ଏହି ଉପାସନା ଓ ଦୂର୍ଦ୍ଧର୍ଷ ଜ୍ଞାନ ଅନୁସାରେ, ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଅହଂକାର ଆକାରରେ ତିନିପ୍ରକାର ଓ ପାଞ୍ଚପ୍ରକାର ଭାବକୁ ନେଇ, ଏକା ଅଧିପତି ଭାବରେ ଦଶ ଅଂଶ ଏବଂ ଏକ ମିଳି ଏକାଦଶ ରୂପରେ ବିଶ୍ୱ ଅଣ୍ଡକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏହି ଜ୍ଞାନ ତାହା ପ୍ରତିଦିନ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିବା, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଅଟୁଟ ଥିବା, ଅସଙ୍ଗ ଏବଂ ନିର୍ମୋହ ମନ ଥିବା ଜଣେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦେଖିପାରିବେ। ଏହି ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମ ଦର୍ଶନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ସତ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ଦୃଢ ତାତ୍ତ୍ୱିକ ତଥ୍ୟ ବିବେଚନା କରାଯାଇଛି। ଯେପରି ଏକ ବସ୍ତୁ ଅନେକ ଗୁଣ ରହିଲା ମଧ୍ୟ, ଏକା ଅଂଶ ମାନେ ଅନ୍ୟ-ଅନ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିଲେ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଏହି ଭଗବାନ୍ ଅନେକ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପଥ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଅଭିନ୍ନ ରହିଛନ୍ତି। କାର୍ଯ୍ୟ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ, ଶମ, ଦମ, ମନ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, ତ୍ୟାଗ ଏବଂ ଯୋଗର ଅନେକ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା, ଭକ୍ତିର ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା, କ୍ରିୟା ଓ ତ୍ୟାଗ ଦ୍ୱାରା ଏବଂ ଦୃଢ ନିର୍ମୋହ ଭାବରେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ କୁ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ। ଏହି ଉପାୟ ଦ୍ୱାରା ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ ଭଗବାନ୍ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମେଠାରେ ଚାରିପ୍ରକାର ଭକ୍ତି-ଯୋଗର ବିବେଚନା କରିଛି, ଏବଂ ସେଇ ଯୋଗ ଯେଉଁଠାରେ କାଳ ଅବ୍ୟକ୍ତ ରେ ପ୍ରବେଶ କରିବା ପରେ, ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଅନେକ ଜନ୍ମ ବ୍ୟବହାର ଓ ଅଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିବା ଜୀବର ଏହି ଚକ୍ର ଭିତରେ ଆତ୍ମା ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ପଥକୁ ଜାଣିନଥିବା। ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ କୁ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅନିୟମିତ, ଅଭିମାନୀ, ଶତ୍ରୁଭାବୀ ଓ ଉପାଧିକ ଧର୍ମୀ ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋଭୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ଏକାଗ୍ର ମନ ଥିବା, ମୋ ପ୍ରତି ଅଭକ୍ତି ଓ ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଭକ୍ତ, ନିୟମିତ, ଅସୂୟା ହୀନ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ପ୍ରତି ମିତ୍ର ଓ ସେବା କୁ ଉତ୍ସୁକ, ସେମାନଙ୍କୁ ଏହି ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁଠି ବାହ୍ୟ ତ୍ୟାଗୀ, ଶାନ୍ତ ମନ, ଅସୂୟା ହୀନ, ପବିତ୍ର, ଏବଂ ମୋତେ ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ଦେଖିଥିବା, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଏହି ଦେଇବା ଉଚିତ୍। ଓ ମାତା, ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଏକଥର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଥିବା କିମ୍ବା ମୋ ପ୍ରତି ଏକାଗ୍ର ମନରେ ପାଠ କରିଥିବା, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି। ଏହି ଭାବରେ, ଶ୍ରୀଶୁକ ମହାରାଜ କହିଲେ—ଭଗବାନ୍ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଗୋପିମାନେ ନିଜ ବିୟୋଗ ଜନିତ ବେଦନାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ଅଭିଲାଷ ତାଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ପୂରଣ ହେଲା। ସେଠାରେ, ଗୋବିନ୍ଦ ଗୋପିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାସ ଲୀଳା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ସେମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଏବଂ ଭକ୍ତିରେ ଭରିଥିଲେ, ଏକାଏକି ନାରୀମଣିମାନେ ନିଜ ହାତ ଦ୍ୱାରା ଏକାଏକି ଅନ୍ୟ ଗୋପିଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିଲେ। ରାସ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଏକ ଚକ୍ର ରୂପେ ଗୋପିମାନେ ଗଢି, ଯୋଗୀଶ୍ୱର କୃଷ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦମ୍ପତି ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ରହିଲେ। ସେ ଗୋପିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ନିଜ ହାତରେ ଗୋପିମାନଙ୍କୁ ଗଳାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମନେ ହେବା ଯେ ଆକାଶରେ ଶତ ଶତ ଉଡୁଥିବା ମହଲ ରହିଛି। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଇ ଥିଲେ; ତାପରେ ଦୁଃକୁଳ ମାରିଲା, ଫୁଲର ବର୍ଷା ହେଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହ ମିଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ। ରାସ ଚକ୍ରରେ ଗୋପିମାନଙ୍କର କଙ୍ଗଣ, ଆଉଠି, ଘଂଟା ଓ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହ ମିଳି ଉତ୍ସବ ହେଲା। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ୍ ଏକ ମହା ପନ୍ନା ମଣି ପରି ସୁନା ରତ୍ନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟଧିକ ଚମକି ଉଠିଲେ। ପାଦ ମାରିବା, ହାତ ନାଚିବା, ହସୁଥିବା ଚାହାଣି, ଭୌହ ଖେଳ, ଝୁଲୁଥିବା ଅଳଙ୍କାର ଗାଲିକୁ ଛୁଇଁବା, ଉଯ୍ୟାଳି ଚୁଲ ଏବଂ ଘମରେ ଭିଜିଥିବା ବେଣୀ, ଏହି ସମସ୍ତ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ଗାନ କଲେ; ଏକ ମେଘ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ମିଜା ଚମକିଉଠିଥିବା ପରି ତାଙ୍କର ଚେହେରା ଚମକି ଉଠିଲା। ନାଚିବା, ଗାନ କରିବା, ଉତ୍ସାହରେ ଗଳା ରଙ୍ଗିଯିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେବା, ପ୍ରିୟଙ୍କ ଗାନ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ ହେଇଗଲା। ଏକ ଗୋପି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଗାନ କରି, ତାଙ୍କର ଗାନରେ ନିପୁଣତା ଦେଖାଇଲେ; ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କୁ 'ଭଲ କଲ, ଭଲ କଲ' ବୋଲି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଉପରେ ଅତ୍ୟଧିକ କୃପା ଦେଖାଇଲେ। ଏକ ଗୋପି ରାସ ଲୀଳାରେ ଶ୍ରମିତ ହୋଇ ନିଜ ହାତ, ଅଳଙ୍କାର ଓ ମଲିକା ଝୁଲାଇ, ଗଦାଧର ଭଗବାନ୍ ନିକଟ ଥିବା ତାଙ୍କ ଶ୍ରେଣୀରେ ଆରାମ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନୀଳ ପଦ୍ମ ଗନ୍ଧର ହାତକୁ ନାକରେ ଲଗାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପି ନାଚିବା ଦ୍ୱାରା ଚେହେରାରେ ଝୁଲୁଥିବା ଅଳଙ୍କାର ଚମକ ଦେଖାଇ ନିଜ ଚେହେରା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚେହେରାରେ ଲଗାଇ ନିଜ ଚବା ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପି ନାଚିବା ଓ ଗାନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କାର ଝଙ୍କାର ହେବା, ଶ୍ରମିତ ହୋଇ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କର ମଣିମୟ ହାତକୁ ନିଜ ମାମଲା ଉପରେ ରଖିଲେ। ଗୋପିମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରିୟ ଭାବରେ ପାଇ, ଶ୍ରୀର ଏକମାତ୍ର ସାଥୀ ଭାବରେ ଗଳାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗାନ କରି ତାଙ୍କ ସହ ଉପଭୋଗ କଲେ। ପଦ୍ମ ଅଳଙ୍କାର, ଚୁଲ, ଘମରେ ଚମକିଥିବା ଗାଲି, ଚେହେରାର ଚମକ, କଙ୍ଗଣ ଓ ଆଉଠିର ସଙ୍ଗୀତ, ଗୋପିମାନେ ଭଗବାନ୍ ସହ ନାଚିଲେ; ତାଙ୍କ ମଲିକା ଚୁଲରେ ଝୁଲୁଥିଲା, ମହିଷୀ ମାନଙ୍କର ଗାନ ମଧୁମକୁ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଣାଯାଉଥିଲା। ଏହି ଭାବରେ, ଆଲିଙ୍ଗନ, ହାତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ, ପ୍ରେମ ଚାହାଣି, ଖେଳ ହସ, ଲାଗି ହସ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀର ନାଥ ମଧୁର ମୁହୁର୍ତ୍ତରେ ବ୍ରଜର ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ, ଯେପରି ଏକ ଶିଶୁ ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବ ସହ ଖେଳ କରିଥାଏ।