ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବେ ଭଲପାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ହସି, ଖେଳମସ୍ତି ଭରା ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂଅଙ୍ଗୁଳି ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ। ସେମାନେ ନିଜ ହାତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ରଖି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଖି ଉପରେ ଆଲୋକିତ ମନୋଭାବ ଦେଖାଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶ୍ରୀଚରଣ ଛୁଇଁଲେ। ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିବା ସମୟରେ ଅଳ୍ପ ଅଭିମାନ ଭରା କଥା କହିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, “ଓ ମହାନ, କେହି ଯେଉଁଠି ଭଲପାଏ, ସେଉଁଠି ପ୍ରତିଦାନ ମିଳେ; କେହି ତାହାର ବିପରୀତ କରେ; କେହି କିଛି କୁହନ୍ତି ନାହିଁ, ଭଲପାଏ ନାହିଁ। ଏହି ମଧ୍ୟରୁ କଣଠି ସଠିକ୍?” ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏକାଉଁଠି ଭଲପାଅନ୍ତି, ସେମାନେ ବନ୍ଧୁ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠାରେ ଏକ ନିଜସ୍ୱ ଲାଭ ଅଛି, ଏଠି ପ୍ରକୃତ ପ୍ରେମ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଅନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏନାହିଁ, ସେମାନେ ଦୟାଳୁ ପିତାମାତା ପରି ଅନ୍ୟେ, ଏଠି ପ୍ରେମ ଓ ଧର୍ମ ଉତ୍ତମ। କେତେକ ଅଛନ୍ତି ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଅନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏନାହିଁ, ଅନ୍ୟମାନେ ତ ଦୂର ଥିଲେ; ସେମାନେ ନିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅକୃତଜ୍ଞ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉପରେ ଅସମ୍ମାନପୂର୍ଣ୍ଣ। ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ଓ ସଖୀମାନେ, ମୋତେ ଭଲପାଅନ୍ତିଏମାନେ, ତାଙ୍କୁ ମୁଁ ଭଲପାଏନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରେମରେ ଲଗ୍ନ ଅଛନ୍ତି; ଏହା ଏମିତି ଯେ, ଗରିବ ଲୋକ ଧନ ପାଇଲାପରେ ହରାଇ ଦେଲେ, ତାହାର ମନ ସେଇ ଧନ ଭିତରେ ଲଗି ରହିଥାଏ। ତେଣୁ ମୋ ପ୍ରିୟମାନେ, ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କର୍ମ ଛାଡି ଦେଇଛ, ମୋ ସେବାରେ ଲଗ୍ନ ହେଉଛ; ମୋତେ ସିଧାସଳଖ ଭାବେ ପୂଜିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛି, ଏଥିରେ ତୁମେ ଅଭିମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ଦୋଷହୀନ ପ୍ରେମ ଦେଖାଇଛ, ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରେମର ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ; ଯେଉଁମାନେ ଘରର କଠିନ ବନ୍ଧନ ଭାଙ୍ଗି ମୋତେ ଭଲପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହେଉ ତୁମ ପ୍ରତିଦାନ।" ଏହିପରି ଏକତ୍ରିଶ ଅଧ୍ୟାୟର ‘ଗୋପୀମାନଙ୍କ ସାନ୍ତ୍ୱନା’ ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଭକ୍ତି ଯୋଗ ଯଦି ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ, ତେବେ ଏହା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିରାଗ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନକୁ ଦେଖାଏ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତିର ମନ ସେନ୍ସମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଭେଦ ନେଇ ନାହିଁ—ସେଉଁଠି ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ ପ୍ରତି ଏକ ଦୃଷ୍ଟି ରହିଥାଏ, ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖିପାରନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ଗ୍ରହଣ ଓ ପରିତ୍ୟାଗ ରହିତ ହୋଇ, ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଅନ୍ତି। ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ହେଉଛି ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଆତ୍ମା, ଭଗବାନ ସ୍ୱୟଂ; ଭଗବାନ ଏକ, ଯଦିଓ ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଭେଦ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁଠି ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ, ତାହା ହେଉଛି ସମସ୍ତ ଜିନିଷରୁ ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ବିରାଗ୍ୟ। ଏକ ଜ୍ଞାନ, ବାହ୍ୟମୁଖୀ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମାୟାରେ ପଦାର୍ଥ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ, ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମ ଧ୍ୱନି ଆଦି ଗୁଣ ଧାରଣ କରେ। ଯେପରି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅହଂକାର ଭାବେ ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ଏଗାରୋଟି ରୂପରେ ଜଗତ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଏହିପରି ଯୋଗୀ ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରନ୍ତି, ମନ ଏକାଗ୍ର ଓ ବିରାଗୀ, ସେମାନେ ଏହି ସତ୍ୟକୁ ଦେଖନ୍ତି। ଏହି ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରହ୍ମ ଦର୍ଶନ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ସତ୍ୟ ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତି ଜାଣିପାରନ୍ତି। ଏକ ପଦାର୍ଥ ଯେପରି ଅନେକ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସେ ଭିନ୍ନ ହୁଏନି, ସେପରି ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ମାର୍ଗରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସେ ଏକ। କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିଗ୍ରହ, ମନ ନିୟମନ, କର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ, ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ଅଙ୍ଗ, ଭକ୍ତି ଯୋଗ, କ୍ରିୟା ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱିତୀୟ ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଢ଼ ବିରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନକୁ ଗୁଣସହିତ କିମ୍ବା ନିର୍ଗୁଣ ଭାବରେ ଦେଖି ପାରିବା। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଭକ୍ତିଯୋଗ ବିବରଣ କଲି, ଏବଂ ସେଉଁଠି, କାଳ ଅପ୍ରକାଶରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଏହା ଜୀବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୁଏ। ଅଜ୍ଞାନ ଓ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପନ୍ନ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ଜୀବ ପ୍ରବେଶ କରେ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ନିଜ ପଥ ଜାଣିପାରେ ନାହିଁ। ଏହି ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ କୁ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟମିତ, ଅଭିମାନୀ, ଶତ୍ରୁଭାବୀ, ବାହ୍ୟ ଧର୍ମୀକୁ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଲୋଭୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କିମ୍ବା ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଭକ୍ତି କରନ୍ତିନାହିଁ, କିମ୍ବା ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ୱେଷ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଆଗରେ ଏହି ଶିକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏହିପରି ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ଦିଅନ୍ତୁ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଭକ୍ତିଶୀଳ, ନିୟମିତ, ଅସୂୟାରହିତ, ସମସ୍ତ ପ୍ରତି ମିତ୍ର ଓ ସେବାକୁ ଉତ୍ସୁକ୍। ଯେଉଁମାନେ ବାହ୍ୟ ଭୋଗରୁ ଅଲଗା, ଶାନ୍ତ ମନ, ଅସୂୟା ରହିତ, ଶୁଦ୍ଧ ଏବଂ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ମାନନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତୁ। ଓ ମାତା, ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଉପଦେଶକୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ମୋ ଉପରେ ମନ ଲଗାଇ ପାଠ କରନ୍ତି, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥାନ୍ତି। ଏହିପରି ଭାବେ ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ, ଭଗବାନଙ୍କର ଅତି ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡି ଦେଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ପୂରଣ ହେଲା। ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ରାସ ଖେଳ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଭକ୍ତିରେ ଲଗ୍ନ ଓ ଆନନ୍ଦିତ ଗୋପୀମାନେ ସୁନ୍ଦର ମାଳା ପରି ଏକାଠି ହେଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ହାତରେ ଧରିଥିଲେ।