ଏହି ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଦିଆଯାଇଥିବା ପର୍ଯ୍ୟାୟ କଥାଗୁଡିକୁ ଏକ ଜନ୍ମ-ମୃତ୍ୟୁର ଗୁହ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ-ଭକ୍ତିର ମାଧୁର୍ୟ ଭରା ଉପଖ୍ୟାନ ଭାବରେ ଏହିପରି ଉପସ୍ଥାପନ କରାଯାଉଛି: ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଜିନିଷକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଉପାୟ ଓ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେଗୁଡିକ ହରାଇଯିବା ସମୟରେ ତାହାକୁ 'ଲୟ' କୁହାଯାଏ; ଏହି ଦେଖିବାର ଅନୁଭୂତି ମାଧ୍ୟମରେ 'ମୁଁ' ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହାକୁ 'ଜନ୍ମ' କୁହାଯାଏ। ଯେପରିକି ଚକ୍ଷୁ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଂଶ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ହରାଇଲେ, ଦେଖୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିର ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ଶୁନ୍ୟ ହୁଏ; ଏହି ଭାବରେ, ଦୁହେଁ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ଦେଖିବା ଅନୁଭୂତି ଶେଷ ହୁଏ। ଏହି ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣି, ଜୀବନର ଯାତ୍ରା ବିଷୟରେ ବିବେକ ରଖି, ଜଣେ ଜ୍ଞାନୀ ଭୟ, ଦୟା କିମ୍ବା ଅସନ୍ଦିଗ୍ଧ ଭାବରେ ଅନ୍ୟଥା ଅନୁଭୂତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ସେ ଅସଙ୍ଗ ହୋଇ ଏଠାରେ ଯଥାଯଥ ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତି। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ଜଗତର ମାୟା ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଦେହକୁ ଅଲ୍ପ ମୂଲ୍ୟ ଦେଇ, ଯୋଗ ଓ ବିରାଗ ଦ୍ୱାରା ଜ୍ଞାନ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ଦେଇ, ଏଠାରେ ନିର୍ବିକାର ଭାବରେ ଜୀବନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଏଉଁ ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ମୁନି କହିଲେ: "ଏପରି ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ଭାବ ଓ ନିର୍ବଳ ଦୁଃଖରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗାଇ ଦୁଃଖ କରୁଥିଲେ, ବଡ଼ ଭାବରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ।" ତାପରେ, ହରି ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ହସୁଥିଲା, ପୀତବସ୍ତ୍ର ଧରିଥିଲେ, ମାଲା ଶୋଭିଥିଲା, ଏବଂ କାମଦେବକୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମଧୁର ରୂପ ଧରିଥିଲେ। ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଫେରିଥିବା ଦେଖି, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ବିକାଶିଗଲା; ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ଉଠିଲେ, ମନେ ଲାଗିଲା ଯେ ପ୍ରାଣ ତାଙ୍କର ଦେହରେ ପୁନଃ ଫେରିଗଲା। କିଏ ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କର ପଦ୍ମହସ୍ତକୁ ନିଜ ହସ୍ତ ଦେଇ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ଭୁଜକୁ ନିଜ ମୋରେ ରଖିଲେ। କିଏ ତାଙ୍କର ଚବା ଦିଆ ପାନ ନିଜ ହସ୍ତରେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଅତି ଆଶାରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦକୁ ନିଜ ଉରସ୍ ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। କିଏ ଭୟ ଓ ଭଲପାଇବାର ଉତ୍ତେଜନାରେ ତାଙ୍କୁ ନଜର ଦେଇ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ଦେଖୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଦୃଷ୍ଟି କମ୍ପିବା ଚକ୍ଷୁ ଦେଇ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଦେଖିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ମୁଖ ଦେଖିବାର ଆଶା ଶେଷ ହେଲା ନାହିଁ, ଯେପରିକି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦକୁ ଦେଖିବାରେ ତୃପ୍ତ ହେନାହିଁ। ଅନ୍ୟେ ଚକ୍ଷୁ ବନ୍ଦ କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟରେ ନେଇ, ତାଙ୍କୁ ଶରୀରରେ ଅନୁଭବ କରିଲେ, ଏକ ଯୋଗୀ ପରି ଆନନ୍ଦରେ ବିଭୋର ହେଲେ। ସମସ୍ତେ ଏହିପରି କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସବ ଅନୁଭବ କରି, ବିୟୋଗର ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ଯେପରିକି ଜ୍ଞାନ ପାଇଁ ଲୋକେ ଦୁଃଖକୁ ଛାଡିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଅଧିକ ଭାବରେ ତେଜମୟ ହେଲେ, ଯେପରିକି ନିଜ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହେବା ଲୋକ। ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଭଗବାନ ଯମୁନା ଉପକୂଳରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚମ୍ପା ଓ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଫୁଟିଥିଲା, ସୁଗନ୍ଧି ହାଲୁକା ବାତାସ ଓ ମଧୁମକୁରା ଗୁଞ୍ଜିଥିଲେ। ସେଠି ଏକ ମଙ୍ଗଳମୟ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାର ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଅନ୍ଧାରକୁ ଦୂର କରିଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ହସ୍ତ ଓ ସଫା ରେତ ଶୋଭା ପାଇଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଗୋପୀମାନେ ହୃଦୟର ଦୁଃଖକୁ ଭୁଲି, ଯେପରିକି ବେଦ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପାଉଥିବା, ନିଜ ଉପରିବସ୍ତ୍ରରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ତିଆରି କରିଲେ, ଯେଉଁଠି ନିଜ ଉରସ୍ର ଲାଲ ଚିହ୍ନ ରହିଥିଲା। ଏଠି, ଭଗବାନ ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ଭାବରେ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଗ୍ର ରୂପରେ ବସିଲେ, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ଶୋଭିଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ହସ, ଚପଳ ନଜର, ଭାବଭଙ୍ଗୀ ଦେଇ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାଙ୍କର ପଦକୁ ନିଜ ହସ୍ତ ଦେଇ ଛୁଇଲେ, ଏବଂ ସ୍ଲାଘା କରି କିଛି କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧ ଦେଇ କଥା କହିଲେ: "ଏକେ ଜଣେ ଭଲପାଇଲେ, ସେ ଦ୍ୱାରା ଭଲପାଇଯାଏ; ଅନ୍ୟେ ଭଲପାଇ ନାହିଁ; କିଏ ଭଲପାଇବା ଉଚିତ୍?" ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିଲେ: "ଯେଉଁମାନେ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଲାଭ ପାଇଁ ଭଲପାଇଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ବନ୍ଧୁ, କିନ୍ତୁ ଏଠି ନିଷ୍ଠା କିମ୍ବା ଧର୍ମ ନାହିଁ, କେବଳ ସ୍ୱାର୍ଥ। ଯେଉଁମାନେ ଭଲପାଇବା ଉତ୍ତର ନାହିଁ ମିଳିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲପାଇଥାନ୍ତି, ଯେପରିକି ଦୟାଳୁ ପିତାମାତା, ସେମାନେ ଦୋଷ ନାହିଁ; ଏଠି ଭଲପାଇବା ଓ ଧର୍ମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। କିଏ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିବା ଲୋକକୁ ମଧ୍ୟ ଭଲପାଇନାହିଁ, ତାଙ୍କର କଥା ଅଲଗା; ସେମାନେ ନିଜରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ନିଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରିଥାନ୍ତି।" "ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇନାହିଁ ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ଭଲପାଇଥାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ନିଜ ଭକ୍ତିରେ ଅନୁଗତ; ଏକ ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଧନ ମିଳି ହରାଇଦେଲେ, ତାହାର ଚିନ୍ତାରେ ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣିନାହିଁ। ଏହିପରି, ତୁମେ ମୃଦୁ ଭାବରେ ଆମା ପାଇଁ ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ଛାଡି, ମୋତେ ସେବା କରିଛ; ମୋତେ ତୁମେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଉପାସନା କରୁଛ, ତଥାପି ମୁଁ ନିଜକୁ ଲୁଚାଇ ରଖିଛି, ତୁମେ ଏହାକୁ ଅସନ୍ତୋଷ ଭାବରେ ନେଉନାହିଁ। ତୁମେ ଯେଉଁ ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତି ଦେଇଛ, ତାହାକୁ ଦେବମାନଙ୍କର ଆୟୁ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଫେରାଇପାରିବିନାହିଁ; ତୁମେ ଗୃହର ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଙ୍ଗି ମୋ ପାଇଁ ଯେଉଁ ଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଛ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ତୁମର ଫଳ ହେଉ।" ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହୁଏ—ଏହି ଅଧ୍ୟାୟର ନାମ 'ଗୋପୀମାନଙ୍କ ନିବାରଣ'। ଏହି ପରେ କହାଯାଏ: ଯେତେବେଳେ ଭକ୍ତିର ଯୋଗ ଭାଗବତ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତାହା ବିରାଗ ଓ ଜ୍ଞାନକୁ ଦ୍ରୁତ ଉତ୍ପନ୍ନ କରି, ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନକୁ ଦେଇଥାଏ।