ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଏକମାତ୍ର ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା, ଏହି ଜଗତ୍ର ସ୍ୱାମୀ ଓ ପୁରୁଷ। ଭଗବାନ୍ ଏକ ଅଟୁଟ ତଥା ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଆମେ ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଅନୁଭବ କରୁ। ଏହି ଦୃଢ଼ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରି, ସମସ୍ତ ଜିନିଷପ୍ରତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତି ଅନୁଭବ କରେ। ଏହି ଏକ ଜ୍ଞାନ, ଯେଉଁଥିରେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ଆକୃତିରେ ଦେଖାଯାଏ, ଏହା ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗୁଣର ଆକୃତି ଧାରଣ କରେ। ଯେପରି ବଡ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ଅହଂକାର ଆକୃତିରେ ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ, ସ୍ୱୟଂଶାସିତ ହୋଇ ଏକାଦଶ ଆକୃତି ଧାରଣ କରି ଏହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସେପରି ଏହି ଗୁଢ଼ ତତ୍ତ୍ୱ ବିଶ୍ୱାସ ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିବା, ଏକାଗ୍ର ମନ, ବିରକ୍ତି ଓ ସମଦୃଷ୍ଟି ସହିତ ଲୋକ ଦେଖିପାରେ। ଏହିଭଳି ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ଦର୍ଶନ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ସତ୍ୟତା ବିଚାର କରାଯାଇଛି। ଯେପରି ଏକ ଜିନିଷ ଅନେକ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଅନେକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ଅଖଣ୍ଡ ରହିଥାଏ, ସେପରି ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପଥ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୱେଷଣ କଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ। କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଦମ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ-ମନ ନିଗ୍ରହ ଓ କର୍ମ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଦ୍ୱାରା, ଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତିର ଅନେକ ପଦ୍ଧତି ଦ୍ୱାରା, କ୍ରିୟା ଓ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱୟର ଧର୍ମ ଅନୁଷ୍ଠାନ ଦ୍ୱାରା, ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଢ଼ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଭକ୍ତି ଆତ୍ମାନୁଭୂତି ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଭକ୍ତିଯୋଗ ବିବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛି, ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଦ୍ରଶ୍ୟ ହେଲେ ସମସ୍ତ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ଲୟ ହୋଇଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ପଡ଼େ, ନିଜ ପଥକୁ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କ୍ୱଳାଙ୍କୁ, ଅନୁଶାସନହୀନ, ଅଭିମାନୀ, ଶତ୍ରୁଭାବୀ, କିମ୍ବା ବାହ୍ୟ ଧର୍ମୀ ଲୋକଙ୍କୁ କଦାଚିତ୍ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋଭୀ, ଗୃହସ୍ଥ ମନୋବୃତ୍ତି ଯାହାଙ୍କର, ମୋତେ ଅଭିମୁଖ ନୁହେଁ, କିମ୍ବା ମୋର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ, ସେମାନେ ଏହାର ଅଧିକାରୀ ନୁହେଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୁଧୁ ସ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଶାନ୍ତ, ନିର୍ମଳ, ନିର୍ବିକାର, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ମୈତ୍ରୀ ଓ ମୋରେ ଅତି ପ୍ରିୟ ଯେଉଁଠି, ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଯେଉଁଠି ବିରକ୍ତି, ଶାନ୍ତି, ଶୁଦ୍ଧି ଓ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟତା ଅଛି, ସେଠି ଦେବା ଉଚିତ୍। ମା, ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ମୋରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରି ଅମୃତ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହି ଅପୂର୍ବ କଥା ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖ ବିରହରୁ ଜର୍ଜରିତ ଥିଲେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଗଲେ, କ୍ରୁଷ୍ଣଙ୍କ ସାନିଧ୍ୟରେ ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ, ଏହି ଭକ୍ତିମୟ ଓ ଖୁସିରେ ଭରିଥିବା ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସହ ରାସ ଲୀଳା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେମାନେ ଏକାଅନ୍ୟକୁ ହସ୍ତବନ୍ଧନ କରି ସୁନ୍ଦର ମଣିମାଳା ପରି ରାସମଣ୍ଡଳରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ରାସ ଉତ୍ସବ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ମଧ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣ, ଯୋଗୀଶ୍ୱର, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଉଭୟ ଗୋପୀଙ୍କ ସହ ଉପସ୍ଥିତ। ସେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ତାଙ୍କୁ କଣ୍ଠ ଧରି ଆକୃଷ୍ଟ କଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ ଆକାଶରେ ଶତଶଃ ଉଡ଼ୁଥିବା ରଥମାଳା ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ଦେବତାମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଅତି ଉତ୍ସୁକତାରେ ଏହି ଲୀଳା ଦେଖିଲେ; ତା'ପରେ ଦୁନିଆ ଡମ୍ରୁ ଓ ଶଙ୍ଖ ଧ୍ୱନି, ଫୁଲର ବୃଷ୍ଟି, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଓ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଭଗବାନଙ୍କର ନିର୍ମଳ ମହିମା ଗାଇଲେ। ରାସମଣ୍ଡଳରେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚୂଡ଼ା, ଗୋଢ଼, ଗହଣା ଓ କଙ୍କଣର ଧ୍ୱନି ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେବକୀନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମଣିମାଳା ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ମାଣିକ୍ୟ ଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦ୍ରୁତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ। ପାଦ ତାଳି, ବାହୁ ନୃତ୍ୟ, ହସି, ଭୂରୁ ଚଞ୍ଚଳତା, କଣ୍ଣ ଦୋଳା, ଘମରେ ଭିଜା ଚୁଲି, ଲୋଟସ ହାତରେ ଗୀତ; ଗୋପୀମାନେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ କ୍ଷୁଦ୍ର ମେଘ ମଧ୍ୟରେ ଚମକିଉଠିବା ଭଳି ଅପୂର୍ବ ଲାଗୁଥିଲେ। ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା, ଗୀତ ଗାଉଥିବା, ଅନ୍ତଃପ୍ରେମରେ ଗଳା ରଙ୍ଗିଯାଇଥିବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ, ସେମାନେ ଗୀତରେ ସାରା ପ୍ରାନ୍ତ ଉପଚୁଆଇ ଦେଲେ। ଏଉଁ ଗୋପୀ, ମୁକୁନ୍ଦ ସହ ତାଙ୍କର ଗୀତକୁ ସୁନ୍ଦର ଭାବେ ମିଶାଇ ଗାଇଲେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ "ଶାବାଶ, ଶାବାଶ" ବୋଲି ମାନ୍ୟତା ଦେଲେ, ପ୍ରେମରେ ଅଧିକ ଦୟା କଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, ରାସ ନୃତ୍ୟରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଢିଲା କଙ୍କଣ ଓ ମଲୟ ମାଳା ସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ରୀବାହୁ ଉପରେ ହାତ ରଖି ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ହାତକୁ ନାକରେ ଧରି, ଆନନ୍ଦରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାଙ୍କର ନୃତ୍ୟରେ ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଥିବା ଦୋଳାନ୍ତ ଚୁଡ଼ା ମୁଖରେ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ଚେହେରା ଉପରେ ଚମକ ଆଣି, ଚେହେରାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚେହେରାକୁ ଲଗାଇ, ଚବା ଦିଆ ପାନ ତାଙ୍କୁ ଦେଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ, ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ କ୍ଳାନ୍ତ, ତାଙ୍କର ଗୋଢ଼ ଓ କମର ବେଲ୍ଟ ଧ୍ୱନି, ଶ୍ରୀଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ଲୋଟସ ହାତକୁ ତାଙ୍କର ଅଂକ ଉପରେ ରଖି ବିଶ୍ରାମ କଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ସ୍ନେହରେ କଣ୍ଠ ଧରି ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପ୍ରିୟ ଭାଗ୍ୟ ପାଇ, ଗୀତ ଗାଇ ଉପଭୋଗ କଲେ। ଲୋଟସ ଚୁଡ଼ା, ଚମକୁଥିବା କେଶ, ଘମରେ ଜ୍ଵଳମାନ ଗାଳ, ମୁହଁର ଚମକ, କଙ୍କଣ ଓ ଗୋଢ଼ିର ଧ୍ୱନି, ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସହ ଗୋପୀମାନେ ମଧୁବନରେ ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୀତରେ ନୃତ୍ୟ କଲେ, ମାଳା ଗୋଢ଼ିରେ ଢିଲା ହୋଇ ଥିଲା।