ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଜ୍ଞାନର କଥା ଶୁଣ, ମାତା। ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତି ଯୋଗର ଆକାରରେ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ, ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିରକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଉଦୟ ହୁଏ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ସାକ୍ଷାତ୍କାରକୁ ନେଇଯାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କର ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଭିନ୍ନତାକୁ ଗ୍ରହଣ କରେନାହିଁ—ସେହି ମଧୁର କିମ୍ବା ଅମଧୁର ଯେଉଁ କିଛି ହେଉ—ସେଉଁଠି ସେ ନିଜକୁ ନିଜେ ଅଲଗା ଭାବେ ଦେଖିଥାଏ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମଭାବରେ ଦେଖେ, ଗ୍ରହଣ ଓ ପରିତ୍ୟାଗରୁ ମୁକ୍ତ ଥାଏ, ଏବଂ ପରମ ଅବସ୍ଥାରେ ବସିଥାଏ। ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ଏକା ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଆତ୍ମା, ପ୍ରଭୁ, ପୁରୁଷ—ଭଗବାନ୍ ସେଇ ଏକ, ଯଦ୍ୟପି ଅନେକ ବିଷୟ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଏଠାରେ ଯୋଗୀ ଯେଉଁ ଫଳକୁ ଚାହାଏ, ସେ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ବସ୍ତୁରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରକ୍ତି। ଏହି ଏକତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ, ବାହ୍ୟଗତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମାୟାବଶତଃ ଧ୍ୱନି ଆଦି ଗୁଣରେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମ ଗୁଣମୟ ଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଯୋଗାଭ୍ୟାସ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଅସକ୍ତ ଭାବରେ ଦେଖେ, ସେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖିପାରେ। ଏହି ଗୁହ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ସତ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ। ଯେପରି ଏକ ବସ୍ତୁ ଅନେକ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଅନୁଭୂତ ହୁଏ, ତେଣୁ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରିୟ ପଥ ଦ୍ୱାରା ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକା। କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ମନ ନିଗ୍ରହ, କର୍ମପରିତ୍ୟାଗ, ଯୋଗର ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ, ଭକ୍ତି ଯୋଗ, କ୍ରିୟା ଓ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମ—ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱର ସାକ୍ଷାତ୍କାର ଓ ଦୃଢ଼ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଭକ୍ତିୟୋଗ ବିବରଣା କଲି, ଏବଂ ସେଉଁଥିରେ କାଳ ଅପ୍ରକୃତିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଜନିତ ଅନେକ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଆତ୍ମା ପ୍ରବେଶ କରେ, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପଥକୁ ଜାଣିପାରେନାହିଁ। ଏହି ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟମିତ, ଅହଂକାରୀ, ଶତ୍ରୁଭାବାପନ୍ନ, କିମ୍ବା ମାତ୍ର ବାହ୍ୟ ଧର୍ମ କରୁଥିବାଙ୍କୁ କଦାପି ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଲୋଭୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଆସକ୍ତ, ମୋତେ ଅଭକ୍ତ, ମୋର ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିବାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଭକ୍ତିଶୀଳ, ନିୟମିତ, ଇର୍ଷ୍ୟାଶୂନ୍ୟ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଦେଖେ, ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ—ସେଉଁଠି ଏହି ଜ୍ଞାନ ଦେବା ଯୋଗ୍ୟ। ଯିଏ ବିରକ୍ତ, ଶାନ୍ତ, ପବିତ୍ର, ମୋତେ ସମସ୍ତ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ମାନେ—ସେଉଁଠି