ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଏକ ଗୋପୀ ନିର୍ମଳ ନେତ୍ରରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ମନୋହର ପଦ୍ମମୁଖ ଦେଖି ଲାଗି ରହିଥିଲେ, ତେବେ ସେ ଯେତେ ଦେଖିଲେ ମଧୁର ମୁଖ, ତାହାର ଆନନ୍ଦ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ରହିଲା, ଯେପରି ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାଙ୍କର ଚରଣରେ କେବେ ତୃପ୍ତି ଅନୁଭବ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ତାଙ୍କର ନେତ୍ର ମୁଦି, ତାଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ଦ୍ୱାର କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭିତରକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କର ରୋମାଞ୍ଚିତ ଅଙ୍ଗରେ ଅଳିଙ୍ଗନ କରି, ଯୋଗୀମାନେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦରେ ବିଲିନ ହୁଅନ୍ତି, ସେ ଅନ୍ତରାନ୍ଦରେ ବିଲିନ ହେଲେ। ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ କେଶବଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଉଲ୍ଲାସିତ ହେଇ, ବିରହ ଦୁଃଖକୁ ପରିତ୍ୟାଗ କରିଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ ପରେ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ଏମିତି ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ, ତାହାରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଅଧିକ ଚମକି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଅନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ସାଙ୍ଗରେ ନେଇ, କୃଷ୍ଣ ଯମୁନା ତଟରେ ନିଅନ୍ତା ଚାଲିଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚମେଲି ଓ ମନ୍ଦାରା ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା, ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା, ମଧୁମକୁଡି ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲା। ଏହି ସ୍ଥାନ ଶୁଭ, ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚାନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଅନ୍ଧାର ଦୂର ହୋଇଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ହାତ ଏବଂ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ମୃଦୁ ଚାଳ ଥିଲା। ସେମାନଙ୍କର ହୃଦୟ ଦୁଃଖ ହରି ଯାଇଥିଲା, ଯେପରି ବେଦମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ଉପର ଅଂଶରେ ପିତାଲି ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ମନ୍ଦିର ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିଲା। ସେଠାରେ ବସି, ଭଗବାନ ଯୋଗୀମାନେ ହୃଦୟରେ ଯେପରି ଆସନ ନେଇଥିଲେ, ସେ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚମକିଉଠିଲେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ରୂପରେ ପୂଜିତ ହେଲେ। ଗୋପୀମାନେ ହସ, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଦୃଷ୍ଟି, ଭୌ ଭଙ୍ଗି ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କର ଚରଣକୁ ହାତ ଦେଇ ଚୁଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ନେହ ଭର୍ତ୍ତି ସ୍ୱଳ୍ପ କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧରେ ପ୍ରଶଂସା କରି କଥା କହିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: “ଏକ ଲୋକ ଯାହାକୁ ଭଲପାଏ, ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏ; ଅନ୍ୟ ଏହାର ବିପରୀତ କରେ; କିଛି ଦୁଇଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲପାଏ ନାହିଁ। ଏଠାରେ କେଉଁଟି ଠିକ?” କୃଷ୍ଣ କହିଲେ: “ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପରସ୍ପରେ ଭଲପାଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ବନ୍ଧୁ, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ଏକ ସାଧାରଣ ସ୍ନେହ ଓ ଧର୍ମ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ ଭଲପାଉଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦୟାଳୁ ପିତାମାତା, ସେଠାରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ନେହ ଓ ଧର୍ମ ଅଛି। କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଏ ଏମିତି ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲପାଏ ନାହିଁ, ସେମାନେ ନିଜରେ ତୃପ୍ତ, କୃତଘ୍ନ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। ମୁଁ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରେମରେ ଭଲପାଏ ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ଭଲପାଏ ନାହିଁ, କାରଣ ସେମାନେ ମୋ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରବଳ। ଯେପରି ଜଣେ ଗରିବ ଲୋକ ଧନ ଲାଭ କରି ପୁଣି ହରାଇଦେଇ, ତାହାର ଚିନ୍ତାରେ ଆବେଶିତ ହୁଏ, ଅନ୍ୟ କଥା ଜାଣିନାହିଁ। ତୁମେମାନେ, ମୋ ପ୍ରିୟା, ଦୁଃବଳ ହୋଇ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ନିୟମ ପରିତ୍ୟାଗ କରି, ମୋ ସେବା ପାଇଁ ଆସିଛ। ତୁମେମାନେ ନିଜରେ ମୋତେ ପୂଜିଛ, ତେବେ ମୁଁ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛି, ଏହାପାଇଁ ତୁମେମାନେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ତୁମେମାନେ ଯେଉଁ ଦୂଷ୍ଟ ବିନା ପ୍ରେମ ଦେଇଛ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରେମର ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ। ତୁମେମାନେ ଘର ଭାରି ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଙ୍ଗି, ମୋ ପାଇଁ ଆସିଛ; ତୁମେମାନେ ନିଜର ଉତ୍ତମ କର୍ମକୁ ଇ ପ୍ରତିଦାନ ଭାବେ ନେଉ। ଏହିପରି ଯୋଗ ରୂପୀ ଭକ୍ତି ଯଦି ଭଗବାନ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ କରାଯାଏ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଉପଜି ଆତ୍ମାନୁଭୂତି ପ୍ରଦାନ କରେ। ଯେତେବେଳେ ଚିତ୍ତ ଏହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭେଦ ନେଇ ନାହିଁ, ତେବେ ସେ ନିଜେ ନିଜକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦେଖି, ନିସ୍ପୃହ ଓ ଉତ୍ତମ ଅବସ୍ଥାରେ ସ୍ଥିତ ହୁଏ। ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ଉତ୍ତମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମ ଆତ୍ମା, ପରମେଶ୍ୱର, ପୁରୁଷ; ଭଗବାନ ଏକ, କିନ୍ତୁ ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଏ। ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଏଠାରେ ଚାହିଁଥିବା ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ: ସମସ୍ତ ଜିନିଷରୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବୈରାଗ୍ୟ। ଏକ ଜ୍ଞାନ ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମାୟାରେ ଦୃଶ୍ୟ ରୂପେ ଦେଖାଯାଏ, ନିର୍ଗୁଣ ବ୍ରହ୍ମ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣରେ ଆକାର ନେଇଥାଏ। ଯେପରି ମହାତତ୍ତ୍ୱ ଅହଂକାର ରୂପେ ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକାଦଶ ଭାଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ସଂଯୋଗି ଯୋଗୀ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ। ଏହି ଗଭୀର ଜ୍ଞାନ, ବ୍ରହ୍ମ ଦର୍ଶନ, ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ, ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି। ଯେପରି ଏକ ଦ୍ରବ୍ୟ ଅନେକ ଗୁଣ ରହିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ଭିନ୍ନ ଦେଖାଯାଏ, ଭଗବାନ ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ଶାସ୍ତ୍ର ମାର୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଯାଏ। କର୍ମ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ, ଅଧ୍ୟୟନ, ନିଗ୍ରହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଉପରେ ଶକ୍ତି, କର୍ମ ପରିତ୍ୟାଗ; ଯୋଗ ରୂପୀ ଭକ୍ତି, କ୍ରିୟା ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ; ଆତ୍ମାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନ ଓ ଦୃଢ଼ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ ଦ୍ୱାରା ସଗୁଣ ଓ ନିର୍ଗୁଣ ଦେଖି ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ମୁଁ ଚାରିପ୍ରକାର ଭକ୍ତି-ଯୋଗ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିଛି; ଏହି ଯୋଗ, ଯେତେବେଳେ କାଳ ଅବ୍ୟକ୍ତରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ, ଜୀବମାନେ ମଧ୍ୟରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଏ। ଅନେକ ଜନ୍ମ ମୂଳ କ୍ଷୋଭ ଓ କର୍ମରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହିପରି ଆତ୍ମା ଏହି ମାର୍ଗକୁ ଜାଣିନାହିଁ। ଏହି ଜ୍ଞାନ କୁ ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟମିତ, ଅଭିମାନୀ, ଶତ୍ରୁ, ମାତ୍ର ବାହ୍ୟ ଧର୍ମିକ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଲୋଭୀ, ଘର ମନେ ଲଗିଥିବା, ମୋ ପ୍ରତି ଅନୁଗତ ନୁହେଁ, ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଘୃଣା କରେ, ସେମାନେକୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାଳୁ, ଭକ୍ତ, ଶିଳା, ଅସୂୟା ହୀନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରତି ମିତ୍ର, ସେବାରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତ, ତାଙ୍କୁ ଦିଅ।