ଏକ ରାତିରେ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ନୀଳ କମଳ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ବାହୁକୁ ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ନାକରେ ଲଗାଇ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ କ୍ରମେ ଝୁଲୁଥିବା କଣବୁଲାର ଚମକରେ ଶୋଭିତ ଗଣ୍ଡକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗଣ୍ଡ ସହିତ ଲଗାଇ ନିଜେ ଚବାଇଥିବା ପାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଗୋପୀ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଲୀନ ହୋଇ, ପାଦପଜଞ୍ଜର ଓ କମରବନ୍ଧ ଝଙ୍କାରରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ଏଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପଦ୍ମହସ୍ତକୁ ନିଜ ଛାତି ଉପରେ ରଖି ସାନ୍ତ୍ବନା ନେଲେ। ଏମିତି ଭାବେ ଗୋପୀମାନେ ଏଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରେମିକ ଭାବେ ପାଇ, ତାଙ୍କର ଗଳାକୁ ବାହୁ ଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗୀତ ଗାଇ ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଲାଲ କମଳ ଆଳତା, ଲଟେଇଥିବା କେଶ, ଗଣ୍ଡରେ ଘମ ତଥା ମୁହଁରେ ଚାନ୍ଦନ ଅଳଙ୍କାରର ଚମକ, ହସ୍ତବଳୟ ଓ ପାଦପଜଞ୍ଜରର ଧ୍ୱନି ସହିତ, ମୁନ୍ଧା ମାଳା ଛିଡ଼ାଇ, ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ ମଧ୍ୟରେ ଗୋପବନରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କଲେ। ଏଭଳି ଆଲିଙ୍ଗନ, ସ୍ନେହସ୍ପର୍ଶ, ଚକ୍ଷୁ ଭଙ୍ଗିମା, ହସ, ଖେଳ ଏବଂ ଉଲ୍ଲାସରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଗୋପୀମାନେ ସହ ଏମିତି ଖେଳିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସହ ଖେଳେ। ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶରେ ଗୋପୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ମୂର୍ଛିତ, କେହିଙ୍କର କେଶ, ବସ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଶ୍ରୀଅଂଶ ବିଖଣ୍ଡିଗଲା, ତେବେ ସେମାନେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ତାହାକୁ ଉଠାଇପାରିଲେ ନାହିଁ, ମୁନ୍ଧା ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଖସିଗଲା। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଲୀଳା ଦେଖି ଦେବାଙ୍ଗନାମାନେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ, ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ତାହାର ପରିବାର ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ଭଗବାନ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ଯେତେ ଗୋପୀ ଥିଲେ, ସେତେ ରୂପ ଧାରଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଲୀଳା କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଅତିରିକ୍ତ ଖେଳରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ କୃଷ୍ଣ ସ୍ନେହ ଓ କରୁଣାରେ ତାଙ୍କର ଶାନ୍ତ ହସ୍ତରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ପିଁଛିଦେଲେ। ସୁନ୍ଦର ହସ, ଚକ୍ଷୁ ବିଭା, ହେମ କଣବୁଲା ଓ କେଶ ଶୋଭାରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମହସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶରେ ଧନ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଗୌରବ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଗୋପୀମାନେ ମୁନ୍ଧା ମାଳା ଛିଡ଼ା, ଛାତିର କୁଙ୍କୁମ ଲାଗିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ, ତାଙ୍କ ସହ ଆବୃତ ହୋଇ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବାବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଥକିଯାଇଥିବା ହାତୀ ତାଙ୍କ ମହିଳା ହାତୀମାନେ ସହ ଜଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେଠାରେ ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଉଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପ୍ରେମ ଓ ହସରେ ତାକୁଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ପୁଷ୍ପ ବିର୍ଷିଉଥିଲେ, ସେଠାରେ କୃଷ୍ଣ ହାତୀର ରାଜା ପରି ଖେଳିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଯୁବତୀମାନେ ସହ ମଧୁମକ୍ଷିକାର ଗୁଞ୍ଜନ, ମହକୁଥିବା ପୁଷ୍ପ ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ମଧୁର ଶରତ ଋତୁର କବିତା ରସ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏଭଳି ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଶୋଭିତ ରାତିଗୁଡିକୁ, କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଦୃଢ଼ ବଚନ ପାଳନ କରି, ନିଜ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ରତିକୁ ଅନ୍ତର୍ନିହିତ ରଖି, ପ୍ରେମିକାମାନେ ସହ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଏଠିରେ ପରୀକ୍ଷିତ ରାଜା ପଚାରିଲେ: “ପ୍ରଭୁ, ଧର୍ମ ସ୍ଥାପନ ଓ ଅଧର୍ମ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଭଗବାନ୍ ନିଜେ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି, ସେ କିପରି ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଧର୍ମ ବିରୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ? ସ୍ୱଯଂ ତୃପ୍ତିମାନ୍ ଯଦୁନାଥ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟର ଅର୍ଥ କ’ଣ? ଦୟାକରି ଆମର ସନ୍ଦେହ ଦୂର କରନ୍ତୁ।” ତେବେ ଶୁକଦେବ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: “ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ କେବେ ଧର୍ମ ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଦୋଷ ନୁହେଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ଧ୍ୱଂସ କରେ। ଯେଉଁଠି ଲୋକ ଦେବତା ନୁହେଁ, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଭାବିଲେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନରେ କଲେ ନାଶ ହୁଏ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ସମୁଦ୍ର ମନ୍ଥନର ବିଷରେ ଅନିଷ୍ଠ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ। ଦେବମାନେ କହିଥିବା କଥା, କେବଳ ଯେଉଁଠି ବୁଦ୍ଧିଯୋଗ୍ୟ ଓ ଧର୍ମସମ୍ମତ, ତାହା ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନେ କୌଶଳରେ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲାଭ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ, ଏବଂ ଅହଂକାର ଶୂନ୍ୟଙ୍କୁ କୌଣସି କ୍ଷତି ନାହିଁ। ଜନ୍ତୁ, ମନୁଷ୍ୟ, ଦେବତା—ସମସ୍ତେ କର୍ମ ଫଳରେ ବନ୍ଧା; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚରଣରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା କର୍ମବନ୍ଧନ ଭଙ୍ଗ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱାଧୀନ ଭାବେ ବିହାର କରନ୍ତି। ଭଗବାନ୍ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ସେ ଗୋପୀ, ସେମାନଙ୍କର ପତି, ଓ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀ ମଧ୍ୟରେ ବିହାର କରନ୍ତି। ଜୀବମାନେ ଉପକାର ପାଇଁ ସେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରି ଏମିତି ଲୀଳା କରନ୍ତି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହୁଏ। ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ତାଙ୍କର ମାୟାରେ ମୁହଁ ହୋଇ, ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ଘରର ନାରୀ ବୋଲି ଭାବିଲେ। ବ୍ରହ୍ମାର ରାତି ଶେଷ ହେଲାପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଏହି ବ୍ରଜ ନାରୀମାନେ ବିଷ୍ଣୁ ସହ ଯେଉଁ ଲୀଳା କଲେ, ଏହା କଥା ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ଶୀଘ୍ର ଭଗବଦ୍ ଭକ୍ତି ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି ଓ କାମ ରୋଗ ହୃଦୟରୁ ଦୂର ହୁଏ। ଏପରେ ଶୁକଦେବ ଆଉ କଥା କହିଲେ: ଏକ ଦିନ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜା ଅବସରରେ, ଗୋପମାନେ ଉତ୍ସାହରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ତାଙ୍କର ଗୋଡ଼ାଘୋଡ଼ି ସହ ଉଠି ଆମ୍ବିକାବନକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସରସ୍ୱତୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପଶୁପତି ଭଗବାନ୍ ଓ ଦେବୀ ଆମ୍ବିକାଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କଲେ। ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଗାଈ, ସୁନା, ବସ୍ତ୍ର, ମଧୁ ଓ ଭୋଜନ ଦେଇ, ‘ପ୍ରଭୁ ଆମର ଉପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ’ ବୋଲି କହିଲେ। ସରସ୍ୱତୀ କୂଳରେ ଜଳ ପିଇ ବ୍ରତ ରଖି, ନନ୍ଦ, ସୁନନ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ସେଇ ରାତି ଅତିବାହିତ କଲେ। ସେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଏକ ବଡ଼ ସାପ ଭୟଙ୍କର ଭୋକରେ ଆସି, ଶୁଏଇଥିବା ନନ୍ଦକୁ ଧରିନେଲା। ନନ୍ଦ ଚିତ୍କାର କଲେ, “କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ, ଏହା ଭୟଙ୍କର! ପିତା, ଏକ ସାପ ମୋତେ ଗିଳୁଛି—ମୋତେ ବଞ୍ଚାଅ, ମୁଁ ତୁମ ଶରଣ ନେଇଛି!” ତାଙ୍କର ଚିତ୍କାର ଶୁଣି ଗୋପମାନେ ଦୌଡ଼ି ଆସି, ଦେଖିଲେ ନନ୍ଦକୁ ସାପ ଧରିଛି, ତେବେ ଲାଠି ଦେଇ ସାପକୁ ମାଡ଼ିଲେ। ଅଗ୍ନି ଶଳାକା ଦେଇ ଜଳାଇଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସାପ ଛାଡ଼ିଲା ନାହିଁ; ତେବେ ସାତ୍ୱତଙ୍କ ନାଥ କୃଷ୍ଣ ଆସି, ନିଜ ପଦ ଦ୍ୱାରା ସାପକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।