ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣ, ରାଜନ୍! ଭଗବାନଙ୍କର କଥା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ; କିନ୍ତୁ ମହାପୁରୁଷଙ୍କ କଥା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟରୁ ଯେଉଁଠି ଯୁକ୍ତି ଓ ଧର୍ମ ମିଳିଛି, ଶେଷେ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ସେଇଠିକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ ଚତୁର୍ୟ ଓ ନିଷ୍କାମ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା କେବେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ନେଇ କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଅହଂକାର ଛାଡ଼ିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବିପରୀତ କିଛି ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅନିଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା ଯେହେଉଁ ତାଙ୍କୁ ନିୟମିତ କରିବାକୁ ପଡ଼େ—ସେମାନଙ୍କୁ କର୍ମର ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳ ଲାଗୁଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ଚରଣ ଧୂଳିକୁ ସେବନ କରି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯୋଗ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କର୍ମ ବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଲୋକରେ ମୁକ୍ତ ରୃଷି ଭଳି ଚାଲିବାକୁ ସ୍ୱାଧୀନ। ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଯଦି ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କେଉଁସି ବନ୍ଧନ ରହିନଥାଏ। ସେଉଁଠି ସେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଗୋପୀ, ସେମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ, ଓ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ଜୀବମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ସେ ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରି, ଏମିତି ଲୀଳା କରିଛନ୍ତି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟର ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭାସିତ ହୁଏ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ଭାବି ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ଅନ୍ୟର ଭାବି ଇର୍ଷ୍ୟା କରିଲେ ନାହିଁ। ଖେଳିବାରେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଭଗବାନ ବସୁଦେବଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ବ୍ରଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ ଯେଉଁ ଲୀଳା କରିଥିଲେ, ତାହା ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ରେ ପରମ ଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ ଅନ୍ତଃକରଣର କାମ ରୋଗକୁ ଦୂର କରିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଗୋଡ଼ା ଗାଡ଼ି ଚଢ଼ି ଅମ୍ବିକାବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ସେମାନେ ପଶୁପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଓ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜା କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ କୁ ଗାଁ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ କହିଲେ—"ପ୍ରଭୁ, ଆମେ ଆପଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ।" ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ଜଳପାନ କରି, ନିୟମ ମାନି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଠାରେ ରାତି କାଟିଲେ। ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅତି ଭୁକ୍ତ ସର୍ପ ଏସାଉଛି ଓ ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଶୟନାବସ୍ଥାରେ ଧରି ନେଲା। ସର୍ପ ଦ୍ୱାରା ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ନନ୍ଦ ଚିତ୍କାର କଲେ—"କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ! ଏହି ଭୟଙ୍କର! ପିତା, ମୋତେ ସର୍ପ ଗିଲୁଛି—ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ମୁଁ ତୁମେ ଶରଣ ନେଇଛି!" ଏହି ଦେଖି, ଗୋପମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ, ଲଠି ଦ୍ୱାରା ସର୍ପକୁ ମାଡ଼ିଲେ; କିନ୍ତୁ ଆଗୁନ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାଥ, ସେଠାକୁ ଆସି ତାଙ୍କ ପଦ ଛୁଇଁଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପଦ ସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହେଲା; ସେ ନିଜ ସର୍ପ ଦେହ ଛାଡ଼ି, ଏକ ଦିପ୍ତିମାନ୍, ସୁର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ଭାବ୍ୟାଧର ଶରୀର ଧାରଣ କଲା। ହୃଷୀକେଶ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—"ତୁମେ କିଏ, ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ତେଜ ଧାରଣ କରିଛ? କିପରି ଏତେ ନିଚ ଦେହ ପାଇଲା?" ସର୍ପ ଉତ୍ତର ଦେଲା—"ମୁଁ ଏକ ଭିଦ୍ୟାଧର, ସୁଦର୍ଶନ ନାମରେ ପରିଚିତ, ମୋ ରୂପ ଓ ଧନ ଦ୍ୱାରା ଗର୍ବିତ ହୋଇ, ଆକାଶ ମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିଲି। ମୁଁ ମନ୍ଦ ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମୁନି ବିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗୀରାସଙ୍କ ଶାପ ପାଇ, ଏହି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲି। ଏହି ଶାପ ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ, କାରଣ ଆଜି ତୁମ ପଦ ସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ମୁକ୍ତ, ହେ ଭୟହର, ଅପରାଧୀ ଜନଙ୍କୁ ଶରଣ ଦେଉଥିବା, ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ମୁଁ ତୁମେ ଶରଣ ନେଇଛି, ହେ ମହାଯୋଗୀ, ହେ ପରମପୁରୁଷ, ହେ ଧର୍ମନାଥ; ଦୟାକରି ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ତୁମେ ଦର୍ଶନ ଦେଇ, ମୋତେ ବ୍ରହ୍ମ ଦଣ୍ଡରୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ; ତୁମ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଶୁଦ୍ଧି ହୁଏ, ତାହେଲେ ପଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ କେତେ ଅଧିକ!" ଏହିପରି ପ୍ରାର୍ଥନା କରି, ସୁଦର୍ଶନ ଦଶାର୍ହବଂଶୀ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା ଓ ପ୍ରଣାମ କରି, ଦିବ୍ୟ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଇଗଲେ। ନନ୍ଦମହାରାଜ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ କୃଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଅବାକ୍ ହେଲେ; ତାଙ୍କର ପୂଜା ଶେଷ କରି ସେମାନେ ଖୁସିରେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏକ ଅନ୍ୟ ଦିନ, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ, ଦୁହେଁ ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ବ୍ରଜ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ରାତିରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବିହାର କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଅଳଙ୍କୃତ, ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ, ମାଳା ଓ ଶୁଭ୍ରବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ; ଗୋପୀମାନେ ସ୍ନେହରେ ସଙ୍ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ରାତି ଆସି, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ ହେଲା, ହୁଏଁ ଜାସ୍ମିନ୍ ଓ ପଦ୍ମ ସରୋବରର ଗନ୍ଧ ହାଲୁକା ବାତାସରେ ଭରି ଥିଲା। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଏମିତି ସୁର ଗାଇଲେ, ଯାହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଜୀବର ମନ ଓ କାନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା। ଏହି ସଙ୍ଗୀତରେ ଗୋପୀମାନେ ଭାବବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ନିଜକୁ ଭୁଲିଗଲେ; ସେମାନଙ୍କର ଅଳଙ୍କାର ଖସିଗଲା, କେଶ ଓ ମାଳା ଖୁଲିଗଲା। ଏମିତି ଖେଳି ଏବଂ ଗାଇବା ସମୟରେ, କୁବେରଙ୍କ ଅନୁଚର, ଶଂଖଚୂଡ଼ ନାମକ ଏକ ଯକ୍ଷ ଆସିଲେ। କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଦେଖିଥିବା ବେଳେ, ଶଂଖଚୂଡ଼ ସେମାନେ ଆତଙ୍କିତ ହେବାରୁ, ଏହି ମହିଳାମାନେକୁ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଉଠାଇ ନେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଗୋପୀମାନେ "କୃଷ୍ଣ! ବଳରାମ!" ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଦୁଇ ଭାଇ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଗାଁ ଚୋରକୁ ଧାଉଥିବା ଭଳି, ତୁରନ୍ତ ଶଂଖଚୂଡ଼ଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସେମାନେ ଗୋପୀମାନେକୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଗଦା ଧାରଣ କରି, ଦୁଷ୍ଟ ଯକ୍ଷଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ଶଂଖଚୂଡ଼ ଦେଖିଲେ ଯେ, ଦୁଇ ଭାଇ ମୃତ୍ୟୁ ଓ କାଳ ଭଳି ଉପସ୍ଥିତ, ସେ ଭୟରେ ଗୋପୀମାନେକୁ ଛାଡ଼ି ପଳାଇଲେ। ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରୁ ମଣି ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ, ବଳରାମ ଗୋପୀମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ କଲେ।