ସେଠାରେ, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିବା ପରେ, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୋପମାନେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପଶୁପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଉପଚାର ଦେଇ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗଂଗା ଦେଇ, ସୁନା, ମାନ୍ୟ, ମଧୁ ଓ ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରି, 'ପ୍ରଭୁ ଆମେ ଉପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ' ବୋଲି କହିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ, ପାଣି ପିଇ ଏବଂ ନିୟମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ଶୁଭ ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେ ରାତି ଉଠିଲେ। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ, ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଅଜଗର, ଅତି ଖୁଦା ଅବସ୍ଥାରେ, ସଯୋଗରେ ଆସି, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଘୁମେ ସୁଇଁଥିବାବେଳେ ଧରି ନେଲା। ଅଜଗରର ଚେପରେ ପଡି ନନ୍ଦ ଚିତ୍କାର କଲେ, 'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଏହା ଭୟଙ୍କର! ପିତା, ଏକ ସାପ ମୋତେ ଗିଲାଉଛି—ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଉପରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି!' ନନ୍ଦଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁନି, ଗୋପମାନେ ତ୍ରୁଟି ଉଠିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅଜଗର ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଲାଠି ଦେଇ ସାପକୁ ଆଘାତ କଲେ। ଅଗ୍ନିର ଶିଖା ଦେଇ ଜଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସାପ ନନ୍ଦକୁ ଛାଡିଲା ନାହିଁ; ତେବେ ସାତ୍ୱତମାନେଙ୍କ ନାଥ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଆସି, ନିଜ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ସାପକୁ ଛୁଇଁଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରେ, ସାପର ଦୁଷ୍ଟତା ନଶ୍ଟ ହେଲା; ସାପ ତାହାର ରୂପ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେଙ୍କ ସମ୍ମାନିତ ଶରୀର ଧାରଣ କଲା। ତାହା ନତମସ୍କାର କରି, ଅଦ୍ଭୁତ ଚାମତ୍କାର ରୂପରେ, ସୁନା ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଶୋଭା ପ୍ରଦାନ କରି, ସେଠାରେ ଦଉଡ଼ି ଆସିଲେ। ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, 'ତୁମେ କିଏ, ଏପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜ ଓ ଚମତ୍କାର ରୂପରେ ଦିଖୁଛ? କିପରି ଏହି ନିଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାକୁ ପଡିଲେ?' ସାପ କହିଲା: 'ମୁଁ ବିଦ୍ୟାଧର ସୁଦର୍ଶନ, ମୋ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆକାଶରେ ରଥ ଚଳାଇ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଗମନ କରୁଥିଲି। ବିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିମାନେ, ତାଙ୍କର ସ୍ୱରୂପର ଗର୍ବରେ, ମୋତେ ହସିଲେ; ତାଙ୍କ ଶାପ, ଯାହା ମୋ ଅପରାଧରେ ଲାଗିଥିଲା, ମୋତେ ଏହି ଜନ୍ମକୁ ଦେଲା। ସେ ଦୟାମୟ ଶାପ ମୋ ପାଇଁ ମୂଳତଃ ଉପକାରୀ; ଯେତବେଳେ ଆପଣଙ୍କ ପାଦର ସ୍ପର୍ଶ ମିଳିଲା, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନଶ୍ଟ ହେଲା।' 'ଏବେ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଇଛି, ଆପଣ ଯେଉଁଠାରେ ଭୟଭୀତ ଜନମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, କ୍ଷୀରାପାଦ ସ୍ପର୍ଶର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛି।' 'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ମହାଯୋଗୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଧର୍ମଜନଙ୍କ ନାଥ; ଦୟାକରି ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ତାଙ୍କ ଶାସକଙ୍କ ନାଥ।' 'ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାସନରୁ ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ; ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ, ଶୁଣିଥିବା ଏବଂ ନିଜେ ଉପରେ ଶୁଦ୍ଧି ଆସେ—ପାଦ ସ୍ପର୍ଶର ଫଳ ତ ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ।' ଦାଶାର୍ହ ବଂଶଜ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କରି, ସୁଦର୍ଶନ ଦେବଲୋକକୁ ଯାଇଗଲେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଦୁଃଖ ନଶ୍ଟ ହେଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡିଲେ; ସେମାନେ ନିୟମ ଶେଷ କରି, ଉଲ୍ଲାସରେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଲେ ଓ ଏହି ଘଟଣା ପ୍ରସଙ୍ଗ କହିଲେ। ଏକଥିରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ରାମ, ଦୁଇଜଣ ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରାତିରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ମଜିଲେ। ସେମାନେ ଭଲଭାବରେ ଶୋଭିତ, ଚନ୍ଦନ ଲେପି, ମାଳା ଓ ଶୁଭ୍ର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧି, ଗୋପୀମାନେ ସ୍ନେହରେ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲା, ଜାସ୍ମିନ ଗନ୍ଧ ଓ ମଦିରା ମକୁଡ଼ି ମଧୁମାକ୍ଷି ହାଲୁକା ବାୟୁରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା। ସେମାନେ ଏକାସାଥିରେ ଗାଇଲେ, ଏହି ସଙ୍ଗୀତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେଙ୍କ ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା, ଦକ୍ଷତାରେ ଏକତାର ସୂତ୍ର ଗଢ଼ିଲେ। ସେ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଅନୁଭବରେ ମୁଁ ହେଲେ, ନିଜ ଶରୀର ଅସ୍ତିର, ଚୁଡ଼ା ଖସିଗଲା, କେଶ ଓ ମାଳା ଖୋଲିଗଲା। ଏହି ମଜା ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଲିନ ହୋଇ, ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼, କୁବେରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ, ଆସିପହଁଚିଲା। କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଏକଠା କରି, ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ନେଇଯିବା ଚେଷ୍ଟା କଲା। ଗୋପୀମାନେ 'କୃଷ୍ଣ! ରାମ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ଦେଖି, ନିଜ ସାଙ୍ଗମାନେ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଦୁଇଜଣ ଦୃତଗତିରେ ଅପରାଧୀ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ଭାଇମାନେ ନିଜ ଗାଁର ଗାଁ ଚୋରକୁ ଫେରାଇବା ପରି। 'ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ!' ବୋଲି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଦୁଇଜଣ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ, ଗଦା ନେଇ, ଦୃତ ଗତିରେ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷକୁ ପଛ କଲେ। ଦୁଇଜଣ ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ପରି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ମୂଢ଼ ଯକ୍ଷ ଗୋପୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ଚେଷ୍ଟାରେ ପଳାଇଗଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଚେହରାରେ ଚେହରା ଦୌଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଣି ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ, ବଳରାମ ଗୋପୀମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ନିକଟରୁ ଆସି, କୃଷ୍ଣ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷର ମୁଣ୍ଡକୁ ମୁଷ୍ଟି ଦେଇ ଆଘାତ କଲେ ଓ ମଣି ଓ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ମଣି ନେଲେ। ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼କୁ ବଧ କରି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମଣି ନେଇ, ନିଜ ଭାଇଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ ଦେଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଗୋପୀମାନେ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ ଗୋଧୁଆ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଚିତ୍ତ କୃଷ୍ଣ ପଛରେ ଲାଗି ରହି, ଦିନକୁ ବିପତ୍ତିରେ କାଟି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳା ଗାଇ ଦେଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ: 'ଯେଉଁଠାରେ ମୁକୁନ୍ଦ ନିଜ ବାଂହ ଦେଇ ବାଂହର ଚେହେରା ଚୁଇଁ, ଅଙ୍ଗୁଳି ଚାଲି, ଭୂରୁ ନୃତ୍ୟ କରି, ତାଙ୍କ ଓଠରେ ବାଂଶୀ ରଖି ଗାଇଥାନ୍ତି, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଆମକୁ ଡାକିଥାନ୍ତି।' ଦେବମାନେଙ୍କ ଜନାନୀମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ, ଏହି ଶୁଣି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡି, ଲଜ୍ଜାରେ ଦିନ୍ଦିଆ ହୋଇ, ଭାବେ ଅନ୍ତଃସ୍ଥ ଅନୁଭବରେ ଲିନ ହୋଇ, ନିଜ ପୋଷାକ ଭୁଲିଗଲେ। 'ଅଦ୍ଭୁତ ଜନାନୀମାନେ, ଶୁଣ, ଯେତବେଳେ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ, ଦୁଃଖି ଜନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ବାଂଶୀ ଗାଇଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କ ଛାତିରେ ମାଳା ଓ ହସ ହେଉଥିବା ହେଲାରେ ଦୀପ୍ତି ପ୍ରଭା ଦେଉଥିବା ହେଲାରେ।