ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମାୟାରେ ଏମିତି ମୁହଁ ହୋଇଥିଲେ ଯେ, ସେମାନେ କେବେ ବି ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ସହିତ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଇର୍ଷ୍ୟା କରିନଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଏକ ଦୀର୍ଘ ରାତି ସମାପ୍ତ ହେଲାପରେ, ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଗୋପୀମାନେ ଯଦିଓ ଅନିଚ୍ଛାସହିତ, କିନ୍ତୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ଲୀଳାକୁ ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିବା କିମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବ, ସେ ଶୀଘ୍ରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିଥାଏ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଏହା ଦ୍ୱାରା ହୃଦୟର ଅଭିଲାଷା ରୋଗକୁ ଦୂର କରିପାରନ୍ତି। ଏକ ଦିନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ, ବ୍ରଜର ଗୋପମାନେ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କର ବୃଷମାନେ ଗାଡ଼ିରେ ଯୋଗାଇ ଆମ୍ବିକାବନକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଶୁପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଅନେକ ବିଧିରେ ପୂଜା କଲେ, ଏବଂ ଦେବୀ ଆମ୍ବିକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜିଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଂକୁ ଗାଈ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଓ ଭୋଜନ ଦାନ କରି, “ଭଗବାନ ଆମେଁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ଜଳପାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରାତି କାଟିଥିଲେ। ଏହି ଅନ୍ଧାରା ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଓ ଭୂଖା ସର୍ପ ଅଚାନକ ଆସି, ଶୁଇଥିବା ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଧରି ନେଲା। ସର୍ପର ଶିକାର ହେବାରେ ନନ୍ଦ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, “କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ! ଏ କେତେ ଭୟଙ୍କର! ପିତା, ଏ ସର୍ପ ମୋତେ ଗିଳୁଛି—ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଶରଣ ନେଇଛି!” ନନ୍ଦଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଗୋପମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ତାଙ୍କୁ ସର୍ପରେ ଆକ୍ରମଣ କଲେ, ଲାଠି ଓ ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ମାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସର୍ପ ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ତାହାପରେ ସାତ୍ବତମୁକୁଟି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆସି, ନିଜ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ଏହି ଦିବ୍ୟ ସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହୋଇଗଲା; ସେ ନିଜ ସର୍ପ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଏକ ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କଲା, ଯାହାକୁ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ମାନ୍ୟ କରନ୍ତି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଦେଖି, ରୁକ୍ମ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ତାହାଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କିଏ? ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରୂପ କିପରି ମିଳିଲା? କେମିତି ଏହି ଦୁର୍ଗତିରେ ପଡ଼ିଲା?” ସେ ବିଦ୍ୟାଧର କହିଲେ, “ମୁଁ ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ବିଦ୍ୟାଧର, ମୋର ରୂପ ଓ ଧନ ଉପରେ ଅହଂକାର ଥିଲା। ଏହି ଅହଂକାରରେ ମୁଁ ମୁନି ଭିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗୀରସଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ। ତାଙ୍କର ଦୟାମୟ ଶାପ ଏବେ ମୋ ପ୍ରୟୋଜନରେ ହେଲା, କାରଣ ଏହି ଦୁଃଖରେ ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ ମିଳିଲା, ଯାହାରେ ସମସ୍ତ ଅପମାନ ଦୂର ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଶରଣାଗତ, ଭୟାନକ ସଂସାରରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବାର ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏ ମହାୟୋଗୀ, ଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ, ଏ ଧର୍ମନ୍ୟ ନାୟକ, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ଏ ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୋ ଶାପ ଶୀଘ୍ର ନଶ୍ଟ ହୋଇଗଲା; ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ମାନବ ଓ ଶ୍ରୋତା ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାନ୍ତି, ତେଣୁ ଚରଣସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା କିପରି ମହାଫଳ ମିଳିବ!” ଦଶାର୍ହବଂଶୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତି ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ଉତ୍ସବ ଶେଷ କରି ବ୍ରଜକୁ ଫେରି, ଏହି ଦୁର୍ଲଭ ଘଟଣାକୁ ଆନନ୍ଦରେ କଥାହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ପୁନର୍ବାର ଏକ ଦିନ ଗୋବିନ୍ଦ ଏବଂ ବଳରାମ, ଦୁଇଁଜଣ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଗୋପୀମାନେଂକ ସହିତ ରାତିରେ ଜଙ୍ଗଲରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା ଓ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ସଜିଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ମିଳି ମଧୁର ଗାନ ଗାଉଥିଲେ। ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦିତ, ହୃଦୟ ଭରି ମଲୟଜ ବାତାସ ଫୁଲ ଗନ୍ଧ ଓ ମଦମାତା ମଧୁମକୁଁଜର ଗୁଞ୍ଜନ ନେଇ ଆସୁଥିଲା। ସେମାନେ ସମୁଦାୟେ ଗାନ ଗାଉଥିଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଜୀବର ମନ ଓ କାନକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲା। ଏହି ଗାନ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ନିଜକୁ ଭୁଲି ଗଲେ; ସେମାନଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଖସିଗଲା, କେଶ ଓ ମାଳା ଅସ୍ଥିର ହେଲା। ଏଭଳି ଖେଳ ଓ ଗାନ ମଧ୍ୟରେ, କୁବେରଙ୍କ ପରିଚାରକ ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ନାମକ ଏକ ଯକ୍ଷ ଆସିଗଲା। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ଗୋପୀମାନେଂକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଉଠାଇ ନେବାକୁ ଲାଗିଲା। ଗୋପୀମାନେ “କୃଷ୍ଣ! ବଳରାମ!” ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିଲେ, ଏବଂ ଦୁଇଁ ଭାଇ ନିଜ ଗାଈ ଚୋରି ହେଲେ ଭଳି ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଗୋପୀମାନେଂକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଦଣ୍ଡ ନେଇ ଅତି ଦ୍ରୁତ ତାଳେ ଯକ୍ଷକୁ ଧାଇଲେ। ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ଭଳି ଦେଖି, ଯକ୍ଷ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଗୋପୀମାନେଂକୁ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡର ମଣି ନେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ, ବଳରାମ ଗୋପୀମାନେଂକୁ ସୁରକ୍ଷା କଲେ। ଶଙ୍ଖଚୂଡ଼ ସାମ୍ନାରେ ଆସି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ମୁକ୍ତା ମାରି, ମୁଣ୍ଡମଣି ଓ ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣି ନେଇ ନିଅଁ। ଏହି ଦ୍ୱିତୀୟ ମଣି, ଗୋପୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସ୍ନେହଭାବରେ ଆପଣଙ୍କ ଭାଇ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ। ଏବେ ସୁକଦେବ କହିଲେ, ଯେତେବେଳେ କୃଷ୍ଣ ଗୋଚରଣ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଉଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ମନ ଦେଇ ଦୁଃଖରେ ଦିନ କାଟୁଥିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଲୀଳାଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହୁଥିଲେ, “ମୁକୁନ୍ଦ ତାଙ୍କ ବାମ କଣ୍ଠ ଉପରେ ବାଁ ହାତ ଦେଇ, ମୃଦୁ ଆଙ୍ଗୁଳିରେ ବାଂଶୀ ଧରି, ଭୂରୁ ନାଚେଇ, ମୃଦୁ ଅଙ୍ଗୁଳି ଚାଲାଇ ଯେତେବେଳେ ଚମତ୍କାର ଧ୍ବନି କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ସେ ଆମକୁ ଡାକୁଛନ୍ତି। ଦେବତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଓ ସିଦ୍ଧମାନେ ଏହି ଧ୍ବନି ଶୁଣି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଚକିତ ହୋଇଯାନ୍ତି, ଲଜ୍ଜାରେ ନିଜ ପୋଶାକ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ବିଚିତ୍ର ଜଣେ ଗୋପୀ କହିଲେ, “ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ଦୁଃଖିତମାନେଂକ ପ୍ରମୋଦଦାତା; ତାଙ୍କ ବାଂଶୀ ଧ୍ବନି ହେଉଁଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ଚେଷ୍ଟା ଉପରେ ହାସି ଓ ମାଳା ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଚମକେ।