ଏହି ପବିତ୍ର ଗାଥାରେ, ଏକ ଜୀବ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଂସାରରେ ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କରିବା ଓ ତାହାର ଫଳ ଅନୁଭବ କରିବାରେ ନିରନ୍ତର ଭାବେ ଚଳିଥାଏ, ଏବଂ ଏହି ଶରୀର ଏହାର ଭାଗ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଶରୀରର ଭଙ୍ଗ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ଏବଂ ତାହାର ପ୍ରକାଟ ହେଉଛି ଜନ୍ମ। ଯେତେବେଳେ ଜୀବ ଜଗତର ଜଡ ଓ ଅନ୍ତଃକରଣ ଦ୍ୱାରା ଜଗତର ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ହାରାଇ ଯାଏ, ଏହାକୁ ବିଲୟ କୁହାଯାଏ; ଏବଂ ଜନ୍ମ ହେଉଛି ବସ୍ତୁଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁଭବ କରିବା ଦ୍ୱାରା ‘ମୁଁ’ ଭାବର ଉଦ୍ଭବ। ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ଅଥବା ତାହାର ଅଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ହାରାଇ ଦେଇଥିଲେ, ଦେଖିବାର କ୍ଷମତା ଶେଷ ହୋଇଯାଏ; ଏହିପରି ଦୁଇଟି ଅନୁପଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଦୃଷ୍ଟି ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣି, ଜୀବର ଯାତ୍ରା ବୁଝି, ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଭୟ, ଦୟା ଓ ବିଭ୍ରାନ୍ତିରୁ ଦୂର ରହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଲୋକରେ ବାସ କରିବା ସମୟରେ ଜ୍ଞାନୀ, ଅସଙ୍ଗ ଭାବରେ ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତି। ଏହି ମାୟାମୟ ଜଗତରେ ଶରୀରରେ ଅପରିଗ୍ରହ ଓ ଯୋଗ ସହିତ ଜିବନ ଜୀବନ୍ତି। ଏହି ଅନ୍ତର୍ଗତ ଜ୍ଞାନର ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ମହାରାଜ କୁହିଲେ—ଗୋପୀମାନେ ଏକାଉଁ ଭାବରେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଗୀତ ଗାଇ ଦୁଃଖରେ କ୍ରୂନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହରି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖ ହସୁଥିଲା, ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିଲେ, ମାଲା ପିନ୍ଧିଥିଲେ—ଏହି ସ୍ୱୟଂ କାମଦେବକୁ ମୂଢ଼ କରିଦେଇଥିବା ଲୋକ। ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଆସିଥିବା ଦେଖି, ଗୋପୀମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଫୁଲିଉଠିଲା; ସମସ୍ତେ ଏକସାଥି ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମାନେ ଜଣେ ଜୀବନ ନିଜ ଶରୀରକୁ ଫେରିଆସିଛି। ଜଣେ ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କର ପଦ୍ମହସ୍ତକୁ ନିଜ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ଭୁଜକୁ ନିଜ କନ୍ଧରେ ରଖିଲେ। ଜଣେ ସୁନ୍ଦରୀ ହରିଙ୍କ ଚବାଯାଇଥିବା ତମ୍ବୁଳକୁ ନିଜ ହସ୍ତରେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦକୁ ନିଜ ଛାତି ମଧ୍ୟରେ ରଖିଲେ। ଜଣେ ଦେଖିଲେ, ତାଙ୍କର ଭୂରୁ ହେଉଥିଲା, ଭଲପାଇବାର ଉତ୍ତେଜନାରେ ତାଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଅଂଶୁମାନ ହେଉଥିଲା, ଦନ୍ତ ତାଙ୍କର ଓଠ ତଳେ ଚିଁହି ରଖିଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଅନିମିଷ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କର ଆତ୍ମା ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲା, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଚକ୍ଷୁ ମୁଦି, ନିଜ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କୁ ଆଣି, ତାଙ୍କର ରୋମାଞ୍ଚିତ ଅଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଯୋଗୀର ଆନନ୍ଦରେ ବିଲିନ ହେଉଥିଲେ। ସମସ୍ତେ, କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦର ଉତ୍ସବ ଅନୁଭବ କରି, ଅଲଗା ଦୁଃଖକୁ ଛାଡ଼ି ଦେଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ମିଳିଲେ ପରେ ଲୋକ ଦୁଃଖକୁ ଚାଡ଼ି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ଦୁଃଖମୁକ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ ହୋଇ, ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଆଉ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଅଧିକ ମହିମା ପାଇଥାଏ। ଏହି ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ନେଇ, ଭଗବାନ ଯମୁନା ତଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଚମେଳି ଓ ମନ୍ଦାରା ଫୁଲ ଫୁଲିଥିଲା, ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା, ମଧୁମକୁଡ଼ି ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲେ। ସେଠାରେ ଶରତ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରିଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳ ହସ୍ତ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତଳ ରେତ ଦୃଶ୍ୟ ହେଉଥିଲା। ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଦୂର କରି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦରେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଇଥିଲେ, ଯେପରି ବେଦଗୁଡ଼ିକ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି। ସେମାନେ ନିଜ ଉପର ଅମ୍ବର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ପାଇଁ ଆସନ ତିଆରି କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନିଜ ଛାତିର ଲାଲ ଚିହ୍ନ ରହିଥିଲା। ଏହି ଆସନରେ ଭଗବାନ, ଯୋଗୀମାନେଙ୍କର ହୃଦୟରେ ବସିଥିବା ମାଲିକ, ଗୋପୀମାନେଙ୍କର ମଧ୍ୟରେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ, ତିନି ଲୋକର ଲକ୍ଷ୍ମୀର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ଭାବରେ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ଅନେକ ଭାବରେ ହସି, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି ଓ ଭୂରୁ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ତାଙ୍କ ପଦକୁ ହସ୍ତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ପର୍ଶ କରି, ନିଃସ୍ୱଳ୍ପ କୃତିମ କ୍ରୋଧ ସହିତ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଲେ—“ଜଣେ ଭଲପାଇଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ ଭଲପାଇଥାଏ, ଜଣେ ଭଲପାଇ ନଥିଲେ ଅନ୍ୟ ଭଲପାଇ ନଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଜଣେ କିଛି ଭଲପାଇ ନଥିଲେ। ମହାନ୍ ଜଣେ, ଏହାରେ କିଏ ଠିକ୍?” ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥ ପାଇଁ ଏକାଉଁ ଭଲପାଇଥିଲେ, ସେମାନେ ମିତ୍ର, କିନ୍ତୁ ଏଠି ନିଜ ଲାଭ ଛଡ଼ା ସତ୍ୟ ଭଲପାଇବା କିମ୍ବା ଧର୍ମ ନାହିଁ। ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ନଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିଲେ, ଯେପରି ଦୟାଳୁ ପିତାମାତା, ସେମାନେ ଦୋଷ ହୀନ, ଏଠି ଭଲପାଇବା ଓ ଧର୍ମ ଉତ୍ତମ। କିଛି ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ନଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ନଥିଲେ ତାଙ୍କୁ ଭଲପାଇ ନଥିଲେ; ସେମାନେ ନିଜ ଆପଣରେ ସଂତୁଷ୍ଟ, ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଅକୃତଜ୍ଞ, ଜେଷ୍ଠଙ୍କୁ ଅସମ୍ମାନ କରନ୍ତି। କିନ୍ତୁ, ମୋ ମିତ୍ରମାନେ, ମୁଁ ମୋତେ ଭଲପାଇଥିବା ଲୋକକୁ ଭଲପାଇ ନଥିଲି, ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ପାଇଁ; ଯେପରି ଜଣେ ଗରିବ ଲୋକ ଧନ ମିଳିଲା ପରେ ହାରାଇ ଦେଇଥିଲେ, ତାହାର ଚିନ୍ତାରେ ବିଲିନ ହୋଇଯାଏ, ଅନ୍ୟ କିଛି ଜାଣି ନଥାଏ। ଏହିପରି, ତୁମେ ଅପରାଧୀନ, ମୋ ପାଇଁ ଜଗତ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଦାୟିତ୍ୱ ଛାଡ଼ି ମୋ ସେବା କରିଛ; ତୁମେ ମୋତେ ଏକାଉଁ ଉପାସନା କରିଛ, ମୁଁ ଆପଣକୁ ଲୁଚି ରହିଛି, ତୁମେ ଏଥିରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମର ନିର୍ମଳ ଭକ୍ତିକୁ ଦେବାରେ ଅସମର୍ଥ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଦେଇ ପାରିବେନି; ଯେଉଁମାନେ ମୋ ପାଇଁ ଘର ଓ ଦାୟିତ୍ୱର ଦୃଢ଼ ଶୃଙ୍ଖଳ ଭଙ୍ଗ କରିଛି, ତାଙ୍କର ସଦ୍ଗୁଣ ତୁମର ଫଳ ହେଉ।” ଏଭଳି ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଉଛି, ଯାହାକୁ ‘ଗୋପୀମାନେଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ’ ନାମରେ ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତମର ପ୍ରଥମ ଦଶମ ଅଧ୍ୟାୟର ଅର୍ଦ୍ଧ ଭାଗରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରାଯାଇଛି।