଡ଼ ଭାଇ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଲେ, ଯାହା ଦେଖି ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ଏହି ଭାବେ ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଛନ୍ତି, ଗୋପୀମାନେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଗୋଚରଣ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରେମମୟ ଲୀଳାଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହୁଥିଲେ—ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କ ମୃଦୁ ଆଠି ହାତରେ ବାଁୟସି ଧରି ଚୁଆଁ ଠାରେ ଲଗାଇ, ଭୂକୁଣ୍ଡି ଭୂକୁଣ୍ଡି ଭୌହ ନାଚାଇ, କୌଶଳରେ ଅଙ୍ଗୁଳି ଚଳାଇ ଯେଉଁଠାରେ ବାଁଶୀ ଶୁଣାଉଛନ୍ତି, ସେଉଁଠାରେ ଆମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି। ଦେବତାମାନଙ୍କ ଜନନୀମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ସ୍ବର ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ଅଂଶ ଭୁଲିଗଲେ, ବସ୍ତ୍ର ଖସିଗଲା। ହେ ଅଦ୍ଭୁତା, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଦୁଃଖିତମାନେର ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ତାଙ୍କ ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନି ହେବାବେଳେ ଚେଷ୍ଟରେ ମାଳା ଓ ହସ ଏକ ଧାରା ପରି ଚମକେ। ଭୃଜର ବୃଷଭ, ହରିଣ ଓ ଗାଈମାନେ ଦଳେ ଦଳେ ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ମନ ବନ୍ଧି, ମୁଁହ ମଧ୍ୟରେ ଘାସ ଧରି, କାନ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ ଦେଇ, ଏମିତି ନିଷ୍କ୍ରିୟ ଓ ଅଚଳ ହୋଇଯାଆନ୍ତି ଯେ, ଚିତ୍ର ଭଳି ଦେଖାଯାଏ। ମୟୂରପଙ୍ଖା, ରଙ୍ଗିନ ମିନରାଲ ଓ ପତ୍ର ଧରି, କୃଷ୍ଣ ପ୍ରହରୀ ଭଳି ସଜି, ସାଥୀମାନେ ସହ ଗାଈ ଡାକୁଛନ୍ତି। ନଦୀମାନେ, ତାଙ୍କ ପଦ୍ମପଦ ଧୂଳି ହାଲୁକା ବାତାସରେ ଆଣି, ଆମ ପରି ତାଙ୍କୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, ଭଲ ପୁଣ୍ୟରେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପ୍ରେମରେ ମନ୍ଦ ହୋଇ ତାଙ୍କ ଜଳ ଶାନ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ, ପାହାଡ଼ର ଶିରୋମଣି, ସାଥୀମାନେ ତାଙ୍କ ବୀର୍ୟ ଗାନ କରନ୍ତି, ବନେ ବନେ ଚରିବା ସମୟରେ ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନି ଦେଇ ଗାଈ ଡାକନ୍ତି। ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରପୂର ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁକୁ ଅନ୍ତରେ ଧାରଣ କରିଥିବା ପରି ଦେଖାଯାନ୍ତି, ମଧୁ ଝରାଇ ବୃଞ୍ଚି ଭୂମିକୁ ନମାନ୍ତି। ତିଳକ, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା, ଦିବ୍ୟ ଗନ୍ଧ ଓ ମଧୁର ତୁଳସୀ ମାଳା ଧାରଣ କରି, କୃଷ୍ଣ ବାଁଶୀ ଶୁଣାଉଥିବା ବେଳେ, ମଦମାତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ତାଙ୍କର ଗୀତ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇଥାଏ। ଝିଲି ଏବଂ ହଂସମାନେ ଜଳରେ ତାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଗୀତରେ ମନ ବନ୍ଧି ଏଗିଆସନ୍ତି, ମନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ଶାନ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ସାଥୀମାନେ ସହ ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରି, ପାହାଡ଼ ଛାୟାରେ ଗୋପୀମାନେକୁ ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛନ୍ତି, ଏହାର ଆନନ୍ଦ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ଉତ୍ସାହିତ କରେ। ମେଘମାନେ ମିତ୍ରତାରେ ମୃଦୁ ଗର୍ଜନ କରି, ଫୁଲ ବର୍ଷା କରି, ଛାୟା ଦେଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଛତ୍ର ଦେଇଥାନ୍ତି। ଗୋପାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବାଁଶୀ ଚାଲନାରେ ନିପୁଣ, ତୁମ ପୁଅ ବାଁଶୀ ଠାରେ ଲାଗି ନିଜ ନିଜ ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରନ୍ତି। ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଦେବତା, ଇନ୍ଦ୍ର, ଶିବ, ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଋଷିମାନେ ମଣ୍ଡ ଓ ମନ ନମାଇ ଭ୍ରମିତ ହୋଇପଡ଼ିଲେ, ସତ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗାଈମାନେ ତାଙ୍କର ଖୁରରେ ଧ୍ୱଜ, ବଜ୍ର, ପଦ୍ମ ଓ ଅଙ୍କୁଶ ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି, ବାଁଶୀ ଧ୍ୱନିରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ଭୃଜମାଟିର ଘାଉ ଭରିଦେଇଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ନେତ୍ରପାଟ ଓ ମନକୁ ଉତ୍ତେଜିତ କରୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟିରେ ଆମେ ଅପରିଚିତ ହୋଇଯାଉଛୁ, ମନ ବିଭ୍ରାନ୍ତ, ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା କେଶ କିପରି ଅଛି ଜଣା ନାହିଁ।