ଏହି ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ଦୈବୀ ଦୃଷ୍ଟି କେବଳ ସେଇ ଲୋକ ପାଇଁ ଉଦ୍ଘାଟିତ ହୁଏ, ଯିଏ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଅସକ୍ତ ଭାବରେ ସବୁକୁ ଦୃଷ୍ଟି କରେ। ଏହିପରି ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷଙ୍କର ସତ୍ୟ ସ୍ୱରୂପକୁ ବୁଝିବାଯାଏ, ଏହି ଅଦ୍ୱିତୀୟ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଯେପରି ଏକ ବସ୍ତୁ ଅନେକ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅଲଗା ଅଲଗା ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେଇ ବସ୍ତୁ ବିଭକ୍ତ ହୁଏନାହିଁ—ସେପରି ଭାଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପଥ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଏକତ୍ୱ ଅଛି। କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଉପରେ ସଂଯମ, କର୍ମପ୍ରତ୍ୟାଗ—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା, ଯୋଗର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ଓ ଭକ୍ତିଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, କିମ୍ବା କର୍ମ ଓ ବିରକ୍ତି ଦୁହିଁରେ ଲିପ୍ତ ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରି, ନିଜ ଆତ୍ମାର ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି ଓ ଦୃଢ଼ ବିରକ୍ତି ସହିତ, ଭାଗବାନ୍ଙ୍କୁ ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଭକ୍ତିଯୋଗ ବିଷୟରେ କହିଛି, ଏବଂ ସେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ସମୟ ଅପ୍ରକାଶ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଚେତନା ଜନମ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ଲୁପ୍ତ ହୋଇଯାଏ। ଜୀବ ଅଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅନେକ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପଥକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ କୁଏଁ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟମିତ, ଅଭିମାନୀ, ଶତ୍ରୁଭାବାପନ୍ନ, ବା ବାହ୍ୟ ଢଂଗରେ ଧାର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କୁ କଦାପି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋଭି, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଏକାନ୍ତ ଲିନ୍ନ, ଯେଉଁଠି ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ନାହିଁ, ବା ମୋର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଘୃଣା କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହା କହିବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଭକ୍ତିଶୀଳ, ନିୟମିତ, ଇର୍ଷ୍ୟାଶୂନ୍ୟ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ମିତ୍ରଭାବ ଓ ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍ଷ, ସେମାନେ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନ ପାଇବାର ଅଧିକାରୀ। ଯେଉଁଠି ବିରକ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ପବିତ୍ରତା ଓ ମୋ ପ୍ରତି ଏକାନ୍ତ ପ୍ରେମ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଏହା କହିବା ଉଚିତ୍। ମା, ଯିଏ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରି ଏହି ଗୁପ୍ତ ଜ୍ଞାନକୁ ଏକଥର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣେ କିମ୍ବା ମନକୁ ମୋରେ ଏକାଗ୍ର କରି ପାଠ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଏପରି ଦିବ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଦୁଃଖରେ ଦগ୍ଧ ହେଉଥିଲେ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ବିୟୋଗବେଦନା ଭୁଲିଗଲେ ଓ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ, ନିଜ ଭକ୍ତିମୟ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖରେ ଘେରାଯାଇ, ତାଙ୍କ ସହିତ ରାସ ଲୀଳା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ଏହି ରାସ ଉତ୍ସବ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା, ଏବଂ ଯୋଗୀଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋପୀ ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ସେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ଗୋପୀମାନେ ଙ୍କୁ ଗଳାରେ ବାହୁ ଦେଇ ଆକୃଷ୍ଟ କଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେ, ଆକାଶ ଶତଶଃ ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥମାଳାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଏହି ଲୀଳା ଦେଖି, ଦୁନିଆକୁ ମନ୍ଦିର ଶବ୍ଦରେ ମୁହିଁଗଲା, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି ପଡ଼ିଲା, ଗାନ୍ଧର୍ବ ଏବଂ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏହି ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇଲେ। ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର କଙ୍କଣ, ପାୟଲ ଓ ଘଣ୍ଟିର ଶବ୍ଦରେ ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହିତ ମିଶି ରମ୍ୟ ରବ ହେଉଥିଲା। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ୟୁତିମାନ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବଡ଼ ପନ୍ନା ହୀରା ସୁନାର ମଣିମାଳା ମଧ୍ୟରେ ଅଲଗା ଚମକେ। ଗୋପୀମାନେ ଚରଣ ତଳ ତାଡ଼ି, ବାହୁ ନୃତ୍ୟ, ହସି ଦୃଷ୍ଟି, ଭୂରୁ ଚଞ୍ଚଳତା, ଦୋଳିଥିବା ଜୁମକା ଗାଳ ଛୁଇଁଯିବା, ଖୋଲିଯାଇଥିବା ବେଣୀ ଓ ରୂଦିର ଶିର ଉପରେ ରହି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗାନ କରୁଥିଲେ; ସେମାନେ ମେଘ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ। ନୃତ୍ୟ କରି, ଗାନ କରି, ଦେହ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ ରଙ୍ଗିନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ, ପ୍ରିୟାମାନେ ଗୀତର ଧ୍ୱନିରେ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। କେହି ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ଗାନର ମିଶ୍ରଣ କରି, ତାଙ୍କ ମୁଖରୁ ‘ଶାବାଶ୍, ଶାବାଶ୍’ ଶୁଣି, ପୁଣିପୁଣି ଗାନ କଲେ ଓ ଭାରି ପ୍ରସାଦ ପାଇଲେ। କେହି ରାସ ଖେଳରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଖୋଲିଯାଇଥିବା କଙ୍କଣ ଓ ମଲ୍ଲି ମାଳା ସହିତ ଦୱାରିକାଧୀଶଙ୍କ ଶ୍ରୀବାହୁ ଉପରେ ନିଜ ବାହୁ ରଖି ଶେଇଲେ। କେହି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନୀଳ କମଳ ଗନ୍ଧିତ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ବାହୁକୁ ନାକରେ ଲାଗି ଆନନ୍ଦରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। କେହି ନୃତ୍ୟରେ ନିଜ ଗାଳକୁ ତାଙ୍କର ଗାଳରେ ଲାଗି, ନିଜ ଚବା ତାମ୍ବୁଲ ଦେଲେ। କେହି ନୃତ୍ୟ ଓ ଗାନରେ ଥକି, ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ କମଳ ହସ୍ତକୁ ନିଜ ସ୍ତନ ଉପରେ ରଖି ଶାନ୍ତି ଅନୁଭବ କଲେ। ଏପରି ଭାବେ ଗୋପୀମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରିୟଜନ ଭାବେ ପାଇ, ତାଙ୍କ ଗଳାକୁ ବାହୁ ଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗୀତ ଗାଇ ଆନନ୍ଦ କରୁଥିଲେ। କମଳ ଜୁମକା, ଖୋଲିଯାଇଥିବା ବେଣୀ, ଘମରେ ଚମକୁଥିବା ଗାଳ, ମୁହଁର ଚାନ୍ଦି ଓ କଙ୍କଣ ପାୟଲର ଧ୍ୱନି ସହିତ, ମାଳା ଖୋଲିଯାଇ ମୁଣ୍ଡରେ ଝୁଲୁଥିବା, ମଧୁମାସରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୀତରେ ଗୋପୀମାନେ ଭଗବାନ ସହିତ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ସ୍ନେହ ଭରା ଆଲିଙ୍ଗନ, ହସି ଦୃଷ୍ଟି, ଚଞ୍ଚଳ ଭୂରୁ, ମିଶିତ ହାସ୍ୟରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀପତି ସୁନ୍ଦରୀ ବ୍ରଜବଧୂମାନେ ସହିତ ଏପରି ଲୀଳା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସହିତ ଖେଳେ। ତାଙ୍କ ଦେହ ଭାଗବାନଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦରେ ବିଭୋର, ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଚୁଲ, ବସ୍ତ୍ର ବା ସ୍ତନବନ୍ଧ ଉଠାଇ ନ ଆସି, ମାଳା ଓ ଅଳଙ୍କାର ଖସିଯାଉଥିଲା। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଦେବୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଚନ୍ଦ୍ରଦେବ ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାର ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଡ଼ିଗଲେ। ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣ ନିଜ ଲୀଳାଶକ୍ତିରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୋପୀ ପାଇଁ ଏକ ଏକ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରାମ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସହିତ ଭୋଗ କଲେ।