ଏହି ଦୀର୍ଘ ଗାଥାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉଚ୍ଚାରିତ ଗଭୀର ଜ୍ଞାନର ଉପଦେଶ ପ୍ରଥମେ ଦିଆଯାଇଛି। ଯେତେବେଳେ ଏକ ମନୁଷ୍ୟର ମନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର କ୍ରିୟା ଦ୍ୱାରା, ରୁଚିକର କିମ୍ବା ଅରୁଚିକର ବସ୍ତୁରେ କୌଣସି ପ୍ରକାର ଭେଦ ମାନେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖନ୍ତି—ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖି, ଆସକ୍ତି-ଅନାସକ୍ତିରୁ ମୁକ୍ତ ଓ ପରମ ପଦେ ବିରାଜମାନ। ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା, ପ୍ରଭୁ, ଏବଂ ପୁରୁଷ; ଭଗବାନ ଏକ, କିନ୍ତୁ ଦୃଶ୍ୟମାନ ବସ୍ତୁ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ପ୍ରକାଶିତ। ଏହିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଏଠାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି—ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତି। ଏହି ଏକ ଜ୍ଞାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନେ ବାହ୍ୟ ଦିଗକୁ ନେଲେ, ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱନି ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣର ଆକାର ଧାରଣ କରି ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୁଏ। ଯେପରି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅହଂକାର ଆକାରେ ତିଣି ଭାଗ ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗ ହୋଇ, ଏକାଦଶ ଭାଗ ଆକାରେ ସ୍ୱୟଂଶାସିତ ହୋଇ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଆକାର ଧାରଣ କରେ, ଯାହାରୁ ସଂସାର ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଏହିପରି ଲୋକ ଦେଖନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ସ୍ଥିର ମନ ରଖି, ଅନାସକ୍ତ ଭାବେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି। ଏପରି ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ଦର୍ଶନ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ସତ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି କରାଏ। ଯେପରି ଏକ ବସ୍ତୁ ଅନେକ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏକାଧିକ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଭିନ୍ନ ହୁଏ ନାହିଁ, ସେପରି ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରିୟ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ ଅଟୁଟ ସତ୍ୟ। କାର୍ଯ୍ୟ, ବଳି, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ, କାର୍ଯ୍ୟର ପରିତ୍ୟାଗ, ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ଏବଂ ଭକ୍ତି ଯୋଗ, କ୍ରିୟା ଓ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ, ଏହି ସମସ୍ତ ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ନିଜର ସ୍ୱରୂପର ସତ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି ଓ ଦୃଢ଼ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ଭାବେ ଉପଲବ୍ଧ କରାଯାଏ। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଭକ୍ତି ଯୋଗ ବିବର୍ଣ୍ଣା କରିଛି, ଏବଂ ସେଠି ଯେଉଁଠାରେ କାଳ ଅବ୍ୟକ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେଠି ସମସ୍ତ ଜୀବ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ଅନୁଭୂତି ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଅନେକ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମା ପ୍ରବେଶ କରେ, କିନ୍ତୁ ସେ ନିଜର ପଥ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ କ୍ଷୁଦ୍ର, ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, ଅଭିମାନୀ, ଶତ୍ରୁଭାବୀ, ବା ବାହ୍ୟ ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କୁ କଦାଚିତ୍ ଶିଖାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ଲୋଭୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଜୀବନରେ ମନ ରଖୁଥିବା, ମୋତେ ଭକ୍ତି ନ କରୁଥିବା, କିମ୍ବା ମୋର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଶିଖାଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁଠାରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଭକ୍ତି, ସଂଯମ, ଅସୂୟା