ଏକ ଦିନ, ଗୋପାଳମଣ୍ଡଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଘଟଣା ଘଟିଲା। ଏକ ସର୍ପ ନନ୍ଦବାବାଙ୍କୁ ଧରି ନେଲା ଓ ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଦୁଃଖଦ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଗୋପାଳମାନେ ଦୃତଗତିରେ ଉଠି ଦେଖିଲେ ନନ୍ଦବାବା ସର୍ପର ଶିକାର ହୋଇଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ହସ୍ତରେ ଲାଠି ନେଇ ସର୍ପକୁ ମାଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅଗ୍ନିଶଳାକୁ ଛୁଇଁଲେ ଯେପରି ସେ ସର୍ପ ତଥାପି ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ଏହି ସମୟରେ, ସାତ୍ୱତମଣ୍ଡଳର ନାୟକ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ, ଏଗିଅସି ନିଜ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପକୁ ଛୁଇଁଲେ। ତାଙ୍କ ପବିତ୍ର ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶରେ, ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟତା ଧ୍ୱଂସ ହେଲା ଓ ସେ ନିଜ ସର୍ପ ଆକୃତି ଛାଡ଼ି ଦେଲା। ଏବେ ସେ ଏକ ବିଦ୍ୟାଧର ପ୍ରଭାମୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଖରେ ନମ୍ରତା ସହିତ ଦଢ଼ି ରହିଲା। ତାପରେ ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ? ଏତେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ଆକୃତି ରେ ଦେଖାଯାଉଛ। କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ?" ତାହାର ପ୍ରତିଉତ୍ତରରେ ସେ ସର୍ପ କହିଲେ—"ମୁଁ ବିଦ୍ୟାଧର ସୁଦର୍ଶନ। ମୋର ରୂପ ଓ ଧନରେ ଗର୍ବିତ ହୋଇ ଆମେ ଆକାଶ ରଥରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲି। ଏକ ଦିନ ବିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ନାମକ ଋଷିମାନେ ମୋର ଉପରେ ହସିଲେ, ଏବଂ ମୋର ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ଶାପରେ ଏହି ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।" "ଏହି ଶାପ ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା, କାରଣ ଆଜି ବିଶ୍ୱର ଅଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପବିତ୍ର ପାଦସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ମୋର ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂର ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଭୀତଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରନ୍ତି, ଶରଣ ଦେଇଥିବା ମୋତେ ଦୟାକରି ଯିବା ପ୍ରସ୍ଥାନ ଦିଅନ୍ତୁ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛି, ମହାଯୋଗୀ, ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ, ସମସ୍ତ ଲୋକପତି—ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।" "ଏହି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମଦଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲି। ଆପଣଙ୍କ ନାମ ମାତ୍ର ଶ୍ରବଣ କରିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ତେବେ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କିପରି ମହତ୍ତ୍ୱ ଦିଏ!" ଏପରି କହି, ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ, ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଓ ନନ୍ଦବାବାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶେଷ ହେଲା। ଏହି ଦୈବୀ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର କୃତ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ଅନନ୍ଦ ଭରିତ ହୃଦୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାକୁ ଚର୍ଚ୍ଚା କରି କରି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଲେ। ଏକ ରାତିରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ ଅପରିମିତ ଶକ୍ତି ସହିତ ବନରେ ବ୍ରଜବନିତାମାନେଙ୍କ ଘେରାଉରେ ଖେଳିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ମିତ୍ରତାର ଶୃଙ୍ଖଳାରେ ବନ୍ଧା ମଧୁର ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାତି ଆସିଲା, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ତାରା ଆକାଶରେ ଉଦିତ ହେଲେ, ବନମାଲତୀ ଓ ମଦମାତ ମଧୁମକ୍ଷିକା ସୁଗନ୍ଧ ବାୟୁ ସହିତ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ସେମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଏମିତି ଗାଇଲେ ଯେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେର ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା। ଏହି ସ୍ନିଗ୍ଧ ଗୀତ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଅବସ୍ଥିର ହେଲେ, ନିଜକୁ ଭୁଲିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଅଲଙ୍କାର ଓ କେଶ ଖସିପଡ଼ିଲା। ଏମିତି ଖେଳିବା ସମୟରେ, କୁବେରଙ୍କ ଅନୁଚର ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ନାମକ ଏକ ଦାନବ ଆସିଲା। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଉଠାଇ ନେଉଛି, ଏବଂ ସେମାନେ 'କୃଷ୍ଣ! ବଳରାମ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି। ଦୁଇଭାଇ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଗବେଷକ ଗୋପାଳମାନେ ଚୋର କୁ ଗାଈ ଚୋରି କଲେ ଯେପରି ଦୌଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଉତ୍ସାହ ଓ ନିର୍ଭୟ ଶବ୍ଦରେ 'ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!' ବୋଲି ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ ଓ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ପଛରେ ଦୃତଗତିରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ଆସୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଗୋପୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଳାଇଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଣି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ବଳରାମ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ଅତି ସିଘ୍ର ଏଗିଅସି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପଞ୍ଚରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଘୁଞ୍ଚି ମାରି, ମୁଣ୍ଡମଣି ଓ ସହଚର ମଣି ନେଇଲେ। ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ବଧ କରି, ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମଣି ବଡ଼ଭାଇ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ ଦେଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଏହିପରି ଅନେକ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ଦେଖି, ଗୋପୀମାନେ ଏବେ ଦିନ ଦିନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, ତାଙ୍କ ବିରହରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଲୀଳାଗୀତ ଗାଇ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ। ସେମାନେ କହୁଥିଲେ: "ମୁକୁନ୍ଦ ଯେତେବେଳେ ନିଜ ବାଁହ ହାତରେ ବାଁଶୀ ଧରି, ବାଁ ଗାଳରେ ଚାପ ଦେଇ, ଭୂମିକୁ ଚିହ୍ନି ନିଜ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ଚଳାଇ, ଭୂରୁ ନଚାଇ ବାଁଶୀ ରଖି ଗାଉଛନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଆମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି।" ଦେବୀମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଧ୍ୱନି ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ି, ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ଭୁଲି ଯାଉଛନ୍ତି। "ବନମାଳି କୃଷ୍ଣ ଯେତେବେଳେ ବାଁଶୀ ଚାଲାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ମାଳା ଓ ହସ ଜଣେ ହେଉଛି ମାନେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଚମକିଯାଏ।" ବ୍ରଜର ବୃଷଭ, ହରିଣ, ଗାଈମାନେ ବାଁଶୀ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ମୁଁହରେ ଘାସ ଧରି, କାନ ଉପରେ ଦେଇ, ଅଚଳ ଓ ଶାନ୍ତ ହୋଇ ରହିଯାନ୍ତି। ମୁକୁନ୍ଦ, ମୟୂରପିଛ, ରଙ୍ଗିନ ମାଟି ଓ ପତ୍ର ଲଗାଇ, ପହେଳିବା ଯୋଗୀର ଭେଷ ଧାରଣ କରି, ଗୋପବାଳକମାନେ ସହିତ ଗାଈମାନେକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି। ନଦୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଧାରା ଭଙ୍ଗ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦଧୂଳି ଶିତଳ ବାୟୁରେ ବହି ଆସି, ଆମ ପରି ତାଙ୍କୁ ଆଶା କରି, ତାଙ୍କର ଜଳ ଶାନ୍ତ ଓ ଭକ୍ତିମୟ ହୋଇଯାଏ। ପ୍ରାଚୀନ ପୁରୁଷ କୃଷ୍ଣ, ଅପୂର୍ବ ପରାକ୍ରମରେ, ବନ ପରିବ୍ରାଜକ ଭାବେ, ଗୋପାଳମାନେଙ୍କ ସହିତ ପାହାଡ଼ ଉପତ୍ୟକାରେ ବାଁଶୀ ବଜାଇ ଗାଈମାନେକୁ ଡାକିଥିଲେ। ବନ ଲତା ଓ ବୃକ୍ଷମାନେ ଫୁଲ ଓ ଫଳରେ ଭରିଯାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ମନେ ପକାଇ, ମଧୁ ଝରିବାରେ ଶାଖା ନମିଯାଏ, ଭକ୍ତିରେ ଭିଜିଯାନ୍ତି।