ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ ଭଗବାନଙ୍କର ଅତି ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଛାଡ଼ି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇ ହୃଦୟରେ ଅପାର ସୁଖ ଅନୁଭବ କରିଲେ। ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ଏମିତି ଭାବରେ ରାସ କ୍ରୀଡ଼ା ଆରମ୍ଭ କଲେ—ସେଠି ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିବା, ଆନନ୍ଦରେ ଉତ୍ସାହିତ ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଣିମାଣିକ୍ୟ ସମାନ, ତାଙ୍କର ହସ୍ତ ଏକାଅପର ସହିତ ଗଠିତ। ଗୋପୀମାନେ ଏକ ଚକ୍ର ରୂପେ ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଯେଉଁଠି ବସିଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ ସେଠି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ—ଯେଉଁଠି ସେ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶିରୋମଣି। ସେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କୁ ଗଳାରେ ବାହୁ ଦେଇ ଆକର୍ଷଣ କରିଥିଲେ; ଏହା ଦେଖି, ଯେଉଁମାନେ ଦେଖୁଥିଲେ ସେମାନେ ମନେ କରିଥିଲେ ଯେ ମାନ୍ୟ ଆକାଶରେ ଶତଶଃ ରଥ ଉଡୁଛି। ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉତ୍ସୁକ୍ତାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ତାପରେ ଦୁନିଆର ତାଳ, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଉଥିଲେ। ରାସ ଚକ୍ରରେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚୂଡ଼ି, ପାଉଜି, ଘଂଟିର ଶବ୍ଦ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମମୟ ସ୍ନେହରେ ଝଙ୍କାରି ଉଠିଲା। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ—ଏକ ବଡ଼ ପନ୍ନାମଣି ସୁନାର ମଣିମାନିକ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପାଦ ଧରି, ହସି, କନ୍ଥ ଉପରେ ଲୋଟା ହସ୍ତ ରଖି, ଚାମ୍ପା ମାଳା ବିକ୍ଷିପ୍ତ, ରତ୍ନ ଦୁଲେଇ, ଚେହେରାରେ ପସିନା, ଅଲକା ଖୁଲି ଗଲା, ଏମିତି ଚମକୁଥିଲେ ଯେପରି ବଦଳ ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍। ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତର ସ୍ୱର ଉପରେ ଉପରେ ଉଠିଲା, ଗଳା ରଙ୍ଗିଗଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ମନ ପ୍ରସନ୍ନ, ସେମାନେ ଗାଇଲେ। କିଛି ଗୋପୀ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ଗାଇ, ତାଙ୍କର ଗୀତରେ ତାଳ ମିଶାଇ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ "ଶାବାଶ, ଶାବାଶ" ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଅଧିକ କୃପା ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଗୋପୀ ରାସରେ କ୍ଳାନ୍ତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଢିଲା ଚୂଡ଼ି ଓ ମଲୟଜ ମାଳା ସହିତ ଗଦାଧରଙ୍କ ଉପରେ ହସ୍ତ ରଖି ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଏକ ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନୀଳ କମଳ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବାହୁକୁ ନାକ ଉପରେ ଧରି ଆନନ୍ଦରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନୃତ୍ୟରେ ଝୁଲୁଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଚମକରେ ଗାଲ ଅଳଙ୍କୃତ, ତାଙ୍କର ଚେହେରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚେହେରାରେ ଲାଗି, ନିଜ ଚବା ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ। କିଛି ଗୋପୀ ନୃତ୍ୟ ଓ ଗାନରେ ଅଳସି ହୋଇ, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପଦ୍ମ ହସ୍ତକୁ ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଉପରେ ରଖି ସାନ୍ତ୍ବନା ପାଇଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରେମୀ ଭାବେ ପାଇ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପତିଙ୍କୁ ବାହୁ ଦେଇ ଗଳାରେ ଧରି ଗାଇ ଆନନ୍ଦ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁଖ ଅଳକା, କୁଣ୍ଡଳ ଚମକ, ପସିନାର ଚାୟା, ମୁହଁ ପ୍ରଭାମୟ, ଚୂଡ଼ି, ପାଉଜିର ଧ୍ୱନି, ଚୂଡ଼ାରେ ମାଳା ଢିଲା, ମଧୁମକୁନ୍ଦଳର ଗୁଞ୍ଜନ, ଏମିତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ଏପରି ହସି, ସ୍ନେହ ଦୃଷ୍ଟି, ଅଙ୍ଗସ୍ପର୍ଶ, ହସି ଓ ଖେଳରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି, ଶିଶୁ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବରେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ପାଏ, ସେପରି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏତେ ଖୁସିରେ ତାଙ୍କର ଚୂଳ, ବସ୍ତ୍ର, ବନ୍ଧନ ଖୁଲିଯାଉଥିଲା, ମାଳା, ଅଳଙ୍କାର ଖସିଯାଉଥିଲା, ସେମାନେ ଭଲଭାବେ ଉଠାଇପାରୁନଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଏହି ଖେଳ ଦେଖି ଦେବସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ଓ ମୋହିତ ହୋଇଗଲେ; ଚନ୍ଦ୍ରମା ଓ ତାଙ୍କର ପରିବାରମଧ୍ୟ ଅଚକିତ ହୋଇ ରହିଗଲେ। ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ଏତେ ଗୋପୀ ଯେତେ, ସେତେ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ନିଜ ଲୀଳା ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। ଏମିତି ଖେଳରେ ଗୋପୀମାନେ ଅଧିକ କ୍ଳାନ୍ତ ହେଲେ, ତେବେ ଦୟାମୟ କୃଷ୍ଣ ମୃଦୁ ହସ୍ତରେ ତାଙ୍କ ମୁହଁ ପଞ୍ଜା କରି ପ୍ରେମରେ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଲେ। ଗୋପୀମାନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୁଣ୍ଡଳ, ଅଳକା, ଚେହେରାରେ ହସ ଓ ମଧୁର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମ ହସ୍ତ ସ୍ପର୍ଶରେ ଧନ୍ୟ ହେଉଥିଲେ। ଏହି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ ମାଳା ଚୁର୍ଣ୍ଣିତ, ମନ୍ଦ ଗନ୍ଧ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କ ସହିତ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ, ଯେପରି କ୍ଳାନ୍ତ ହାତୀ ନଦୀରେ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସେଠି ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ଚାରିପଟେ ପ୍ରେମ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ହସରେ ଦେଖି, ଦେବମାନେ ଫୁଲ ବର୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସେ ନିଜ ଆନନ୍ଦରେ ହାତୀପତି ପରି ଲୀଳା କରୁଥିଲେ। ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ବୃନ୍ଦାବନ କୁଞ୍ଜରେ, ଭୂମି ଓ ଜଳରେ, ଚାରିପଟେ ଫୁଲର ଗନ୍ଧ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରେମମୟ ଯୁବତୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ଯେପରି ମଦୋନ୍ମତ ହାତୀ ତାଙ୍କ ମହିଳା ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ଘୁରିବା। ଏପରି ଭାବରେ ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଶୋଭିତ ରାତିଗୁଡ଼ିକୁ ନିଜ ଦେଉଥିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପାଳନ କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମମୟ ଗୋପୀମାନେ ସହିତ ନିଜ ରସ ଅନୁଭବ କରି, ନିଜ ଅନ୍ତଃକରଣରେ ରତିକୁ ଅବସ୍ଥିତ କରି, ଶରତ୍କାଳର କାବ୍ୟ ରସ ଉପଭୋଗ କଲେ। ତାପରେ ରାଜା ପରୀକ୍ଷିତ୍ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—ଯିଏ ଧର୍ମ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିବାକୁ ଓ ଅଧର୍ମ ଦଳନ କରିବାକୁ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୁଏ, ସେ ଭଗବାନ୍ କିପରି ଅନ୍ୟଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଧର୍ମ ବିରୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରିପାରିବେ? ଯଦୁନାଥ ଯିଏ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏହି ନିନ୍ଦିତ କାର୍ଯ୍ୟ କାହିଁକି କଲେ? ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କ’ଣ? ମୋ ଶଙ୍କା ଦୂର କରନ୍ତୁ। ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟ କେବଳ ଧର୍ମ ନୁହେଁ, ବିରୁଦ୍ଧ କାର୍ଯ୍ୟ କରନ୍ତି; ଶକ୍ତିଶାଳୀଙ୍କ ପାଇଁ ଦୋଷ ନାହିଁ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସବୁକିଛି ଭସ୍ମ କରେ। ଯେଉଁଠି ଶାସକ ନୁହେଁ, ସେଠି ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ ଅନୁକରଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅଜ୍ଞାନରେ କଲେ ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ଯେପରି ରୁଦ୍ର ସମୁଦ୍ରମନ୍ଥନର ବିଷରେ ଅକ୍ଷତ ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଦେବମାନେ କଥା କିମ୍ବା କାର୍ଯ୍ୟ ଯେତେବେଳେ ଯୁକ୍ତିସମ୍ମତ ହୁଏ, ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ୍। ସେମାନେ ନିଜ କୌଶଳରେ କିଛି ସ୍ୱାର୍ଥ ନାହିଁ; ଅହଂକାର ନଥିଲେ କିଛି ଦୋଷ ନାହିଁ।