ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଚିତ୍ର ଖୋଲିଯାଏ—ଯେଉଁଠାରେ ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ସ୍ନେହରେ ପ୍ରମଦାନ୍ବିତ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି । କେହି ଗୋପୀ ତାଙ୍କ ଚେବା ତାମ୍ବୁଳକୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ନେଉଛନ୍ତି, ଅନ୍ୟେଁଜଣି ଆଶା ଓ ଅଭିଲାଷାରେ ଜଳୁଥିବା ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ଅନ୍ତଃସ୍ଥଳରେ ରଖିଦେଉଛନ୍ତି । କେହି ଅନ୍ୟେଁଜଣି ଚିନ୍ତା ଓ ଭାବାନ୍ତରରେ ଭରିଯାଇ, ଦୃଷ୍ଟିରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚାହାଣି ଦେଇ, ଶ୍ରୀମୁଖ ଚିହ୍ନି ଦାନ୍ତ ଚେପି ରହିଛନ୍ତି । ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଅନିମିଷ ନୟନରେ ତାଙ୍କ ମୁକୁର ମୁଖକୁ ଚାହିଁ ଚାହିଁ ଥାନ୍ତି, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଶ୍ରୀଚରଣର ଆସ୍ବାଦନରେ କେବେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ । କେହି ଅନ୍ୟେଁଜଣି ନୟନ ମୁଦି ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟକୁ ଆନ୍ତର୍ଗତ କରି, ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହୋଇ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେପରି ସ୍ଵାନ୍ନ୍ଦରେ ବିଲୀନ ହୁଅନ୍ତି, ସେପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଛନ୍ତି । ସମସ୍ତେ କେଶବଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ, ବିୟୋଗର ପୀଡାକୁ ଛାଡିଦେଇଥିଲେ । ଏଠାରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ୍ ତାଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଆସି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଦେଲେ । ଏହିପରେ ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଯମୁନା ତଟରେ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚମେଳି ଓ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଫୁଲିଥିଲା, ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା, ମଧୁମକୁରା ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ । ଏହି ସ୍ଥଳ ରାତିର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣରେ ଆଲୋକିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ହସ୍ତ ଓ ମୃଦୁ ଚିକ୍କଣ ବାଳୁକାରେ ଅତି ମଙ୍ଗଳମୟ ହୋଇଥିଲା । ଗୋପୀମାନେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟର ସମସ୍ତ ବ୍ୟଥା ଭୁଲି, ନିଜ ଉପରିବସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ତିଆରି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଅଂଶୁ ରାଗ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା । ଏଠି, ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗୀମାନେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଆସନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏହି ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରି, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବେ ଦେଖିଥିଲେ । ଗୋପୀମାନେ ହସ, ଚଞ୍ଚଳ ଚାହାଣି, ଭୂଵଙ୍ଗିମାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ନିଜ ହସ୍ତ ତାଙ୍କ ଶ୍ରୀଅଂକ ଉପରେ ରଖି ଚରଣସ୍ପର୍ଶ କରି, ମୃଦୁ କୃଧ୍ଧ ଭାବରେ ଏପରି ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—“ମନେ ପ୍ରେମ କରିଥିଲେ ତାହା ପ୍ରତିଦାନ ମିଳେ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟେଁଜଣ ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇନାହାନ୍ତି, କିମ୍ବା କେହି ଅପ୍ରେମରେ ଅନୁତ୍ତର ଥାନ୍ତି; ଏଠାରେ କିଏ ଠିକ୍?” ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଭଗବାନ୍ କହିଲେ, “ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ବନ୍ଧୁମାନେ ଭଳି, କିନ୍ତୁ ସେଠାରେ ସତ୍ ପ୍ରେମ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ନାହିଁ । ଯେଉଁମାନେ ଅପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମାତାପିତାଙ୍କ ପରି, ଏଠାରେ ପ୍ରେମ ଓ ଧର୍ମ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ । ଅନେକେ ନିଜ ପ୍ରେମୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ବୟୋବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରନ୍ତି । କିନ୍ତୁ ମୋତେ ଯେଉଁମାନେ ଅପାର ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେପରି ଧନୀ ଲୋକ ଧନ ହରାଇ ତାହାର ଚିନ୍ତାରେ ବିଲୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଦୂରେ ରଖି ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ଦେଉଛି, ଯାହାପରି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରେମରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠତା ପାଉ । ମୁଁ ତୁମ ନିର୍ମଳ ପ୍ରେମର ପ୍ରତିଦାନ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ତୁମେ ଘର ଓ ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି ମୋ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ତୁମର ସେହି ପୁଣ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ହିଁ ତୁମ ପୁରସ୍କାର ।” ଏହିପରି ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତି ଯୋଗ ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ୍ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଉପର୍ଜିତ ହୁଏ, ଏହା ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବୈରାଗ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦାନ କରେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱର ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଅନୁଭୂତିକୁ ନେଇଯାଏ । ଯେତେବେଳେ ମନ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା କୌଣସି ଭେଦ ଭାବ କରେନାହିଁ, ସେଥିରେ ସମସ୍ତ ଉପକରଣ ଉପରେ ନିର୍ଲିପ୍ତ ହୋଇ ନିଜକୁ ନିଜେ ଦେଖିପାରେ, ସମସ୍ତୁଙ୍କୁ ସମ ଭାବେ ଦେଖି, ନିର୍ବିକାର ଅବସ୍ଥାରେ ଥାଏ । ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନ ହିଁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ, ପରମାତ୍ମା, ଭଗବାନ୍; ସେ ଏକ, କିନ୍ତୁ ନାନା ଦୃଶ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିଭିନ୍ନ ଭାବ ନେଇଥାନ୍ତି । ଏହିପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯୋଗ ଦ୍ୱାରା ଯୋଗୀ ଏଠିରେ ନିର୍ବିକାର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଏହି ଜ୍ଞାନ ଏକ, କିନ୍ତୁ ବାହ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ମାୟାରେ ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ନେଇଥାଏ; ବ୍ରହ୍ମ ନିର୍ଗୁଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶବ୍ଦ ଓ ଅନ୍ୟ ଗୁଣ ନେଇଥାଏ । ଯେପରି ପ୍ରଧାନ ତତ୍ତ୍ୱ ଅହଂକାର ରୂପେ ତିନି ଓ ପାଞ୍ଚ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ, ଏକାଦଶ ଭାଗରେ ଏହି ସୃଷ୍ଟିର ଅଣ୍ଡ ହୁଏ, ସେପରି ଏହି ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ । ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କେବଳ ସେଇଁ ଦେଖିପାରେ, ଯିଏ ଦୃଢ଼ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଭକ୍ତି ସହିତ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରେ, ମନ ଏକାଗ୍ର, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ବିରାକ୍ତ । ଏହି ଗୁପ୍ତତମ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରକୃତି ଓ ପୁରୁଷର ତତ୍ତ୍ୱ ଉପଲବ୍ଧି ହୁଏ । ଏହି ଜ୍ଞାନ କେବଳ ସେମାନଙ୍କୁ ଦିଅ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ୍, ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଶାନ୍ତ ମନ, ଅସୂୟା ରହିତ, ପବିତ୍ର ଓ ମୋତେ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି । ଏହି ଜ୍ଞାନ କଦାପି ଦୁଷ୍ଟ, ଅନିୟମିତ, ଅଭିମାନୀ, ଶତ୍ରୁଭାବି, ମିଥ୍ୟା ଧାର୍ମିକ, ଲୋଭୀ, ଗୃହସ୍ଥ ଆସକ୍ତ, ଅଭକ୍ତ, କିମ୍ବା ମୋ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଦ୍ଵେଷ କରୁଥିବାଙ୍କୁ ଦିଅ ନାହିଁ । ଯିଏ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଶ୍ରବଣ କିମ୍ବା ପାଠ କରେ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ସେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ପଥକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ । ଏହିପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମଧୁର ବାଣୀ ଶୁଣି, ଗୋପୀମାନେ ବିୟୋଗର ସମସ୍ତ ବେଦନା ବିସରି, ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ନିଜ ଅଭିଲାଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କଲେ ।