ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀର କୂଳରେ, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପଗଣ ପାଣି ପିଇ ଓ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଏକ ରାତି ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ। ସେଇ ଜଙ୍ଗଲରେ, ହଠାତ୍ ଏକ ବଡ଼ ଅତିଭୁକ୍କ ସର୍ପ ଆସି, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଶୟନ ସମୟରେ ଧରି ନିଅଇଲା। ସର୍ପର ଆକ୍ରମଣରେ ନନ୍ଦ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କରି କହିଲେ, “କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଏହା ଅତି ଭୟଙ୍କର! ବାପା, ଏକ ସାପ ମୋତେ ଗିଲା କରୁଛି—ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ମୁଁ ତୁମରେ ଶରଣ ନେଇଛି!” ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଗୋପଗଣ ଦ୍ରୁତ ଉଠିଲେ; ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଧରିଥିବା ସର୍ପ ଦେଖି, ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଲଠି ଦ୍ୱାରା ସର୍ପକୁ ଆଘାତ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରିଲେ। ଅଗ୍ନିକଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଜଳି ଯାଉଥିବା ସର୍ପ ତଥାପି ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ଏବେ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଆସି, ତାଙ୍କ ପଦ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶରେ, ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟତା ନଶ୍ଟ ହେଲା; ସେ ତାଙ୍କ ସର୍ପ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ଧାରଣ କରିଲେ। ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଲେ—ଏହି ଦୀପ୍ତିମାନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପରେ ତୁମେ କିଏ? କିପରି ଏହି ନିଚ ଦିନ ଅବସ୍ଥାରେ ପଡ଼ିଲା? ସର୍ପ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ମୁଁ ଏକ ବିଦ୍ୟାଧର, ନାମ ସୁଦର୍ଶନ, ମୋ ରୂପ ଓ ଧନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ଦିଗ୍ଚାରିତ୍ର ରଥରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲି। ମୁଁ ମୋ ରୂପରେ ଅତି ଗର୍ବିତ ଥିଲି, ଯାହା ଦେଖି ବିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ମୁନିମାନେ ହସିଲେ; ମୋ ଅପରାଧରେ ତାଙ୍କର ଶାପ ମୋତେ ଏହି ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା। ତାଙ୍କର ଦୟାମୟ ଶାପ ବାସ୍ତବରେ ମୋ ପାଇଁ ଉପକୃତି ହେଲା; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶ ପାଇଲି, ସମସ୍ତ ଅପମାନ ଖତ୍ମ ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଶାପମୁକ୍ତ, ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରୁଛି—ଏହି ଭୟଭୀତ ଜଗତରେ ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଭୟ ଦୂର କରିଥିବା ଆପଣ, ମୋତେ ଯାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶ ମୋତେ ଦିଆଯାଇଛି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛି, ବଡ଼ ଯୋଗୀ, ପରମ ପୁରୁଷ, ସଜ୍ଜନଙ୍କର ପ୍ରଭୁ; ଦୟାକରି ମୋତେ ଯାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ତାଙ୍କ ଶାସକଙ୍କର ନାଥ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଦଣ୍ଡ ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି; ଆପଣଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ଶ୍ରୋତା ଓ ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ ଦୁଇଁଜଣା ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ଏହିପରି ଆପଣଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା କିପରି ଉପକୃତି ହେବ! ଦଶାର୍ହବଂଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶାସ୍ତଙ୍କୁ ଶାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ନମସ୍କାର କରି, ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇଗଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ବ୍ରଜବାସୀ ଚମତ୍କୃତ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ନିୟମ ଶେଷ କରି, ସେମାନେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଲେ, ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଘଟଣା ଆଲୋଚନା କରିଲେ। ଏକ ରାତିରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ରାମ, ଦୁଇଁଜଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜଙ୍ଗଲରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ, ବ୍ରଜର ମହିଳାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ। ସେମାନେ ଶୋଭିତ ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମାଲା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ଗୋପିମାନେ ମିଳିତ ମୂହୁର୍ତ୍ତରେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇ ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧିଥିଲେ। ନିଶା ଆରମ୍ଭ ହେବାରେ, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲେ, ଜାସ୍ମିନ ଓ ପଦ୍ମପୋଖରୀର ମନ୍ଦ ସୁଗନ୍ଧ ଏବଂ ମଦିର ମଧୁମକୁଳୀମାନେର ଗୁଞ୍ଜ ନିଶା ବାୟୁରେ ଭରି ଗଲା। ସେମାନେ ଏକାଠି ଗାଇ, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ମନ ଓ କଣ ଶୁଭ କରୁଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦର ଗୀତ ରଚିଲେ। ଏହି ଗୀତ ଶୁଣି, ଗୋପିମାନେ ମୁଁଝିଗଲେ, ଅନ୍ୟସ୍ୱର ହେଲେ; ତାଙ୍କ ଶାଡ଼ି ଖସିଗଲା, ଚୁଲ ଓ ମାଲା ଖୁଲିଗଲା। ଏଭଳି କ୍ରୀଡ଼ା ଓ ଗୀତରେ ଲିନ ହେବା ସମୟରେ, କୁବେରଙ୍କର ଅନୁୟାୟୀ ଶଂଖଚୂଡ଼ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶଂଖଚୂଡ଼ ମହିଳାମାନେ ଏକଠି ହୋଇ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ସଂକୋଚ ବିନା ତାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ହଂକାରି ନେଇଯିବା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଗୋପିମାନେ “କୃଷ୍ଣ! ରାମ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସଙ୍ଗୀନୀମାନେ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଦୁଇଁଜଣ ଗୋପିମାନେ ଚୋର ଦ୍ୱାରା ଗଂଧ କୁହାଯାଇଥିବା ଗଂଧ ଦେଖି ଭାଇମାନେ ଦୃତ ଧାଉଥିବା ପରି, ଶଂଖଚୂଡ଼ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। “ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!” ବୋଲି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଦୁଇଁଜଣ ଦଣ୍ଡ ଧରିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ, ଦୃତ ଗତିରେ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ପରି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମୂଢ଼ ଯକ୍ଷ ଗୋପିମାନେ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ବଞ୍ଚାଇବା ଆଶାରେ ପଳାଇଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଯେଉଁଠାରେ ଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଧାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଣି ଅପହରଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ; ବଳରାମ ଗୋପିମାନେ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ପଛରେ ରହିଲେ। ଅତି ଦୂର ନୁହେଁ, ଗୋବିନ୍ଦ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷର ମୁଣ୍ଡରେ ମୁଠି ଦେଇ ଆଘାତ କରି, ମୁଣ୍ଡ ମଣି ଓ ସଙ୍ଗୀ ମଣି ନେଇଲେ। ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କୁ ହତ କରି, ଦୀପ୍ତିମାନ ମଣି ବଡ଼ ଭାଇଙ୍କୁ ଆଦରରେ ଦେଇଲେ, ଏବଂ ଗୋପିମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: କୃଷ୍ଣ ଗୋପାଳ କାମରେ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯିବାବେଳେ, ଗୋପିମାନେ ତାଙ୍କ ଚିନ୍ତାରେ ଦିନ କଟାଉଥିଲେ, ଦୁଃଖରେ ତାଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇଥିଲେ। ଗୋପିମାନେ କହିଲେ: ଯେଉଁଠାରେ ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କ ବାମ ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରି, ବାମ ଗାଳ ବାମ ଭୁଜରେ ଚାପି, ଭୂରୁ ନୃତ୍ୟ କରାଉଛନ୍ତି, ମୃଦୁ ଅଙ୍ଗୁଳିରେ ବାଂଶୀର ବାଟ ଚିହ୍ନ କରୁଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ସେ ଆମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି। ଦେବୀମାନଙ୍କର ନାରୀମାନେ ଏବଂ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ଲଜ୍ଜାରେ, ମନ ଅନୁରାଗର ବାଣରେ ନିବେଶିତ, ସେମାନେ ଅସ୍ତିର ହୋଇ ତାଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଭୁଲିଗଲେ। ଅ, ବିଶ୍ୱାସ୍ପଦ ଜନାନୀମାନେ, ଶୁଣନ୍ତୁ: ଯେତେବେଳେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ଦୁଃଖିତମାନେ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ବାଂଶୀ ଚାଲାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ମାଳା ଓ ହାସ୍ୟ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ପରି ଚମକୁଥିଲା।