ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶର ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ମୁଗ୍ଧ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ସେମାନଙ୍କର କେଶ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଚୁଡ଼ିଆ ଖୁଲିଯାଇଥିଲା, ଗଲାପାଟି ଓ ଅଳଂକାର ଖସିପଡ଼ିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ସେମାନେ ଏହାକୁ ଠିକ୍ଭାବେ ଉଠାଇପାରିଲେନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶରୀର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ ଏତେ ମୁଗ୍ଧ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ହେଇଯାଇଥିଲେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବତା ମହିଳାମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ମୁଗ୍ଧତାରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ଅଭିଳାଷାରେ ଭରିଯାଇଥିଲା। ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଏହି ଲୀଳା ଦେଖି ଅଚମ୍ଭିତ ହେଇଥିଲେ। ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଏବଂ ଲୀଳାମୟ ଶକ୍ତିରେ, ଯେତେ ଗୋପୀ ଥିଲେ ସେତେ ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ସ୍ୱୟଂ-ତୃପ୍ତ ଥିଲେ, ତଥାପି ସେମାନେ ସହିତ ରମଣ କରିଥିଲେ। ଅତ୍ୟଧିକ ଖେଳ କରି ଗୋପୀମାନେ ଥକିଯାଇଥିଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଦୟାମୟ ଏବଂ ପ୍ରେମମୟ ହସ୍ତରେ ସେମାନଙ୍କ ମୁହଁକୁ ସୋଫ୍ଟ ଭାବେ ପୁଞ୍ଚି ଦେଇଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ଜୁଲି ଓ ଚମକୁଥିବା କେଶ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ, ମଧୁର ହସ ଓ ନୟନ ନିକ୍ଷେପରେ, ସେମାନେ ତାଙ୍କର କର୍ମ ଗାଇ ଗାଇ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଦ୍ମ ସ୍ପର୍ଶରେ ଧନ୍ୟ ମନେ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ମାଳା ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଓ ଅଙ୍ଗର କୁଙ୍କୁମ ଲାଗି ଥିଲା, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହିତ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲେ, ଏହା ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖାଯାଉଥିଲା ଯେପରି, ଏକ କ୍ଲାନ୍ତ ହାଥୀ ତାଙ୍କ ମହିଳା ହାଥୀମାନେ ସହିତ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଏଠାରେ, ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ହସ ଓ ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଭରିଯାଇଥିଲା, ଦେବମାନେ ମୁକୁତ ତଳି ଓ ପୁଷ୍ପବର୍ଷା କରୁଥିଲେ। ସେ ନିଜେ ଏକ ରାଜା ହାଥୀ ପରି ଲୀଳା କରୁଥିଲେ। ଏହିପରି, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନରେ, ଜମିଓ ଓ ଜଳରେ, ସେମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଖୁସିର ଝୁଣ୍ଡ ସହିତ ହାସି-ଖେଳ କରୁଥିଲେ, ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଭରିଥିଲା। ବଦଳିଯାଉଥିବା ଶରତ୍ ଋତୁର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ରାତିରେ ଏହି ଭାବରେ ଅନେକ ରାତି ବିତିଲା, କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଦିଆ କଥା ପାଳନ କରି, ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ରମଣ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ରସ ନିଜ ମନେ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ। ଏହି ଲୀଳା ଶୁଣି ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, “ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ଓ ଅଧର୍ମ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ ଅବତରଣ କରନ୍ତି, ସେ କିପରି ପରସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବେ? ଯିଏ ଧର୍ମର ଉଚ୍ଚାରକ, କର୍ତ୍ତା ଓ ରକ୍ଷକ, ସେ କିପରି ଏପରି କାମ କରିପାରିବେ? ଯଦ୍ୟପି କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ-ତୃପ୍ତ, ତଥାପି ଏପରି କ୍ରିୟା କ’ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ କଲେ? ଦୟାକରି ଆମ ଶଙ୍କା ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ତେବେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, “ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କିମ୍ବା ଦୃଢ଼ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ; ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ଜଳାଇଦିଏ। ଯେଉଁଠି ଆମେ ପ୍ରଭୁ ନୁହେଁ, ସେଠି ଏହି ଲୀଳା ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ଅଜ୍ଞାନରେ କେହି କରେ, ସେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନର ବିଷରେ ଅପାୟ ହୋଇଥିଲେ। ପ୍ରଭୁମାନଙ୍କର କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ସତ୍ୟ, କିନ୍ତୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସେମାନଙ୍କର ଯେଉଁ କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ନ୍ୟାୟସଙ୍ଗତ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ। ସେମାନେ କୌଣସି ନିଜସ୍ୱ ଲାଭ ପାଇଁ କିଛି କରନ୍ତିନାହିଁ; ଏବଂ ନିରହଙ୍କାରୀଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ଦୋଷ ନାହିଁ, ଯଦି ବିପରୀତ ଘଟେ। ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଜୀବ–ପଶୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା–ନିୟମରେ ବନ୍ଧିତ, ସେଠି ତାଙ୍କୁ ସୁଖ-ଦୁଃଖର ବନ୍ଧନ ଲାଗୁଥାଏ। ଯେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣର ଧୂଳି ସେବା କରି ସମସ୍ତ କର୍ମ ବନ୍ଧନ କାଟିଦେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏ ଲୋକରେ ମୁକ୍ତ ଭାବେ ଘୁରୁଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଭଗବାନ ଯଦି ଦେହ ଧାରଣ କରି କିଛି କରନ୍ତି, ସେଠି କୌଣସି ବନ୍ଧନ ନାହିଁ। ସେ ସମସ୍ତର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଗୋପୀ, ତାଙ୍କ ପତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭିତରେ ବସିଛନ୍ତି, ଏଠି ଦେହ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଲୀଳା କରୁଛନ୍ତି। ଜୀବମାନଙ୍କ ଉପକାର ପାଇଁ ସେ ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଏପରି ଲୀଳା କରୁଛନ୍ତି, ଏହି କଥା ଶୁଣି ମାନେ ଭକ୍ତିବାନ୍ ହୁଏ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଏହି ଲୀଳାରେ ଦେଖି ଦୁଃଖିତ ହୋଇନଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ନିଜ ପତି-ପତ୍ନୀ ଭାବିଥିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାର ଏକ ରାତି ଶେଷ ହେବା ପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଯଦିଓ ଅନିଚ୍ଛାସହିତ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଦେଶରେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଏହି ଲୀଳା କଥା ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା କଥାହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ରେ ପରମ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରନ୍ତି, ଏବଂ ମନର କାମରୋଗ ଦୂର କରିଦେଇଥାଏ। ଏହିପରେ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏକଥର ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହରେ ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଗାଁ ଛାଡ଼ି ଗୋରୁ ଗାଡ଼ିରେ ଆମ୍ବିକାବନକୁ ଯାଇଥିଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଶୁପତି ଭଗବାନଙ୍କୁ ଓ ଦେବୀ ଆମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିସହିତ ପୂଜା କରିଥିଲେ। ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ ବୋଲି, ସେମାନେ ଗୋ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଓ ଭୋଜ୍ୟବସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦାନ କରିଥିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ ତୀରେ, ଜଳପାନ କରି, ନିୟମ ଅନୁସରଣ କରି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେ ରାତି ଅତିବାହିତ କରିଥିଲେ। ସେଇ ଅରଣ୍ୟରେ ଏକ ଭୟଙ୍କର ତୀବ୍ର ଭୁକ୍କୁଁଟିଆ ସର୍ପ ଆସି, ଶୁଇଥିବା ନନ୍ଦଙ୍କୁ ଚେପି ଧରିଲା। ନନ୍ଦ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର କଲେ, “କୃଷ୍ଣ! କୃଷ୍ଣ! ଏ ଭୟଙ୍କର! ପିତା, ଏ ସର୍ପ ମୋତେ ଗିଲୁଛି—ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ମୁଁ ତୁମେ ଶରଣ ନେଇଛି!” ଏହି ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ଲାଠି ଓ ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରେ ସର୍ପକୁ ମାଡ଼ିଲେ, କିନ୍ତୁ ସର୍ପ ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲାନାହିଁ। ତେବେ ସାତ୍ୱତମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଆସି, ନିଜ ପଦପଦ୍ମର ସ୍ପର୍ଶ କଲେ। ତାହାର ସ୍ପର୍ଶରେ ସର୍ପର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହେଲା, ସେ ସର୍ପ ଦେହ ଛାଡ଼ି ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଶରୀର ଧାରଣ କଲା, ସୁନା ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ ଦେବମାନେଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲା।