ପ୍ରଭୁ ଅଚ୍ୟୁତ, ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେସ୍ତିତ ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଓ ଧ୍ୟାନ ଅଧିକ ଉଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲା । ସେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ, ଯମୁନା ତଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ । ସେଠାରେ ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତିରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଥିଲା, ମାଳତୀ ଓ ମନ୍ଦାର ଫୁଲର ସୁଗନ୍ଧ ହଲାହଲା କରୁଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ବେଳୁଆ ମୃଦୁ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲା । ଗୋପୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ ସମସ୍ତ ବେଦନା ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ନିଜ ଶିରୋବସ୍ତ୍ର ଉପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବସାଇଲେ, ସେଠି ଲାଲ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିଲା । ସେଠି ଭଗବାନ୍ ଯୋଗୀମାନେଙ୍କ ହୃଦୟରେ ବି ଆସୀନ ହେଲେ, ଏବଂ ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀ ଯେଉଁଠି ଏକାତ୍ମ ହୋଇଛି, ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆଲୋକିତ ହେଲେ । ଗୋପୀମାନେ ହସି, ଚଞ୍ଚଳ ନୟନ ଓ ଭୂରୁ ଭଙ୍ଗିମାରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ, ତାଙ୍କର ହାତ ଭଗବାନଙ୍କ ଗୋଡ଼ ଉପରେ ରଖିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଶ୍ଲାଘା କରି, ଅଳ୍ପ କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧରେ କହିଲେ: "ଏ ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକ, କିଏ ଠିକ୍? ଯିଏ ଭଲପାଏ, ସେ ଭଲପାଏଯିଏ, କିମ୍ବା ଯିଏ ଭଲପାଏ ନାହିଁ, ତାକୁ ଭଲପାଏ, କିମ୍ବା ଦୁଇଁଜଣେ ମଧ୍ୟ କାହାକୁ ଭଲପାଏ ନାହାନ୍ତି?" ପ୍ରଭୁ କୃଷ୍ଣ ଉତ୍ତର ଦେଲେ: "ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏକାପରି ଭଲପାଆଁତି, ସେମାନେ ମିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏଠି କୌଣସି ଖଣ୍ଡ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ଭଲପାଏନାହାନ୍ତି, ତେବେ ମାତାପିତା ପରି ଦୟାଳୁ ହୋଇ ଭଲପାଏ, ସେଠି ପ୍ରେମ ଓ ଧର୍ମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ । ଯେଉଁମାନେ ଭଲପାଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ବଡ଼ମାନେଙ୍କୁ ଅଗ୍ରସର କରନ୍ତି ନାହିଁ ।" "ମୋ ପ୍ରିୟାମାନେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତୁମେମାନେ ଯେପରି ଭଲପାଅଛ, ସେପରି ଭଲପାଏ ନାହିଁ । ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଧନ ମିଳି ହରାଇଦେଲେ ଯେପରି ତାହା ପାଇଁ ମନେ ରଖିଥାଏ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରେ । ତୁମେମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ତଥାପି ମୁଁ ଚାଲାଯାଏ, ଏହାକୁ ମନେ କ୍ଷୁଦ୍ରତା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ । ତୁମେମାନେ ଯେଉଁ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦେଉଛ, ତାହାକୁ ଦେବତାଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଫେରାଇପାରିବି ନାହିଁ । ତୁମେ ଘର ଗ୍ରହସ୍ଥୀ ଦାୟିତ୍ୱ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ତୁମର ସେଇ ପୁଣ୍ୟ କର୍ମ ହିଁ ପୁରସ୍କାର ହେଉ ।" ଏଭଳି ଲୀଳାରେ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା । ପରେ ଭକ୍ତିର ଦ୍ୱାରା ବ୍ୟକ୍ତି ଶୀଘ୍ର ବିରକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ଚେତନାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଯେଉଁ ସମୟରେ ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଭେଦ ଦେଖେ ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ନିଜକୁ ନିଜେ ଅସଙ୍ଗ ଭାବେ ଦେଖେ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସମ ଭାବେ ଦେଖେ, ତ୍ୟାଗ ଓ ନିର୍ବିକାର ଅବସ୍ଥାରେ ରହେ । ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା, ଭଗବାନ୍, ଏହା ଏକ, ଯଦିଓ ଅନେକ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ । ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଏହି ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ—ସମସ୍ତ ଦ୍ରବ୍ୟରୁ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ । ଏକ ଜ୍ଞାନ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବାହ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ ଭ୍ରମ ଦ୍ୱାରା ଧ୍ୱନି ଆଦି ରୂପ ଧାରଣ କରେ । ଯେପରି ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଅହଂକାର ରୂପେ ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ଏକାଦଶ ଆକୃତିରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ସେପରି ଏହାକୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତିରେ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ସେ ଦେଖିପାରେ । ଏହି ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ସତ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧି, ଏଉଁ ଉପଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି । ଯେପରି ଏକ ବସ୍ତୁ ଅନେକ ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଭାବେ ଦେଖାଯାଏ, ତେବେ ଭଗବାନ୍ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ପଥରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି । କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପସ୍ୟା, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ନିୟମନ, କର୍ମତ୍ୟାଗ, ବିଭିନ୍ନ ଯୋଗ ଓ ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, କ୍ରିୟା ଓ ବିରକ୍ତି ଦ୍ୱୟ ଦ୍ୱାରା, ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଢ ଵିରକ୍ତି ଦ୍ୱାରା, ଭଗବାନ୍ ଗୁଣସହିତ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ରୂପରେ ଉପଲବ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି । ଚାରିପ୍ରକାର ଭକ୍ତି ଯୋଗ ଓ ଯାହା ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ, ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉପଦେଶ କଲି । ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ କର୍ମର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜୀବ ଘୂରୁଛି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ପଥ ଜାଣିପାରୁନାହିଁ । ଏହି ଉପଦେଶ କୁପାତ୍ର, ଅନିୟମିତ, ଅହଙ୍କାରୀ, ଶତ୍ରୁଭାବାପନ୍ନ, କିମ୍ବା ଉପରେ ମାତ୍ର ଧର୍ମୀ, ଲୋଭୀ, ଗୃହସ୍ଥ ମନସ୍କ, ଭକ୍ତିହୀନ, ମୋର ଭକ୍ତକୁ ଘୃଣା କରୁଥିବାଙ୍କୁ କଦାପି କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଭକ୍ତ, ନିୟମିତ, ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଅ । ଯେଉଁମାନେ ବାହ୍ୟ ଭୋଗରୁ ବିମୁକ୍ତ, ଶାନ୍ତ ମନ, ଦ୍ୱେଷ ନଥିବା, ଶୁଦ୍ଧ, ଏବଂ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏହି ଉପଦେଶ ଦିଅ । ମାତା, ଯିଏ ଏହି କଥାକୁ ଏକଥର ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିବେ କିମ୍ବା ମନ ଏକାଗ୍ର କରି ପାଠ କରିବେ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋର ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବେ ।" ଏପରି ଶ୍ରୀଶୁକଦେବ କହିଲେ: "ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏହି ଅତି ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ଶୋକ ଭୁଲିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା । ସେଠି ଗୋବିନ୍ଦ ଭକ୍ତିନିଷ୍ଠା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାସ ଲୀଳା ଆରମ୍ଭ କଲେ । ଏହି ଉତ୍ସବ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହେଲା, କୃଷ୍ଣ ଯୋଗୀଶ୍ୱର ଯୋଗେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳ ମଧ୍ୟରେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ । ସେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ଗଳାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ । ଏଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ଆକାଶରେ ଶତଶଃ ଉଡୁଥିବା ମହଲ ଦେଖିବା ପରି ଭାବିଲେ । ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କର ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ମନମୁଗ୍ଧ ହେଲେ, ତାଲ ମୃଦଙ୍ଗ ଧ୍ୱନି, ପୁଷ୍ପବୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ନିର୍ମଳ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଗାଇଲେ । ରାସ ମଣ୍ଡଳରେ ଗୋପୀମାନେଙ୍କ ଚୂଡ଼ା, ଗୁହୁଣ୍ଡି, ନୁପୁର ଓ ଘଂଟାର ଶବ୍ଦ ଏବଂ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଖରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଉଲ୍ଲାସର ଧ୍ୱନି ଉଠିଲା ।