ପରୀକ୍ଷିତ୍ ରାଜା ଶୁକଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ ଓ ଅଧର୍ମ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ ଜଗତରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଯିଏ ନିଜେ ଧର୍ମର କଥା କହନ୍ତି, କରନ୍ତି ଓ ସେହି ଧର୍ମର ସୀମାର ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟର ଜନାନୀମାନେଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଧର୍ମ ବିରୋଧରେ କାମ କରିପାରିବେ? ଯଦିଓ ଯଦୁବଂଶୀ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରୁପ୍ତ, ତଥାପି ସେଉଁଠି ଏପରି କୃତ୍ୟ କେଉଁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କଲେ? ଦୟାକରି ଆମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କେତେକ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି କିମ୍ବା ଦୃଢ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ଜଳାଇଦେଇଥାଏ। ଯେଉଁମାନେ ଦେବତା ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଏହା ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କରିଦିଅନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କର ନାଶ ହୁଏ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ମହାସାଗରର ବିଷରେ ପୀଡିତ ହେଲେ। ଦେବତାଙ୍କ କଥା ସତ୍ୟ ଓ କେବଳ ସମୟକୁ ଅନୁସରି କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ, ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କ କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟମାନଙ୍କୁ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍ ଯାହା ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ। ଦେବତାମାନେ ନିଜସ୍ୱ କୌଶଳରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲକ୍ଷ୍ୟ ରଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଅହଂକାର ନଥିଲେ ବିପରୀତ ଘଟିଲେ ମଧ୍ୟ କୌଣସି କ୍ଷତି ହୁଏ ନାହିଁ। ଏହି ନିୟମ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା, ପଶୁପକ୍ଷୀ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଲାଗୁହୁଏ; ସେମାନେ ନିୟମରେ ବନ୍ଧା। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳିରେ ସେବା କରି ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ କର୍ମବନ୍ଧନ ବିଗଳିତ କରିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଏଠାରେ ଘୁରିବାରେ ସ୍ୱାଧୀନ; ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଯଦି ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତେବେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ବନ୍ଧନ ନାହିଁ। ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ—ଗୋପୀ, ତାଙ୍କର ପତିମାନେ, ଓ ସମସ୍ତ ସରୀରଧାରୀଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି—ସେ ଏଠାରେ ଲୀଳା କରୁଛନ୍ତି। ପ୍ରଭୁ ଜୀବମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଏପରି ଲୀଳା କରିଛନ୍ତି; ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରେ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମାୟାରେ ମୋହିତ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟର ପତି ଭାବି ଇର୍ଷ୍ୟା କରିନଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଯଦିଓ ଅନିଚ୍ଛା ସହ ଥିଲେ, ପ୍ରଭୁ ବସୁଦେବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ବ୍ରଜର ଏହି ଲୀଳା ଯେଉଁଠି ଗୋପୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ, ଯେଉଁଠି ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣେ କିମ୍ବା କହେ, ସେ ଶୀଘ୍ରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପରମ ଭକ୍ତି ପାଇଥାଏ ଓ ମନର କାମବ୍ୟାଧି ଦୂର ହୁଏ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଏକଦିନ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଗୋଁଡାଗାଡ଼ିରେ ଚଢ଼ି ଅମ୍ବିକାବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଶୁପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଓ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହ ପୂଜା କଲେ। ତାପରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗାଈ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ, “ପ୍ରଭୁ ଆମରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ କୂଳରେ ଜଳପାନ କରି, ନିୟମ ମାନି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ରାତି ରହିଲେ। ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୁକ୍ଲାଗିଥିବା ସର୍ପ ଦୁର୍ଦ୍ରୁଷ୍ଟିବଶତଃ ଆସି, ଶୁଏଇଥିବା ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଧରିଲା। ସର୍ପର ଆକ୍ରମଣରେ ନନ୍ଦ ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, “କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ! ଏ ଭୟଙ୍କର! ବାପା! ଏକ ସର୍ପ ମୋତେ ଗିଲୁଛି—ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ମୁଁ ତୁମର ଶରଣ ନେଇଛି!” ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ଗୋପମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ତାଙ୍କୁ ଧରିଛି ବୋଲି ଦେଖି, ଲଠି ଦ୍ୱାରା ସର୍ପକୁ ପିଟିଲେ। ଅଗ୍ନିଶଳା ଦେଇ ଜଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ତେବେ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଆସି, ନିଜ ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ସର୍ପକୁ ଛୁଇଁଲେ। ପ୍ରଭୁଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟତା ନଶ୍ୱତି ହେଲା; ଏବଂ ସେ ଅପୂର୍ବ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା। ହୃଷୀକେଶ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ତୁମେ କିଏ, ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ତେଜରେ ଉଜ୍ୱଳ? କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡିଲେ?” ସର୍ପ କହିଲା, “ମୁଁ ବିଦ୍ୟାଧର ସୁଦର୍ଶନ, ରୂପ ଓ ବୃଦ୍ଧିରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଆକାଶରେ ବିମାନ ଚଳାଇ ଘୁରୁଥିଲି। ବିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ମୁନିମାନେ ମୋ ଉପରେ ହସିଲେ; ମୋ ଅପରାଧରେ ସେମାନେ ଶାପ ଦେଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଏହି ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲି। ତାଙ୍କ ଦୟାଶୀଳ ଶାପ ମୋ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ହେଲା; କାରଣ, ପ୍ରଭୁ ଜଗତ୍ଗୁରୁଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଅପମଙ୍ଗଳ ଦୂର ହୋଇଗଲା। ବର୍ତ୍ତମାନ ମୁଁ ଶାପମୁକ୍ତ, ଏବଂ ଆପଣ ଯେଉଁଠି ଭୟଭୀତମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟ କରନ୍ତି, ଶରଣ ଦେଇଥାନ୍ତି, ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ, କାରଣ ଆପଣଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଧନ୍ୟ ହୋଇଛି। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଶରଣାଗତ, ହେ ମହାଯୋଗୀ, ହେ ସର୍ବପୁରୁଷ, ହେ ସଦ୍ବ୍ରତମାନଙ୍କ ନାଥ, ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ। ହେ ଅଚ୍ୟୁତ, ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରୁ ଏକକ୍ଷଣରେ ମୁକ୍ତ ହେଲି, ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ ମାତ୍ରେ ଶ୍ରୋତା ଓ କାହିଁକି ନୁହେଁ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ପବିତ୍ର ହୁଏ; ଏହିପରି ଆପଣଙ୍କ ପାଦସ୍ପର୍ଶରେ କିଏ କେତେ ଧନ୍ୟ ହେବେ!” ଦଶାର୍ହବଂଶୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସୁଦର୍ଶନ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ନମସ୍କାର କରି, ଦିବ୍ୟ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ; ଏବଂ ନନ୍ଦଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦେଖି ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ; ନିଜ ଉପବାସ ଶେଷ କରି ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦରେ ବ୍ରଜକୁ ଫେରିଲେ ଓ ଏହି ଘଟଣା କଥା ଆଲୋଚନା କଲେ। ପୁଣି ଏକଦିନ, ଅଦ୍ଭୁତ ବଳ ଥିବା ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ବଳରାମ ରାତିରେ ଅରଣ୍ୟରେ ବ୍ରଜର ନାରୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଅଲଙ୍କୃତ, ଅନୁଳେପିତ, ମାଳା ଓ ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ମିତ୍ରତାରେ ବନ୍ଧା, ଗୋପୀମାନେ ମଧୁର ସ୍ୱରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ ତାରା ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଉଦିତ, ଜାସ୍ମିନ ଓ କମଳ ପୋଖରୀର ଗନ୍ଧ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଝଙ୍କାର ସହ ବାତାସରେ ଭରିଯାଇଥିଲା।