ନଥିବା, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ମିତ୍ରଭାବ, ଏବଂ ସେବାର ଆଗ୍ରହ ଅଛି—ସେମାନେ ଏହି ଶିକ୍ଷା ପାଇବା ଯୋଗ୍ୟ। ଯେଉଁଠାରେ ବାହ୍ୟ ଭୋଗରୁ ବିରକ୍ତି, ଶାନ୍ତ ମନ, ଅସୂୟା ନାହିଁ, ଶୁଦ୍ଧତା ଓ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାବ ଅଛି, ସେଉଁଠି ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଆଯିବା ଉଚିତ୍। ମା, ଯେଉଁ ଲୋକ ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଏକଥର ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣିଥାନ୍ତି, କିମ୍ବା ମୋରେ ମନ ଲଗାଇ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଏପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ, ଏଭଳି ଭଗବାନଙ୍କର ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ବିୟୋଗଜନିତ ବେଦନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହୋଇଯାଇଥିଲା। ସେଠି ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଭକ୍ତିମୟ ଏବଂ ଆନନ୍ଦିତ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ରାସ ଲୀଳା ଆରମ୍ଭ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ରତ୍ନ ଭଳି ଗୋପୀମାନେ, ଏବଂ ସେମାନେ ହସିଅଁଡି ହସିଅଁଡି ଏକାଉଁ ଅନ୍ୟଙ୍କ ହାତ ଧରି ନୃତ୍ୟ କରୁଥିଲେ। ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଏକ ଆକାର ଧାରଣ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଥିଲେ। ସେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଲିଂଗନ କରି ତାଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ଯେଉଁଠାରେ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ, ମନେ ହେବ ଆକାଶ ଶତଶଃ ଉଡୁଥିବା ମହଲ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ଆନନ୍ଦ ଓ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭାସ୍ୱର ହେଲେ; ତା'ପରେ ତାଳବାଦ୍ୟ ଓ ଦୁଳି ମାଳାର ବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଭଗବାନଙ୍କର ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇଲେ। ରାସ ଚକ୍ରରେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚୂଡ଼ି, ପାୟଲ, ଘଣ୍ଟି ଓ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମର ରବ ସମେତ ଉଲ୍ଲାସ ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା। ସେଠି ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସୁନ୍ଦର ହରିତ ମଣି ଭଳି ସୁନା ମଣିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଚରଣ ମାରି, ବାହୁ ନାଚି, ହସୁଥିବା ଦୃଷ୍ଟି, ଭୂରୁ ଚଞ୍ଚଳତା, ଗାଲ ଛୁଇଁ ଝୁଲିଥିବା କୁଣ୍ଡଳ, ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଚୁଲି, ଘମେ ଭିଜା, ଏମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଦୀପ୍ତି ମେଘ ମଣ୍ଡଳରେ ବିଦ୍ୟୁତ ଭଳି ଲାଗୁଥିଲା। ନୃତ୍ୟ କରି, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଗାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଗୀତରେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାନକୁ ପୂରଣ କରିଦେଲେ। ଏକ ଗୋପୀ ମୁକୁନ୍ଦ ସହିତ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରକୁ ମିଶାଇ ଗାଇଲେ; କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ "ଭଲ କଲୁ, ଭଲ କଲୁ" ବୋଲି ସମ୍ମାନ କଲେ, ତେଣୁ ସେ ଆଉ ଗାଇଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବିଶେଷ କୃପା କଲେ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ରାସ ନୃତ୍ୟରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ଖୋଲିଯାଇଥିବା ଚୂଡ଼ି ଓ ମଲୟାଜ ମାଳା ସହିତ ତାଙ୍କର ବାହୁ ଗଦାଧର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦେହରେ ରଖିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନୀଳ ଉତ୍ପଳ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲପ୍ତ ବାହୁକୁ ନାକରେ ନେଇ ଆନନ୍ଦରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ନୃତ୍ୟ କରି, ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଚଞ୍ଚଳ ହୋଇଥିବା କୁଣ୍ଡଳ ଜ୍ୟୋତିରେ ଗାଲ ଅଳଙ୍କୃତ, ନିଜ ଗାଲ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗାଲକୁ ଲଗାଇ ନିଜ ଚବା ତାମ୍ବୁଳ ଦେଲେ।