ଗୋପୀମାନେ, ତାଙ୍କର ଗୋଲ୍ଡ ରଙ୍ଗର କଣ୍ତା ଓ ଖୋଲା କେଶର ଆଭାରେ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ଅଳଙ୍କୃତ, ମଧୁର ହାସି ଓ ନୟନ ଚାହାଣିରେ ଶୋଭିତ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଗୀତରେ ଗାଇ ଗାଇ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମର ସ୍ପର୍ଶ ପାଇ ଧନ୍ୟ ଭାବୁଥିଲେ। ସେମାନେ ଫୁଲର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ଯାହା ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଶରୀରର ସୁଗନ୍ଧି ସଫ୍ରନରେ ରଙ୍ଗିନ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ଏହିପରି ଜନନୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା କୃଷ୍ଣ ଏକ କ୍ଲାନ୍ତ ହାତୀ ପରି ନାରୀହାତୀମାନଙ୍କ ସହ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଭଳି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ପଛରେ ଚଲିଥିବା ସ୍ଥିତିରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ, ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପ୍ରେମ ଓ ହାସ୍ୟ ଭରା ଚାହାଣିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଦେବମାନେ ମାଳା ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହିଭଳି ପରିସ୍ଥିତିରେ, ସ୍ଵୟଂ ଆନନ୍ଦର ଅଧିପତି କୃଷ୍ଣ ହାତୀରାଜା ପରି ଲୀଳା କରୁଥିଲେ। ପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉଦ୍ୟାନରେ, ଜମି ଓ ଜଳରେ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକୁ ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧି ପୂରିଥିଲା, ସେ ଅନେକ ଆନନ୍ଦିତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମତ୍ତ ହାତୀ ପରି ଘୁରୁଥିଲେ। ଏପରି ଭାବେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଶୋଭିତ ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ ସାକ୍ଷୀ କରି, କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଦିଆ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ପ୍ରେମରେ ଆନ୍ତର୍ନିହିତ ହୋଇ, ଶରତ୍କାଳର କବିତାରସ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଧର୍ମ ନିର୍ମାଣ ଓ ଅଧର୍ମ ଦମନ ପାଇଁ ଯେଉଁ ପରମେଶ୍ୱର ନିଜେ ଅବତରଣ କରନ୍ତି, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟର ଜନନୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଧର୍ମବିପରୀତ କାମ କରିପାରିବେ? ଯିଏ ଧର୍ମର ଉଚ୍ଚାରଣକାରୀ, କର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ, ସେ କିପରି ଏମିତି କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ? ଏହାର ଅର୍ଥ କ’ଣ?” ତେବେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: “ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀମାନେ ପାଇଁ ଏଥିରେ ଅପରାଧ ନାହିଁ—ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ଜଳାଇଦେଉଛି। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଶ୍ବାସ୍ତନ୍ତ୍ର ନୁହଁନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହା ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମନରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନରେ କଲେ ଅନ୍ତେ ନଶ୍ୱରତା ଆସିଯାଏ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ହଳାହଳ ବିଷ ପିଇ ଦୁଃଖ ପାଇଥିଲେ। ଦେବମାନଙ୍କର କଥା ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ସମୟକୁ ଅନୁସରି କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଜ୍ଞାନୀମାନେ କେବଳ ଉଚିତ କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିବେ। ସେମାନେ ନିଜ ଲାଗି କିଛି କରନ୍ତି ନାହିଁ; ଅହଂକାର ନଥିଲେ କିଛି ବିପଦ ଆସୁନାହିଁ। ଜନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବ—ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ହିଁ ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ଲାଗୁଛି। