ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ନିରବତା, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ଆତ୍ମ-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଓ ସମୃଦ୍ଧି—ଏହି ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଯେଉଁଠି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ସହ ସଙ୍ଗତି କରିଲେ ଆମ ପାଖରେ ଥିବା ଏହି ଗୁଣମାନେ ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଇଯାଆନ୍ତି। ତେଣୁ, ଯେଉଁମାନେ ଅଶାନ୍ତ, ମୂର୍ଖ, ଅବସାଦଗ୍ରସ୍ତ କିମ୍ବା ଅଧର୍ମିକ, ତାଙ୍କ ସହିତ କିମ୍ବା ଦୁଃଖୀ, ଅପରିପକ୍ୱ ମହିଳାମାନେ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ସାଧାରଣ ସଙ୍ଗତି ତୁଳନାରେ ମହିଳାମାନେ କିମ୍ବା ମହିଳାସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗତି ଅଧିକ ଭ୍ରମ ଓ ବନ୍ଧନର କାରଣ ହୁଏ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଜାପତି, ନିଜ ଝିଅଙ୍କ ରୂପରେ ଏକ ହରିଣୀକୁ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ଲଜ୍ଜାବଧ ହୋଇ ଏକ ହରିଣ ରୂପେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସୃଷ୍ଟିରେ ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ ପୁନଃଜନ୍ମ ହେଉଥିବା ସତ୍ତ୍ୱମାନେ ମଧ୍ୟରୁ, ମୋ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ଏମିତି ଏକ ମହିଳାର ପ୍ରଭାବକୁ କେଉଁଠି ନାରାୟଣ ଋଷି ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କେହି ରୋକିପାରିବେ? ମୋର ଏହି ମାୟାଶକ୍ତି, ନାରୀ ରୂପରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗର ଜୟୀମାନେଠାରେ ମଧ୍ୟ ବିଜୟ ହାସଲ କରେ; ସେ, କେବଳ ଭୂମିରେ ଦୌଡ଼ିବା ସହିତ ମଧ୍ୟ, ଭୂମିକୁ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ କରିଦିଏ। ଯିଏ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗ ସିଢ଼ିକୁ ଆରୋହଣ କରିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ମହିଳାମାନେ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସେବା ମାଧ୍ୟମରେ ଆତ୍ମତତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସଙ୍ଗକୁ ନରକର ଦ୍ୱାର ବୋଲି କହନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ଯିଏ ନାରୀ ରୂପରେ ମୋ ମାୟାକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି, ସେ ଆସ୍ତେ-ଆସ୍ତେ ଆସିଥାଏ; ତାଙ୍କୁ ଜଣେ ମୃତ୍ୟୁ ସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା ଏକ କୁଆଁ ଅଦୃଶ୍ୟ ଥାଏ। ମୁହଁ ଭୁଲି, ପୁରୁଷ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନସଂଗିନୀ ବୋଲି ଭାବେ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ମୋ ମାୟା ଗାୟର ରୂପରେ ଦେଖାଏ; ମହିଳା ସଙ୍ଗରେ ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁନଃ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ଓ ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଘରେ ବନ୍ଧି ଯାଏ। ସେ ଜଣା, ଯିଏ ସ୍ୱାମୀ, ସନ୍ତାନ ଓ ଘରର ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ତାଙ୍କୁ, ତାଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଏକ ହରିଣ ପାଇଁ ଶିକାରିର ଗୀତ ମୃତ୍ୟୁ ସୂଚନା ହୁଏ। ଏହି ଦେହ ନେଇ ଜୀବ ଏକ ଲୋକରୁ ଅନ୍ୟ ଲୋକକୁ ଘୁରୁଛି, ଅନ୍ତ ନାହିଁ, କ୍ରିୟା କରି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗୁଛି। ପଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନରୁ ଗଠିତ ଏହି ଦେହ ତାଙ୍କୁ ସାଥ ଦେଉଛି; ଏହାର ନାଶ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ଏହାର ପ୍ରକାଶ ହେଉଛି ଜନ୍ମ। ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖିବା ଉପାୟ ଓ ସମର୍ଥ୍ୟ ହରାଯାଏ, ସେତେବେଳେ ତାକୁ ଲୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଭୋଗ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦେଖିବା ସହିତ 'ମୁଁ' ବୋଧ ଉପଜେ, ଏହିଠାରେ ଜନ୍ମ ଘଟେ। ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଦେଖିବା କ୍ଷମତା ହରାଇଲେ, ଦ୍ରଷ୍ଟାର ଦେଖିବା ଶକ୍ତି ନାସ୍ତ ହୁଏ; ଏହିଭଳି, ଉଭୟ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହୁଏ। ସେଉଁତୁ, କେବେ ଭୟ, ଦୟା କିମ୍ବା ଭ୍ରମରେ ଆସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମାର ଯାତ୍ରାକୁ ଜାଣି, ବିବେକୀ ଓ ଅନାସକ୍ତ ଲୋକ ଏଠାରେ ଅନୁକୂଳ ଭାବେ ବାସ କରିବେ। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଦୃଢ଼ ବୁଦ୍ଧି, ଯୋଗ ଓ ବିରାଗ୍ୟ ସହିତ ଏହି ମାୟାମୟ ଜଗତରେ ଦେହକୁ ଅନାସକ୍ତ ଭାବେ ରହିବେ, ସେ ଏଠି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜୀବନ ଜୀବନ୍ତି। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଗୋପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗାଇ ଓ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଆଶାରେ ବିକଳ ହୋଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ହରି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମୁଖକମଳରେ ମୃଦୁ ହାସ୍ୟ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିଲେ, ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିଲେ—ଏହି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖି କାମଦେବ ମଧ୍ୟ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଏ। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ଫେରି ଆସିଛନ୍ତି ବୋଲି ଦେଖି, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଲିଉଠିଲା; ସମସ୍ତେ ଏକାଥିରେ ଉଠିପଡ଼ିଲେ, ଯେପରି ଜୀବନ ନୂତନ ଭାବେ ଦେହକୁ ଫେରି ଆସିଛି। ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଜଣେ ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କ ହସ୍ତକମଳକୁ ନିଜ ହସ୍ତଯୁଗଳରେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟଜଣେ ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବାହୁକୁ ନିଜ କନ୍ଧରେ ରଖିଲେ। ଜଣେ ସୁକୁମାରୀ ତାଙ୍କ ଚବାଇଥିବା ତମ୍ବୁଳକୁ ନିଜ ହସ୍ତେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ ତୀବ୍ର ଆକାଂକ୍ଷାରେ ତାଙ୍କ ପଦକମଳକୁ ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରଖିଲେ। ଜଣେ ଗୋପୀ ଭାବବିକଳତାରେ କ୍ରୋଧିତ ଭାବରେ ତାଙ୍କୁ ତିର୍ୟକ୍ ଚକ୍ଷୁପାଟରେ ଦେଖୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଓଠ ତଳେ ଦନ୍ତ ଦବାଇ ରଖିଥିଲେ। ଅନ୍ୟଜଣେ ଅନିମିଷ ଚକ୍ଷୁରେ ତାଙ୍କର କମଳମୁଖକୁ ନିରନ୍ତର ଦେଖୁଥିଲେ, ତଥାପି ତୃପ୍ତି ହେଉନଥିଲେ, ଯେପରି ପଣ୍ଡିତମାନେ ତାଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ କେବେ ତୃପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ। ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଚକ୍ଷୁମୁଦ୍ର କରି, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ହୃଦୟକୁ ଆନ୍ତରିକ ଭାବେ ଆନି, ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେହରେ ଯୋଗୀମାନେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେଭଳି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ। ସମସ୍ତେ କେଶବଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣାକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତିରେ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଯାଏ। ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଏହି ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଗଲେ, ଯେପରି ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଚମକେ। ତାଙ୍କୁ ସହିତ ନେଇ, ପ୍ରଭୁ ଯମୁନା ତଟରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ଯେଉଁଠି ଚମ୍ପା, ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଖିଲିଥିଲା, ମଧୁର ପବନ ବହୁଥିଲା, ମଧୁମକ୍ଷିକା ଗୁଞ୍ଜନ କରୁଥିଲା। ସେଠାରେ ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ଅନ୍ଧକାର ହଟିଯାଇଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ହସ୍ତ ଓ କ୍ଷୀରବର୍ଣ୍ଣ ମୃଦୁ ବାଳୁ ରହିଥିଲା। ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନରେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଶମିତ ହୋଇଗଲା, ଯେପରି ବେଦମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଅପର୍ବ ଉତ୍ତରୀୟରେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ଲାଲ ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିଲା।