ଏହି କଥାରେ, ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ ରଜା ପରୀକ୍ଷିତଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ଦିବ୍ୟ ଲୀଳା ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ନନା କରୁଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ—ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା—ଏହି ଜଗତରେ ଶାସିତ ଓ ଶାସନ କରାଯାଉଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ସଦ୍-ଅସଦ୍ ର ବନ୍ଧନ ଲାଗିଥାଏ। ଯେଉଁ ମହାପୁରୁଷ ତାଙ୍କର ଚରଣ ଧୂଳିକୁ ସେବନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କର୍ମର ବନ୍ଧନ ଶୁନ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରି ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଚାଳିଥାନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣ ଚୁଆଁ ପରେ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ରହେନାହିଁ। କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅନ୍ତରେ ବସିଛନ୍ତି—ଗୋପୀ, ସେମାନଙ୍କର ପତିମାନେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଦେହଧାରୀ—ସେ ଏହି ଜଗତରେ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଲୀଳା କରୁଛନ୍ତି। ଜୀବମାନଙ୍କୁ କୃପା ଦେବା ପାଇଁ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଏପରି ଦିବ୍ୟ କ୍ରୀଡା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି ଲୀଳା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟର ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଥାଏ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ମୋହିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦୂଷଣ କରିନଥିଲେ; ସେମାନେ ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜର ପତି ଭାବିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅତି ପ୍ରିୟ, ଅନିଚ୍ଛାରେ ବି ତାଙ୍କ ଗୃହକୁ ଫିରିଲେ, ଏହା ବସୁଦେବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ହେଲା। ଏହି ବ୍ରଜବାସୀ ନାରୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯେଉଁ ଲୀଳା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁ କଥା କିଂବା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିବା କିଂବା କହିବା, ସେ ଲୋକ ଶୀଘ୍ର ଭଗବତ୍-ଭକ୍ତି ଲାଭ କରେ, ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ହୃଦୟର ମୋହ ରୋଗକୁ ଶୀଘ୍ର ଦୂର କରେ। ଏକ ଦିନ, ଦେବତାମାନେ ମାନ୍ୟ କରିଥିବା ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଅତି ଉତ୍ସାହରେ ଅମ୍ବିକା ଅରଣ୍ୟକୁ ଗୋମାନେ ବାହା ଦେଇ ଗଡ଼ି ନେଇ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ବଳିଶାଳୀ ପଶୁପତି ଦେବଙ୍କୁ ଦାନ-ପୂଜା କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଗୋ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଏବଂ ଭୋଜ୍ୟ ଦେଇ, "ଭଗବାନ ଆମେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ" ବୋଲି କହିଥିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ ଜଳ ପିଇ ଉପବାସ କରି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ରାତି ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ। ସେ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୟଙ୍କର ଅଜଗର ଅତି ଭୋକା ଅବସ୍ଥାରେ ଆସି, ନନ୍ଦଙ୍କୁ ସେଇ ଘୁମୁଥିବା ବେଳେ ଧରି ନେଲା। ନନ୍ଦ ଅଜଗରରେ ପକା ହେଇ ଚିତ୍କାର କଲେ, "କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଏହା ଭୟଙ୍କର! ପିତା, ଅଜଗର ମୋତେ ଗିଲୁଛି—ମୁଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ!" ନନ୍ଦଙ୍କ ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ଗୋପମାନେ ତ୍ୱରିତ ଉଠିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଅଜଗରରେ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଅଜଗରକୁ ଲାଠି ଦେଇ ମାରିଥିଲେ। ଅଗ୍ନି ଦ୍ୱାରା ଜଳିଲେ ବି, ଅଜଗର ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଆସି ତାଙ୍କ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଅଜଗରକୁ ଛୁଇଲେ। ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣ ଛୁଆଁ ପରେ, ଅଜଗରର ଦୁଷ୍ଟତା ନଷ୍ଟ ହେଲା; ଅଜଗର ଦେହ ଛାଡ଼ି, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ସମ୍ମାନ କରୁଥିବା ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲା। ରୂପ ରତ୍ନ ପରି ଚମକୁଥିବା, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେ ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଦେଖି, ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ, ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଚମକୁଛ? କିପରି ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦେହରେ ପଡ଼ିଲା?" ଅଜଗର କହିଲେ: "ମୁଁ ବିଦ୍ୟାଧର ସୁଦର୍ଶନ, ରୂପ ଓ ଧନରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମୋ ଶୁଭା ଦେଖି ସାଧୁ ଭିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗିରସା ହସିଲେ; ତାଙ୍କ ଶାପରେ, ମୋ ଦୁଷ୍ଟ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଏହି ଜନ୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।" "ସେମାନଙ୍କ ଦୟାଶୀଳ ଶାପ ମୋ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ହେଲା; ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ଜଗତ୍-ଗୁରୁଙ୍କ ଚରଣ ଛୁଇଲି, ସମସ୍ତ ଅପଶ୍ରୟ ନଷ୍ଟ ହେଲା।" "ଏବେ ଶାପ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଭୟ ଦୂର କର, ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଛ, ମୋତେ ଯିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅ; ଚରଣ ଛୁଆଁ ମୋତେ ଅନୁଗ୍ରହ ଦେଇଛି।" "ମୁଁ ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ବଡ଼ ଯୋଗୀ, ପରମ ପୁରୁଷ, ଧର୍ମବାନ୍ଧବଙ୍କ ନାଥ; ଦୟାକରି ମୋତେ ଯିବା ପାଇଁ ଅନୁମତି ଦିଅ, ମହାଦେବ, ସମସ୍ତ ଜଗତ ଓ ତାଙ୍କ ନାଥ।" "ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଦଣ୍ଡରୁ ଏକ୍ଷଣେ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ଅଚ୍ୟୁତ, ତୁମେ ଦେଖି; ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ ବି ସମସ୍ତ ଶ୍ରୋତା ଓ ନିଜକୁ ଶୁଧ କରେ—ତାହେଲେ ଚରଣ ଛୁଆଁ ମିଳିଲେ କିପରି ଦିବ୍ୟ ହେବ!" ଦଶାର୍ହବଂଶୀ ଭଗବାନଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ସୁଦର୍ଶନ ତାଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି ନମସ୍କାର କରି, ଦିବ୍ୟ ଲୋକକୁ ଯାଇଗଲେ; ନନ୍ଦ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଅଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ସେମାନେ ସେଠାରେ ଉପବାସ ଶେଷ କରି, ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରଜକୁ ଫିରିଲେ, ଏହି ଲୀଳା କଥା କହିବାରେ ମନ ଭରିଗଲା। ଏକ ରାତି, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ରାମ, ଦୁଇ ପ୍ରଭୁ, ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବନରେ ବ୍ରଜବାସୀ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଭଲି ଭଲି ଆଭୂଷଣ, ମାଳା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ଗୋପୀମାନେ ମିତ୍ରତାରେ ଗୀତ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ମନ୍ଦିରେ ରଖିଥିଲେ। ନିଶା ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ, ଜାସ୍ମିନ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଓ ମଦିରା ମକୁଆ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିବା ବାୟୁ ଲୋଟସ୍ ତାଳରୁ ଆସୁଥିଲା। ସେମାନେ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇ, ଏକ ମଧୁର ରାଗ ଏକାଠି କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ମନ ଓ କାନକୁ ଶୁଭ କରିଥିଲେ। ଏହି ଗୀତ ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଅବସ୍ଥା ଭୁଲିଗଲେ; ବସ୍ତ୍ର ଖସିଗଲା, କେଶ ଓ ମାଳା ଉଡ଼ିଗଲା। ଏପରି ଆନନ୍ଦ ଓ ଖେଳରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିବା ବେଳେ, କୁବେରଙ୍କ ଅନୁୟାୟୀ ଶଂଖଚୂଡ଼ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏହି ରାକ୍ଷସ ଗୋପୀମାନେ ଏକାଠି କରି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ନେଇ ଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଗୋପୀମାନେ "କୃଷ୍ଣ! ରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ନିଜ ସଙ୍ଗୀନୀମାନେ ଧରି ନେଇ ଯିବା ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତ୍ୱରିତ ଧାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଦୁଇ ଭାଇ ଚୋର ପାଖରେ ଗୋଧନ ଉଠାଇ ଦେଖି ଧାଉଥିବା। "ଭୟ କରିନି!" ବୋଲି ଆଶ୍ବାସନ ଦେଇ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭାଇ ଗଦା ନେଇ ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷକୁ ଫୁର୍ତିରେ ଧାଉଥିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ପରି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଯକ୍ଷ ଗୋପୀମାନେ ଛାଡ଼ି ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ଭଗିଗଲା।