ଏହି ଉତ୍କଳିତ କଥାରେ, ବ୍ରଜର ସୁନ୍ଦରୀ ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଂଗନ, ହାତର ସ୍ପର୍ଶ, ଆନୁରାଗ ଭରା ଦୃଷ୍ଟି, ହସି-ଖେଳି ଓ ହାସ୍ୟରେ ଭରି ଦେଲେ। ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି କୃଷ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଏପରି ଖେଳ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସହ ଆନନ୍ଦ ଭାଗ କରେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହର ସ୍ପର୍ଶରେ, ଗୋପୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇ ପଡିଲେ—ତାଙ୍କର କେଶ, ଜାମା, ଚେଷ୍ଟବନ୍ଧନୀ ଖସିଯାଇଲା; ତାଙ୍କର ମାଳା ଓ ଭୂଷଣ ଖସିଯାଇଲା, ଏବଂ ସେମାନେ ସେଗୁଡିକୁ ଉଠାଇବାକୁ ବି ଭୁଲିଗଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଖେଳ ଦେଖି, ଆକାଶର ଦେବୀମାନେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହେଲେ, ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ତାଙ୍କର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। କୃଷ୍ଣ ଏପରି ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣ କଲେ, ଯେତେ ଗୋପୀ ଥିଲେ, ସେମାନେ ସହ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଖେଳ କଲେ, ଯଦିଓ ସେ ନିଜେ ସ୍ୱୟଂ-ତୃପ୍ତ। ଖେଳରେ ଅତିରିକ୍ତ ହୋଇ ଗୋପୀମାନେ ଥକିଗଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣ ଦୟାଳୁ ହେଇ, ନିଜ ଶାନ୍ତ ହାତରେ ସେମାନଙ୍କର ମୁହଁ ପିଛିଲେ। ସୁନ୍ଦର ହାର ଓ ସୁନା ଦୀପ୍ତିର ଚୁଡ଼ା ଦ୍ୱାରା ସଜିତ ଗୋପୀମାନେ, ମିଷ୍ଟି ହାସି ଓ ଦୃଷ୍ଟି ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମହିମା ଗାଇଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମ-ହସ୍ତର ସ୍ପର୍ଶ ଦ୍ୱାରା ଧନ୍ୟ ଅନୁଭବ କଲେ। ଏପରି ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ କୃଷ୍ଣ, ତାଙ୍କର ମାଳା ଚିଉଡ଼ି ଓ ତାଙ୍କର ଶରୀରର କେସର ଲେପିତ, ଗାନ୍ଧର୍ବମାନେ ପଛରେ ଚଲିଲେ; ଏକ ଶିରିଷ୍ଟ ହାତୀ ପରି, ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଏଠାରେ, ଯୁବତୀମାନେ ନିଜେ ନିଜେ ନିର୍ମଳ କରୁଥିବାବେଳେ, ଚାରିପାଖରୁ ମୁଗ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହାସ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଫୁଲ ଝଡ଼ାଇ ଉପସ୍ଥାନ କଲେ; ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏକ ରାଜା-ହାତୀ ପରି ଖେଳ କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଉଦ୍ୟାନରେ, ଜଳ ଓ ଭୂମିରେ, ଫୁଲର ଗନ୍ଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦିଗବାସୀ, ସେ ଆନନ୍ଦିତ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଆବୃତ, ମଦ-ହାତୀ ପରି ଚାଲିଲେ। ଏପରି ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଶୋଭିତ ରାତିରେ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ନିଜ ଶବ୍ଦରେ ଅଟଳ ରହି, ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋପୀମାନେ ସହ ଖେଳ କଲେ; ତାଙ୍କର ଭାବ ନିଜ ମନରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ରହି, ଶରତ୍କାଳର କବିତା ରସ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏଠି, ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: "ଯେ ଭଗବାନ ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ କରିବାକୁ ଓ ଅଧର୍ମ ଦମନ କରିବାକୁ ଅବତରଣ କରନ୍ତି, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟର ଜୀବନୀ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥିବା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମର ବିପରୀତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ?" ତାଙ୍କର ସନ୍ଦେହ: "ଏହି କୃତ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ନିନ୍ଦିତ, ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କଣ? ଦୟାକରି ଆମ ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।" ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଂଘନ କରନ୍ତି; ଅତିଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଇଁ ତାହା ଦୋଷ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସବୁକୁ ଦଗ୍ଧ କରେ। ଯେ ଦେବ ନୁହେଁ, ସେ କେବେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଏକଥା ଚିନ୍ତାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନରେ କଲେ, ସେ ନଶ୍ଟ ହେବ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ସାଗରର ବିଷରେ ଆହତ ହେଲେ।" "ଦେବମାନେ ଯେ କହନ୍ତି, ତାହା ସତ୍ୟ, ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ; ପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ ତାଙ୍କର ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିରେ ଅନୁକୂଳ, ସେହିଠାରେ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।" "ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା, ସେମାନେ ଏଠି କେବେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ଚାହାନ୍ତି ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ଅହଙ୍କାର ନାହିଁ, ସେମାନେ ପ୍ରତିକୂଳ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ।" "ପ୍ରାଣୀ, ମାନବ, ଦେବମାନେ—ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିୟମିତ କରାଯାଏ; ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ନିତି ଓ ଅନିତିର ସମ୍ପର୍କ ଲାଗୁ ହୁଏ।" "ଯେଉଁମାନେ ଭଗବାନଙ୍କର ପଦ୍ମ-ପଦର ଧୂଳି ସେବା କରି, ଯୋଗଶକ୍ତିରେ କର୍ମବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମୁକ୍ତ ରହି, ଏଠି ମୁକ୍ତ ହେଇ ଘୁଞ୍ଚି ଚାଲନ୍ତି; ଭଗବାନ ନିଜେ ଯଦି ଦେହ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, କିପରି ବନ୍ଧନ ହେବ?" "ସେ ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବାସ କରନ୍ତି—ଗୋପୀ, ତାଙ୍କର ପତିମାନେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଜୀବ; ଏଠି ଦେହରେ ଖେଳ କରୁଛନ୍ତି।" "ଜୀବମାନେ ପ୍ରତି ଦୟା ଦେଖାଇବା ପାଇଁ, ସେ ମାନବ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଏପରି ଲୀଳା କରନ୍ତି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ଜନ ତାଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ଦେଇଥାଏ।" "ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ଭଗବାନଙ୍କ ମାୟାରେ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟର ପତି ଭାବି ଇର୍ଷ୍ୟା କରିଲେ ନାହିଁ।" "ବ୍ରହ୍ମାର ରାତି ସମାପ୍ତ ହେଲା, ତେବେ ଗୋପୀମାନେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଭଗବାନ ବସୁଦେବଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।" "ଯେଉଁମାନେ ବ୍ରଜର ପତ୍ନୀମାନେ ସହ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଏହି ଲୀଳାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭଗବତ୍ ଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରଜ୍ଞାମାନେ ହୃଦୟର କାମରୋଗ ଦୂର କରନ୍ତି।" ଶୁକଦେବ ଆଗକୁ କହିଲେ: "ଏକଥା, ଦେବମାନେ ପାଇଁ ଉତ୍ସବ ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସାହପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଅମ୍ବିକା ବନକୁ ଗଯାଁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠି, ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଶୁପତି ମହାଦେବଙ୍କୁ ଉପହାର ଦେଇ, ଦେବୀ ଅମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ।" "ଏହାପରେ, ଗୋମାନେ, ସୁନନ୍ଦା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସମ୍ମାନରେ ଗୋ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଓ ଭୋଜନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଦେଇ, 'ଭଗବାନ ଆମେ ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ' ବୋଲି ଚାହିଲେ।" "ସରସ୍ୱତୀ ତୀରରେ, ଜଳ ପିଇ ଓ ବ୍ରତ ରଖି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେ ରାତି ବିତାଇଲେ।" "ସେ ଅମ୍ବିକାବନରେ, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଅତି ଖୁଦା ନାଗ ଏକା ଦିନ ଆସି, ନନ୍ଦକୁ ସେ ଶୁଇଥିବାବେଳେ ଧରିଲା।" "ନାଗର ଚେପରେ ନନ୍ଦ ଚିତ୍କାର କଲେ: 'କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଏହା ଭୟଙ୍କର! ପିତା, ଏକ ସାପ ମୋତେ ଗିଲା—ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଛି, ମୋତେ ବଞ୍ଚାନ୍ତୁ!'" "ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି, ଗୋପମାନେ ଦ୍ରୁତ ଉଠିଲେ; ନନ୍ଦକୁ ଧରିଥିବା ଦେଖି, ଅସ୍ତିର ହୋଇ, ଲାଠି ଦେଇ ନାଗକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।" "ଅଗ୍ନିବାତିରେ ଜଳି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ନାଗ ନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ତେବେ, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ, ସାତ୍ୱତଙ୍କ ନାଥ, ନାଗକୁ ନିଜ ପଦରେ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।" "ଭଗବାନଙ୍କର ପଦସ୍ପର୍ଶରେ, ନାଗର ଦୁଷ୍ଟତା ଦୂର ହୋଇଗଲା; ନାଗ ତାହାର ରୂପ ଛାଡ଼ି, ବିଦ୍ୟାଧରମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିବା ଏକ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହ ଧାରଣ କଲା।