ଏଠି ଶୁଣ, ଏକ ଅମୂଳ୍ୟ ଆତ୍ମା ଯେଉଁଥିରେ ପ୍ରାଣ ଅଛି, ସେ ଏକ ଦେହ ଧାରଣ କରି ଜନ୍ମ ରୁ ଜନ୍ମ, ଲୋକ ରୁ ଲୋକ ମଧ୍ୟରେ ଘୁରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ, ଅନେକ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରେ, ଏହା କେବେ ବନ୍ଦ ହୁଏନି। ଏହି ଜୀବ ଦେହ ପଞ୍ଚ ମହାଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ, ଏହି ଦେହ ଜୀବଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଦେହ ବିଲୀନ ହେବାକୁ ମୃତ୍ୟୁ କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏହାର ପ୍ରକଟିତି ହେଉଛି ଜନ୍ମ। ଯେତେବେଳେ ବସ୍ତୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଉପକରଣ ଓ ସମର୍ଥ୍ୟ ହରାଯାଏ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ବିଲୟ କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ବସ୍ତୁ ଦେଖିବା ଦ୍ୱାରା ‘ମୁଁ’ ବୋଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେଇ ଅବସ୍ଥାକୁ ଜନ୍ମ କୁହାଯାଏ। ଯେପରି ଆଖି କିମ୍ବା ତାହାର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବା ସମର୍ଥ୍ୟ ହରାଯିବାରେ ଦେଖିବା ଶକ୍ତି ଶେଷ ହୁଏ, ସେପରି ଉଭୟ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଅତଏବ, କୌଣସି ଭୟ, ଦୟା କିମ୍ବା ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମାର ଏହି ଯାତ୍ରାକୁ ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକେ ଅସକ୍ତି ରେ ଏଠି ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଯାହାଙ୍କର ବୁଦ୍ଧି ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଦୃଢ଼, ଯୋଗ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧା, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାମୟ ସଂସାରରେ ଦେହ ପ୍ରତି ଅସକ୍ତ ହୋଇ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏଭଳି ଅମୂଳ୍ୟ ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ରାଜନ, ଗୋପୀମାନେ ନାନାପ୍ରକାର ଗୀତ ଗାଇ, ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହରି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ— ତାଙ୍କର ମୁଖ ରବି ଚାଲିଥିଲା, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମାଲା ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ଯିଏ କାମଦେବକୁ ମଧ୍ୟ ମୋହିତ କରିପାରନ୍ତି। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟଜନଙ୍କୁ ଫେରି ଆସିଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ପୁଷ୍ପିତ ହେଲା; ସେମାନେ ଏକାଥିରେ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେପରି ମୃତଦେହରେ ପୁଣି ପ୍ରାଣ ଆସିଯାଏ। ଗୋପୀମାନେ କୌଣସି ଜଣ ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କର ପଦ୍ମପାଣିକୁ ତାଙ୍କର ଯୁଗଳ ହସ୍ତରେ ଧରିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବାହୁକୁ ନିଜ କନ୍ଧରେ ରଖିଲେ। ଏକ ଶିଥିଳା ଗୋପୀ ହରି ଚବାଇଥିବା ପାନ ତାଙ୍କର ହସ୍ତପୁଟେ ଧରିଲେ, ଅନ୍ୟଜଣ ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦକୁ ନିଜ ଉରସ୍ଥଳରେ ରଖିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣୀ ଭାଲ ପ୍ରେମର ଉତ୍କଳନାରେ ଭୃକୁଟି କୁପିତ, ଚୁପ୍ଚାପ ଦୃଷ୍ଟିରେ ମାନ ଦେଉଥିଲେ, ଦନ୍ତ ଓଠ ତଳେ ଦବାଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣୀ ଅନିମେଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ନିରନ୍ତର ତକିଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚରଣକମଳ ଦେଖି କେବେ ବି ତୃପ୍ତି ହୁଅନ୍ତିନି। ଅନ୍ୟ ଜଣୀ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି ହୃଦୟ ମାଧ୍ୟମରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ତରେ ଆଣି, ତାଙ୍କ ପୁଲକିତ ଦେହରେ ଏକ ଯୋଗିନୀ ପରି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ। ସମସ୍ତେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସବରେ ଭାସିଯାଇ, ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ଲୋକେ ଦୁଃଖ ଛାଡ଼ିଦେଇଥାନ୍ତି। ଏହି ଭାବେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଇ ଦେଖାଦେଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତି ସଂପନ୍ନ ବ୍ୟକ୍ତି ଆପଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠତାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍। ତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ଭଗବାନ ଯମୁନାର ବାଳୁକା ତଟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚମ୍ପା ଓ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଖିଲିଥିଲା, ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଞ୍ଜରିତ ହେଉଥିଲା। ସେଠାର ଅନ୍ଧକାର ଶରଦ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଦୂର ହୋଇଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ହସ୍ତ ଏବଂ ମୃଦୁ ଧଳା ବାଳୁକା ସେଠାକୁ ଅଧିକ ମନୋହର କରିଥିଲା। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦର୍ଶନରେ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଭୁଲି, ଯେପରି ବେଦ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ତାଙ୍କର ଚେରା ଉପର ନିଜ ବସ୍ତ୍ର ପିଛାଇ ଭଗବାନ ପାଇଁ ଆସନ ତିଆରି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ରକ୍ତ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ହୋଇଥିଲା। ସେଠାରେ, ଯୋଗୀମାନେ ଯେମିତି ହୃଦୟରେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଆସନ ଦେଇଥାନ୍ତି, ଏମିତି ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ଭଗବାନ ବିରାଜମାନ ହେଲେ। ଗୋପୀମାନେ ହସି, ଚଞ୍ଚଳ ଚକ୍ଷୁ ଓ ଭାବଭଙ୍ଗୀରେ ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ, ତାଙ୍କର ଚରଣ ଶିରରେ ଧରି ମାନ କରି କିଛି କୃତ୍ରିମ କ୍ରୋଧ ଦେଖାଇ କଥା କହିଲେ— "ଏ ନବିନ, କେହି ଯିଏ ପ୍ରେମ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ପ୍ରତିଦାନ ମିଳେ; ଅନ୍ୟେ ତାହାର ବିପରୀତ କରନ୍ତି; ଆଉ କେହି ନ ପ୍ରେମ କରେ, ନ ପ୍ରତିଦାନ ଦିଏ। ସଠିକ କାହାକୁ କୁହିବେ?" ତାହାର ଉତ୍ତରରେ ଭଗବାନ କହିଲେ— "ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମିତ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ସତ୍ୟ ପ୍ରେମ କିମ୍ବା ଧର୍ମ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରେମ ନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ବାପା-ମାଆ ପରି, ସେମାନେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଉତ୍ତମ। କେତେକ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରେମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେମ କରନ୍ତିନି, ତାଙ୍କର ଆତ୍ମସନ୍ତୁଷ୍ଟି ଓ ଅନ୍ୟକୁ ଅଗ୍ରାହ୍ୟ କରିବା ଦ୍ୱାରା।" "ମୋ ମିତ୍ରମାନେ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଏମିତି ଯେ, ଯେଉଁମାନେ ମୋତେ ପ୍ରେମ କରନ୍ତି, ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରତିଦାନ ଦେଉନି, କାରଣ ଜେମିତି ଦରିଦ୍ର ଲୋକ ଧନ ଲାଭ କରି ହରାଇଦିଏ, ସେ ତାହାର ଚିନ୍ତାରେ ତନ୍ମୟ ହୋଇଯାଏ। ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଲୋକ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ତ୍ୟାଗ କରିଛ, ମୋ ସେବାରେ ନିଜକୁ ଭୁଲିଛ; ମୁଁ ଚାହିଁ ତୁମକୁ ଦର୍ଶନ ଦେଉନି, ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧ କରିବ ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯେପରି ନିଷ୍କଳଙ୍କ ପ୍ରେମ କରିଛ, ମୁଁ ଦେବତାମାନେ ଯେତେବେଳେ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜୀବନ ରହିବ, ତାହା ସହିତ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପ୍ରେମର ଋଣ ସୋଧିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ଗୃହ ଭଙ୍ଗ କରି, ମୋ ପାଇଁ ଯେପରି ଧର୍ମ କରିଛ, ସେହି କର୍ମ ତୁମ ପୁଣ୍ୟ ହେଉ।" ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଲେ। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାଧ୍ୟାୟର 'ଗୋପୀମାନେ ସାନ୍ତ୍ୱନା ପାଇଲେ' ନାମକ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା। ଏହିପରି ଭକ୍ତି ଯୋଗ ଯଦି ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ଦିଆଯାଏ, ତେବେ ଶୀଘ୍ର ଭାବେ ବିରାଗ୍ୟ ଓ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ କରେ, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମ ଜ୍ଞାନକୁ ଦେଉଛି।