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ପଦଧୂଳିକୁ ସେବନ କରି, ଯୋଗଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା କର୍ମବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଦିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ମୁନିପରି ଘୁରନ୍ତି; ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ଶରୀର ନେଇଥିବା ପରେ ବନ୍ଧନ କେଉଁଠୁ ଆସିପାରିବ? ସେ ସମସ୍ତର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଗୋପୀ, ତାଙ୍କର ପତି, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଶରୀରରେ ବିହାର କରୁଛନ୍ତି। ଜୀବମାନଙ୍କୁ କୃପା ଦେଖେଇବାକୁ ଏମିତି ମାନବ ଶରୀର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଲୀଳା ଶୁଣିଲେ ଭକ୍ତି ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ। ଏହି ସମୟରେ ବ୍ରଜବାସୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ପାଖରେ ଥିବା ଜନନୀମାନେ ନିଜର ପତ୍ନୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ରାତି ସମାପ୍ତ ହେବା ପରେ, ବଡ଼ କଷ୍ଟରେ ଥିବା ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଲୀଳାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା କଥାହେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ପରମ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି ଓ କାମ ରୋଗ ହୃଦୟରୁ ଅପସାରଣ ହୁଏ। ଏହିପରେ, ଏକ ଦିନ ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଗାଁର ଏଂଠା ଝିଅ ଓ ଶୂଣ୍ଠି ବାନ୍ଧି, ଉତ୍ସାହରେ ଅମ୍ବିକାବନକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଶୁପତି ମହାଦେବ ଓ ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ପାଇଁ ଗାଈ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ, ଖାଦ୍ୟ ଦାନ କରି, “ପ୍ରଭୁ ଆମେ ତୁମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ” ବୋଲି କହିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ କୂଳରେ ଜଳପାନ କରି ନିୟମ ରଖି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଏହି ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ। ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଭୁକ୍କୁଡ଼ା ସର୍ପ ଆସି, ଶୋଇଥିବା ନନ୍ଦକୁ ଧରି ନେଲା। ନନ୍ଦ ଭୟରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, “କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ! ଏହା ଅତି ଭୟଙ୍କର! ବାପା, ଏହି ସାପ ମୋତେ ଗିଲୁଛି—ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ମୁଁ ତୁମେ ଉପରେ ଶରଣ ନେଇଛି!” ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ ଦଉଡ଼ି ଆସି, ଲାଠି ଦ୍ୱାରା ସର୍ପକୁ ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଅଗ୍ନିର ଜ୍ୱାଳା ଦ୍ୱାରା ଦାହିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସର୍ପ ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ। ତେବେ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ନାୟକ କୃଷ୍ଣ ଆସି, ତାଙ୍କର ପଦ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ମହାପୁରୁଷଙ୍କ ଚରଣସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହେଲା; ସର୍ପ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦିବ୍ୟ ଆଭାମୟ ଦେହ ଧାରଣ କଲା। ତା'ପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ତୁମେ କିଏ, ଏପରି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଓ ତେଜରେ ଚମକୁଛ? କିପରି ଏହି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲ?” ସର୍ପ ଉତ୍ତର ଦେଲା: “ମୁଁ ସୁଦର୍ଶନ ନାମକ ଏକ ବିଦ୍ୟାଧର, ତାଳ ଓ ଧନରେ ଅଭିମାନୀ ହୋଇ ନିଜ ରଥରେ ଦିଗ୍ବିଦିଗ୍ ଘୁରୁଥିଲି। ମୁଁ ମୋ ଅଭିମାନ ଦ୍ୱାରା ବିରୂପ ଓ ଅଙ୍ଗିରସ ଋଷିଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିଥିଲି, ତେଣୁ ସେମାନେ ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖ ଶାପ ଦେଇଥିଲେ। ଏହି ଦୟାଳୁ ଋଷିମାନଙ୍କ ଶାପ ମୋ ପାଇଁ କଳ୍ୟାଣକାରୀ ହେଲା; କାରଣ ଆପଣଙ୍କର ଚରଣସ୍ପର୍ଶରେ ସମସ୍ତ ଅପମୃତ୍ୟୁ ଦୂର ହୋଇଗଲା। ଏବେ ଶାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛି, ମୁଁ ଅନୁମତି ଚାହେଁ—ପ୍ରଭୁ, ଏହି ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ଦେଉଥିବା, ଚରଣସ୍ପର୍ଶ ଦେଇ ଆଶ୍ରୟ ଦେଉଥିବା, ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଇଛି, ମହାଯୋଗୀ, ପରମ ପୁରୁଷ, ସଦ୍ଗୁଣର ନାୟକ; ଦୟାକରି ମୋତେ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅ। ଆପଣଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଶାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଛି; ଆପଣଙ୍କ ନାମ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ମାନବ ଓ ଶ୍ରୋତା ଦୁହେଁ ପବିତ୍ର ହୁଅନ୍ତି—ତେବେ ଚରଣସ୍ପର୍ଶର ଫଳ କିପରି ଅପାର!” ଏହିପରି ଅନୁମତି ପାଇ, ସୁଦର୍ଶନ ଦଶାର୍ହବଂଶୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ଦିବ୍ୟ ଦେହରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଗଲେ, ଏବଂ ନନ୍ଦ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।