ଏହି ତତ୍ତ୍ୱ ଶିଖାଯିବା ଉଚିତ। ମାତା, ଯିଏ ଏହି ଜ୍ଞାନକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧାର ସହିତ ଶୁଣିବେ, ନାମତ୍ର କିମ୍ବା ମନକୁ ମୋପରି ଏକାଗ୍ର କରି ପାଠ କରିବେ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ। ଏପରେ ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବେ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ବିୟୋଗଜନିତ ବେଦନାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆଶା ପୂରଣ ହେଇଗଲା। ସେଉଁଠି ଗୋବିନ୍ଦ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରାସ ଲୀଳା ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଗୋପୀମାନେ ହସିଖୁସି ଏବଂ ଭକ୍ତିର ଅନନ୍ୟ ମଣିମାନେ, ଏକାପରେ ଏକା ହାତ ଧରି ନାଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଗୋପୀମାନେ ଚକ୍ରାକାର ଭାବେ ଯୋଗ ଦେଲେ, ଏବଂ ଯୋଗୀନାମ୍ ପତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ। ସେଉଁଠି ସେ ଗୋପୀମାନେ ଗଳାରେ ବାହୁ ଦେଇ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ; ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମନେ ହୁଏ ଯେ ପ୍ରାଚୀନ ଆକାଶରେ ଶତାଧିକ ରଥ ଉଡ଼ୁଛି। ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଉତ୍ସୁକ୍ତିରେ ଏହି ଲୀଳା ଦେଖିଲେ; ତାପରେ ଢୋଳବାଜିଲା, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ହେଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି ଗାଇଲେ। ରାସ ଚକ୍ରରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଙ୍କ ସହିତ ଅଳଙ୍କାର, ଗୁହ୍ଘୁରି, ନୂପୁର, ଘଣ୍ଟିର ଧ୍ୱନିରେ ମହାନ୍ଦ୍ୟ ଶବ୍ଦ ହେଲା। ସେଉଁଠି ଦେବକୀନନ୍ଦନ ଭଗବାନ୍ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ଯେଉଁପରି ହେମ ମଣି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମହା ପନ୍ନା ମଣି ଜଗମଗ କରୁଛି। ପାଦ ତଳ ଭୂମିରେ ତାଡ଼ି, ବାହୁ ତଳ ତାଳ, ହସି ଚାହା, ଭୌହ ଚାଳ, ଚୁଲି ଫୁଲି ପସିଯିବା, ଘାମେ ଭିଜିଯିବା, ମୁଁଦା ଗଳାରେ ମାଳା ଖସିଯିବା, ଏଭଳି ଅବସ୍ଥାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ; ସେମାନେ ମେଘ ଚକ୍ର ମଧ୍ୟରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଭଳି ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୋଭା ପାଇଲେ। ନାଚି, ଗୀତ ଗାଇ, ଗଳା ରଙ୍ଗିନ୍, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ପ୍ରିୟାମାନେ ଗୀତ ଗାଇଲେ, ସମସ୍ତ ଦିଗ ତାଙ୍କର ସ୍ୱରରେ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା। ଏଉଁଠି ଜଣେ ମୁକୁନ୍ଦଙ୍କ ସହିତ ଗୀତ ମିଶାଇ ଗାଇଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ଆଶୀର୍ବାଦ ଓ ପ୍ରଶଂସା ପାଇ, ଆଉ ଆଉ ଗାଇଲେ, ତାଙ୍କର ଉପରେ ଅତି କୃପା ହେଲା। ଅନ୍ୟଜଣେ ଥକିଯିବାରେ ଗୋଦୂଳି ମାଳା ଖସିଯିବା ଏବଂ ହାତର ଚୁଡ଼ି ଢିଲା ହୋଇ ଗଦାଧରଙ୍କ ଶିର ଉପରେ ନିଜ ବାହୁ ରଖିଲେ। ଅନ୍ୟଜଣେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନୀଳ କମଳ ଗନ୍ଧ ଓ ଚନ୍ଦନ ଲେପିତ ବାହୁ ନାକ ଉପରେ ଧରି ଆନନ୍ଦରେ ଚୁମ୍ବନ କଲେ। ଅନ୍ୟେ ନାଚି ଗାଇ, ନୂପୁର ଘଣ୍ଟି ରେ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବାବେଳେ, ଥକିଯିବାରେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କ ପଦ୍ମହସ୍ତ ନିଜ ଛାତିରେ ରଖିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ପାଇ, ଶ୍ରୀଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପତିଙ୍କୁ କଣ୍ଠ ଦେଇ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଗୀତ ଗାଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ। ପଦ୍ମ ଆକୃତି ଟିକି, ଚୁଲି, ଘାମ ରେ ଚମକୁଥିବା ଗାଳ, ମୁଁହ ରାଗରେ ଶୋଭା, ଚୁଡ଼ି ନୂପୁର ଶବ୍ଦ, ଖସିଯିବା ମାଳା ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀକାର ସଙ୍ଗୀତ ସହିତ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ସହ ନୃତ୍ୟ କରିଲେ।