ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଜୀବମାନଙ୍କୁ କୃପା କରିବା ପାଇଁ ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ଏବଂ ଏପରି ଚମତ୍କାର ଲୀଳା କରିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଭଗବାନଙ୍କୁ ନିଷ୍ଠା ଜନ୍ମେ। ଏହି ଲୀଳାରେ ବ୍ରଜର ଅବସ୍ଥିତ ଲୋକମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହେଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଜନାମାନେ ଭାବି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରିନଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଗୋପିମାନେ ଅନିଚ୍ଛାପୂର୍ବକ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ, ଏହା ପାଇଁ ବସୁଦେବ ଅନୁମତି ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ବ୍ରଜ ରମଣୀମାନେ ଏବଂ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୀଳା କଥା ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ଏହାକୁ କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରେମ ଲାଭ କରନ୍ତି ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ହୃଦୟର ଅଭିଲାଷ ରୋଗକୁ ଦୂର କରନ୍ତି। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏକ ଦିନ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଅନନ୍ଦରେ ଆମ୍ବିକା ବନକୁ ନିଜ ଗୋଯୁକ୍ତ ଗାଡି ନେଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଶୁପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଏବଂ ଦେବୀ ଆମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଏବଂ ଖାଦ୍ୟ ଦେଇ, "ପ୍ରଭୁ ଆମେ ଉପରେ ଦୟା କରନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିଥିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ଜଳପାନ କରି, ବ୍ରତ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ରାତି ବିତାଇଥିଲେ। ଏହି ବନରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ସର୍ପ ଭିତରେ ଖାଇବା ପାଇଁ ଆସି, ନନ୍ଦକୁ ଶୁଇ ଥିବାବେଳେ ଫାସି ଧରିଲା। ନନ୍ଦ ବିପଦରେ ପଡି, "କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ! ବଡ଼ ଦୁଃଖ ହେଉଛି! ପିତା, ଏକ ସର୍ପ ମୋତେ ଉଠାଇ ନିଅଛି—ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ। ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ ଦ୍ରୁତ ଉଠିଲେ; ନନ୍ଦକୁ ସର୍ପ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ସର୍ପକୁ ଲାଠି ଦେଇ ମାରିଲେ। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡ ଦେଇ ଜଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ, ସର୍ପ ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ସାତ୍ୱତମାନ୍ୟ ନାଥ, ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଆସି, ତାଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଗୋପାର ସର୍ପକୁ ଛୁଇଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶରେ, ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟତା ନଷ୍ଟ ହେଲା; ସର୍ପ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଏକ ମହିମାମୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲା, ଯାହାକୁ ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯିଏ ପାଦପାତ୍ର ହୋଇ, ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ନେଇ ଉଜ୍ୱଳ ହେଇଥିଲେ: "ତୁମେ କିଏ? ଏପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ଏବଂ ବିଚିତ୍ର ରୂପ କିପରି ପାଇଲା? କିପରି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦେହରେ ପଡିଲା?" ସର୍ପ କହିଲେ: "ମୁଁ ବିଦ୍ୟାଧର ସୁଦର୍ଶନ, ମୋ ରୂପ ଓ ଧନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ଆକାଶ ଚାରିଏ ଦିଗରେ ଚାଲିଥିଲି। ବିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କର ଦେହ ଉପରେ ଗର୍ବ କରି, ମୋତେ ହସିଲେ; ମୋ ଦୁଷ୍ଟ କାରଣରେ ତାଙ୍କର ଶାପ ମୋତେ ଏହି ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା। ଏହି ଶାପ ତାଙ୍କର ଦୟାରେ ମୋ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ହେଲା; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଜଗତ ଗୁରୁଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଲି, ମୋ ଦୁଃଖ ସବୁ ନଷ୍ଟ ହେଲା।" "ଏବେ ମୁଁ ଶାପମୁକ୍ତ, ଆପଣ ଯିଏ ଜଗତ ଭୟରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ଲୋକଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାନ୍ତି, ଶରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଆମକୁ ଯାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ପାଦ ସ୍ପର୍ଶର ଆଶୀର୍ବାଦ ପାଇଛି।" "ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଶରଣ ନେଇଛି, ବଡ଼ ଯୋଗୀ, ପରମପୁରୁଷ, ଧର୍ମୀମାନ୍ୟ ନାଥ; ଦୟାକରି ମୋତେ ଯାଇବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମହାଦେବ, ଜଗତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଶାସକଙ୍କର ନାଥ।" "ଏବେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ଅଚ୍ୟୁତ, ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ଆପଣଙ୍କର ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ଶୁଣୁଥିବା ଏବଂ ନିଜର ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇଯାଏ—ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ ମିଳିଲେ ତ ଅଧିକ ଉତ୍ତମ।" ଦାଶାର୍ହ ବଂଶଜଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଏବଂ ପ୍ରଣାମ କରି, ସୁଦର୍ଶନ ଶ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇଗଲେ; ପୂଜା ଶେଷ କରି, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏହି ଘଟଣାକୁ କଥା କହି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏକ ଦିନ, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ରାମ, ଦୁଇଁଜଣ ଚମତ୍କାର ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି, ରାତିରେ ବନରେ ବ୍ରଜ ମହିଳାମାନେ ସହିତ ଖେଳ କରିଥିଲେ। ସେମାନେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଦର୍ପଣ ଲଗାଇ, ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧି, ଗୋପିମାନେ ମଧୁର ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। ରାତି ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟ, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲେ, ହୂଁଇଁ ମାଳତୀ ଫୁଲ ଓ ମଦିରା ମଧୁମକ୍ଷିକା ଦ୍ୱାରା ହାସି ଶୁଭ୍ର ବାୟୁ ଲଟସ୍ ପୋଖରୀରୁ ବହି ଆସିଥିଲା। ସେମାନେ ସମୁହେ ଗାଇ, ଏକ ମଧୁର ଧ୍ୱନି ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କର ମନ ଏବଂ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ, ଚତୁର୍ୟ ଭାବେ ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ। ସେହି ଗୀତ ଶୁଣି, ଗୋପିମାନେ ଅନ୍ୟତା ହୋଇ, ନିଜ ଦେହର ଜ୍ଞାନ ହରାଇଥିଲେ; ତାଙ୍କର ବସ୍ତ୍ର ଖସିଗଲା, ଚୁଲ ଓ ମାଳା ଖୁଲିଗଲା। ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଖେଳି ଗାଇଥିବାବେଳେ, କୁବେରର ଅନୁଚର ଶଂଖଚୂଡ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ଶଂଖଚୂଡ ଏହି ମହିଳାମାନେକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗରେ ଉଠାଇ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ। ମହିଳାମାନେ "କୃଷ୍ଣ! ରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ; ନିଜ ସାଥୀମାନେ ଧରାଯାଇଥିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଗୋଧନ ଚୋରକୁ ଧାଡ଼ି ଆସିଥିବା ଭାଇମାନେ ପରି ଶଂଖଚୂଡ ପଛରେ ଧାଡ଼ିଲେ। "ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ!" ବୋଲି ଦୁଇଁ ଭାଇ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଦଣ୍ଡ ନେଇ, ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷକୁ ଶୀଘ୍ର ଧାଡ଼ିଲେ। ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଏବଂ କାଳ ପରି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଜକ୍ଷ ମହିଳାମାନେକୁ ଛାଡ଼ି, ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ପଳାଇଲା। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଧାଡ଼ି, ମୁଣ୍ଡର ମଣି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; ବଳରାମ ମହିଳାମାନେକୁ ରକ୍ଷା କଲେ। ନିକଟରୁ ଯାଇ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ କୃଷ୍ଣ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷର ମୁଣ୍ଡକୁ ଘୁଞ୍ଚି ମଣି ଏବଂ ସାଥୀ ମଣି ନେଇଲେ। ଶଂଖଚୂଡକୁ ହତ୍ୟା କରି, ଉଜ୍ୱଳ ମଣିକୁ ନେଇ, ସ୍ନେହ ସହିତ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ବଳରାମଙ୍କୁ ଦେଇଲେ, ମହିଳାମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଗୋପିମାନେ, ମନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି, କୃଷ୍ଣ ଗୋ ଚାରିବାକୁ ବନକୁ ଯିବା ସମୟ, ଦିନଗୁଡିକୁ ଦୁଃଖରେ ବିତାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଲୀଳା ଗାଇଥିଲେ।