ଏହି ଉପଖ୍ୟାନରେ, ପରମ ପୂଜ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରାଯାଇଥିଲା: “ଯିଏ ଧର୍ମର ସୂତ୍ରଧାର, କର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଜୀବନି ସହିତ ଅନୁଚିତ ଆଚରଣ କରିପାରିବେ?” ଏହିପରି ଚିନ୍ତା ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଇଥିଲା, କାରଣ ଯଦୁବଂଶୀଶ୍ୱର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ, ନିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ସ୍ୱୟଂତୃପ୍ତ, କିଛି ମନ୍ୟା ହୋଇଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି କୃତ୍ୟର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ଏହି ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରିବେ, ଏ ଧର୍ମାତ୍ମା! ତାପରେ ଶୂକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: “ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିଥାନ୍ତି ବା ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥାନ୍ତି। ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ଦହିଦେଇଥାଏ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ ଏହିପରି ଶକ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ—ମନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଏହା ଅଜ୍ଞାନରେ କଲେ, ସେମାନେ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ପରି ବିପଦ୍ଗ୍ରସ୍ତ ହେବେ, ଯେଉଁମାନେ ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନର ବିଷରେ ପୀଡିତ ହେଇଥିଲେ। ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଲୋକେ ତାଙ୍କର ଯେଉଁ କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ତାଙ୍କର କୌଶଳମୟ ଆଚରଣରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ନାହିଁ; ଏବଂ ଅହଂକାର ନଥିବା ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ତା’ର କୌଣସି କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ, ଯଦିଓ ବିପରୀତ ଘଟେ। ଯେଉଁମାନେ ଶାସିତ ଓ ଶାସନ କରାଯାଉଛନ୍ତି—ପଶୁ, ମାନବ, ଦେବତା—ସେମାନେ ନିୟମରେ ସୁକୃତ ଓ ଦୁଷ୍କୃତ ଫଳର ଅନୁଭୂତି କରନ୍ତି। ଯେମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପଦଧୂଳି ସେବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କର୍ମବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଧିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଚାଲିଥାନ୍ତି। ଯେତେବେଳେ ପ୍ରଭୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଦେହ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେଠାରେ ବନ୍ଧନ କିପରି ହେବ? ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ—ଗୋପୀ, ତାଙ୍କର ପତିମାନେ, ଓ ସମସ୍ତ ଜୀବ—ସେ ଏଠି ଦେହ ଧାରଣ କରି ଲୀଳା କରୁଛନ୍ତି। ଜୀବମାନେ ଉପକାର ପାଇଁ ସେ ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଏପରି ଚମତ୍କାର ଲୀଳା କରନ୍ତି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କର ଭକ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ପତି ଭାବିଲେ ନାହିଁ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଯଦିଓ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କିନ୍ତୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ବ୍ରଜସ୍ତ୍ରୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କଥା ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା କହିବେ, ସେ ଶୀଘ୍ରେ ପରମ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିବେ ଓ ମନର ଅନ୍ଗୀକାର ରୋଗ ଦୂର କରିବେ। ଏକ ଦିନ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ପୂଜା ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ତାଙ୍କର ଉଠ୍ ଗଡ଼ିରେ ଯୋଗାଇ ଅମ୍ବିକାବନକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଲୋକେ ପଶୁପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କଲେ। ତା’ପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଗାଈ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଓ ଭୋଜନ ଦାନ କରି, 'ପ୍ରଭୁ ଆମେ ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତୁ' ବୋଲି ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ତଟରେ ପାନୀୟ ପିଇ ସଂଯମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ। ସେଇ ସମୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ନଗ ଅତି ଭୂଖା ଅବସ୍ଥାରେ ସେଠାକୁ ଆସି, ଶୁଅଁଥିବା ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଧରିନେଇଲା। ନନ୍ଦ ଆତଙ୍କିତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ: “କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ! ଏହି ଭୟଙ୍କର! ପିତା, ମୋତେ ନଗ ଗିଳୁଛି—ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ମୁଁ ତୁମେ ଶରଣ ନେଇଛି!” ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଗୋପ ଉଠିଗଲେ; ନନ୍ଦଙ୍କୁ ନଗ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଲୋକେ ଲଠି ଓ ଅଗ୍ନିକଣ୍ଡାରେ ମାରିଲେ, କିନ୍ତୁ ନଗ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସତ୍ୱତମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆସି, ନିଜ ପଦସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ନଗର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହୋଇଗଲା, ସେ ନଗ ରୂପ ଛାଡ଼ି, ଚମତ୍କାର ଦେହ ଧାରଣ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳା ପିନ୍ଧି, ବିଦ୍ୟାଧର ମଧ୍ୟରେ ପୂଜିତ ହେଲା। ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦେହରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ କହିଲା: “ମୁଁ ସୁଦର୍ଶନ ବିଦ୍ୟାଧର, ମୋ ରୂପ ଓ ଧନର ଗର୍ବରେ ମୁଁ ମୁନିବର ବିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗୀରସଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିଥିଲି। ସେମାନେ ମୋତେ ଶାପ ଦେଇ ଏହି ଦୁର୍ଗତିକୁ ପଠାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଏହି ଶାପ ମୋ ପାଇଁ କଳ୍ୟାଣକର ହେଲା, କାରଣ ଏବେ ଶ୍ରୀଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କ ପଦସ୍ପର୍ଶରେ ମୋ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା। ଏବେ ମୁଁ ଶରଣାଗତ, ମୋତେ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, ମୁଁ ଯାଉଛି।” ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଅନୁମତି ଦେଲେ, ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ଓ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦ ମୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହି ଦୈବୀ କୃତ୍ୟ ଦେଖି ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ ଓ ଖୁସିରେ ଘଟଣା କହିବା କରି ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଲେ। ଏହିପରି ଏକ ଦିନ, ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ରାମ, ଅଦ୍ଭୁତ ଶକ୍ତିର ଧାରୀ, ରାତିରେ ବନରେ ବ୍ରଜସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର, ମାଳା, ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇଥିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ମିଶିତ ମଧୁର ସଙ୍ଗୀତ ଗାଇ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲେ। ତାଳ ଉପରେ ରାତିର ଆଗମନ, ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦୟ, ଚମ୍ପା ଗନ୍ଧ ଓ ମଦମାତ୍ତ ମୃଗମଦ ଗନ୍ଧ ବାୟୁ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ବିକିରଣ ହେଉଥିଲା। ସେମାନେ ମିଶିତ ଗୀତରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମନ ଓ କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିଲେ। ଏହି ଗୀତ ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଅବସ୍ଥିତି ଭୁଲି ଗଲେ, ତାଙ୍କର ଶାଢ଼ୀ ଢିଲା ହୋଇଗଲା, ଚୁଲ ଓ ମାଳା ଖସିଗଲା। ଏପରି ସମୟରେ, ଗୋପୀମାନେ ମଜା ମଜାରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, କୁବେରଙ୍କ ଅନୁଚର ଶଂଖଚୂଡ଼ା ଆସିଲା। ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶଂଖଚୂଡ଼ା ଗୋପୀମାନେ ରୁଦନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସେମାନେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ନେଇଯିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଗୋପୀମାନେ 'କୃଷ୍ଣ! ବଳରାମ!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ସଙ୍ଗୀନୀମାନେ ଧରାଯାଇଛନ୍ତି ଦେଖି, କୃଷ୍ଣ ଓ ବଳରାମ ଗାଈ ଚୋର ଧାଡ଼ିକୁ ଧାଉଥିବା ଭାଇମାନେ ପରି ଦୌଡ଼ିଲେ।