ଏପରି ହେଉଛି, ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କର ଜିହ୍ୱା ଓ ଜଠର ତୃପ୍ତି ପାଇଁ ଅଧର୍ମ ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରେ, ସେ ପୁନି ପୁନି ଅନ୍ଧକାରରେ ପଡ଼ିଯାଏ । ଏହି ପ୍ରକାର ଅସଦ୍ସଙ୍ଗରେ ଥିଲେ ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ମୌନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତି, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ସଂୟମ ଓ ସମୃଦ୍ଧି ଭଳି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକ ଦୂରେଇଯାଏ । ଏହିପରି ଅସ୍ଥିର, ମୂର୍ଖ, ହୃଦୟଭଙ୍ଗ ଓ ଅପୂନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ କିମ୍ବା ଦୁଃଖୀ ଲୋକ କିମ୍ବା ମନୋରଞ୍ଜନ ପାଇଁ ନାରୀଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ମୂଢ଼ତା ଓ ବନ୍ଧନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସଙ୍ଗରୁ ତିଏତିକି ହୁଏ ନାହିଁ, ଯେତେ ଟିଏ ନାରୀ ଓ ନାରୀସଙ୍ଗୀଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କରୁ ହୁଏ । ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଏକଦା ତାଙ୍କର ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ମୃଗୀ ରୂପେ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜେ ମୃଗ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଲଜ୍ଜାଜନକ ଥିଲା । ଏହି ମହାମାୟା ରୂପୀ ନାରୀ ସୃଷ୍ଟିରେ ଏପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯେ, ମୁଁ ମାୟାରେ ଗଢ଼ାଯାଇଥିବା ଏହି ଦେହ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୋହିତ କରିପାରେ, କେବଳ ମୁନି ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି । ମୋ ଏହି ମହାମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗ୍ବିଜୟୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଭୂରୂଚାଳନ ଦ୍ୱାରା ବଶ କରିଦିଏ । ଯେଉଁଠି ଅତିଉଚ୍ଚ ଯୋଗ ଲକ୍ଷ୍ୟ, ସେଠି କେବେ ମଧ୍ୟ ନାରୀ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପକୁ ଅନୁଭବ କରିଛନ୍ତି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ସମ୍ପର୍କ ନରକର ଦ୍ୱାର । ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଏହି ନାରୀରୂପୀ ମୋହିନୀ ଦୀରେ ଦୀରେ ଆସେ; ତାଙ୍କୁ ଜୀବର ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ବୃକ୍ଷପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଢାକା ଅନ୍ଧ କୁଆ । ମୁଢ଼ ପୁରୁଷ ଏହି ମୋ ମାୟାକୁ ନିଜ ଜୀବନସଙ୍ଗିନୀ ବୋଲି ଭାବେ, ତାଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ପଡ଼ି ଅନ୍ତେ ନାରୀ ଭାବ ଗ୍ରହଣ କରେ ଓ ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଘରେ ବନ୍ଧି ଯାଏ । ଏହି ଜନ୍ମ, ପତି, ସନ୍ତାନ ଓ ଘର ରୂପୀ ନାରୀକୁ ତାଙ୍କର ନିଜ ଦୁର୍ଗତି ଓ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ବୁଝିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଶିକାରୀଙ୍କ ଗୀତ ହରିଣ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ । ଏହି ପ୍ରକାର ଜୀବ ଏକ ଶରୀର ନେଇ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁ ଚକ୍ରରେ ବଞ୍ଚିବା ଓ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିବାରେ ଲାଗିଥାଏ । ଏହି ଶରୀର ପଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା, ଏହାର ନାଶ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ଏହାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଉଛି ଜନ୍ମ । ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦ୍ରଶ୍ୟ ଉଭୟ ଅନୁପସ୍ଥିତ, ତେବେ ତାହାକୁ ଲୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦ୍ରଶ୍ୟ ଉପଲବ୍ଧ, ତେବେ ତାହାକୁ ଜନ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ । ଯେପରି ଆଖି କିମ୍ବା ତାହାର ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଦେଖିବା ବନ୍ଦ ହୁଏ, ସେପରି ଦ୍ରଷ୍ଟା ଓ ଦ୍ରଶ୍ୟ ଅନୁପଯୋଗୀ ହେଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଅନ୍ତ । ଏହିପରି, ଜୀବର ଯାତ୍ରା ବୁଝି, କୌଣସି ଭୟ, ଦୟା କିମ୍ବା ମୁହଁ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଜେଉଁମାନେ ଜ୍ଞାନୀ, ସେମାନେ ଅସଙ୍ଗ ହୋଇ ଏଠାରେ ବଞ୍ଚିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁମାନେ ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟି, ଯୋଗ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ଏହି ମାୟାମୟ ଜଗତରେ ଶରୀରକୁ ଅନାସକ୍ତ ହୋଇ ରହିବା ଉଚିତ୍ । ଏପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବେ ଗୋପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଶୋକ ଓ ଗୀତ ଗାଇ, ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଥିଲେ, ହୃଦୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷା ରଖି । ତେବେ ହରି, ପୀତାମ୍ବର ଧାରଣ କରି, ମୁଁହରେ ହାସି, ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଯେଉଁଠି ମନ୍ମଥ ମଧ୍ୟ ମୁହଁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, ଏମିତି ରୂପେ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ । ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ପୁନର୍ଦର୍ଶନ କରି, ସମସ୍ତ ଗୋପୀଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ବିକାଶିତ ହୋଇଯାଇଥିଲା, ସେମାନେ ଏମିତି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ମୃତଦେହରେ ପୁନି ପ୍ରାଣ ଆସିଯାଏ । କେହି ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କ ପଦ୍ମପାଣିକୁ ନିଜ ଯୁଗଳହସ୍ତେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ କେହି ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବାହୁକୁ ନିଜ କନ୍ଧରେ ରଖିଲେ । କେହି ସ୍ତ୍ରୀ ହରିଙ୍କ ଚବା ତାମ୍ବୁଳକୁ ନିଜ ହସ୍ତେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାବାନ୍ୱିତ ହୋଇ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମପଦକୁ ନିଜ ଚେଷ୍ଟରେ ରଖିଲେ । କେହି ଭୂରୁକୁଟି କରି, ଅପାର ପ୍ରେମ ଉତ୍କଣ୍ଠାରେ, ନିଜ ତୀର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାଙ୍କୁ ମାନ କରିବା ପ୍ରୟାସ କରିଲେ । କେହି ଅନ୍ୟେ ଅନିମିଷ ନୟନରେ ତାଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ତାକି ରହିଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚରଣ ଅମୃତରେ ତୃପ୍ତି ନ ପାଆନ୍ତି । ଅନ୍ୟେ ନୟନ ମୁଦି, ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ନେଇ, ରୋମାଞ୍ଚିତ ଦେହରେ ଯୋଗୀମାନେ ଭଳି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଲେ । ଏହିପରି ଦର୍ଶନର ଆନନ୍ଦରେ ସମସ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଗଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କଲେ ଲୋକ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଯାନ୍ତି । ଦୁଃଖ ମୁକ୍ତ ଏହି ଗୋପୀମାନେ ଭିତରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଉଥିଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତିରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକ । ତାଙ୍କୁ ସହ ନେଇ, ପ୍ରଭୁ ଯମୁନା ତୀରର ସୁନ୍ଦର ବାଲୁକାକୁଳକୁ ଗଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଲ୍ଲିକା ଓ ମନ୍ଦାର ଫୁଲ ଖିଲିଥିଲା, ସୁଗନ୍ଧିତ ପବନ ବହୁଥିଲା, ମଧୁମକୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଜରିଥିଲା । ସେଠି ଶରଦ୍ଚନ୍ଦ୍ରର କିରଣରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଥିଲା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳ ହସ୍ତ, ମୃଦୁ ଓ ଧଳା ବାଲି ସ୍ଥଳ ଥିଲା । ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ହୃଦୟ ଶାନ୍ତି ଲାଗି, ବେଦମାନେ ଯେପରି ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ସେହିପରି ନିଜ ଉପର୍ବସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଆସନ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଶ୍ରୀଙ୍ଗାର ଚିହ୍ନ ଲାଗିଥିଲା । ସେଠି ଯୋଗୀମାନେ ଯେଉଁପରି ହୃଦୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ, ସେପରି ଭଗବାନ୍ ଏହି ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରି, ତିନି ଲୋକର ଶ୍ରୀର ଏକମାତ୍ର ନିବାସ ରୂପେ ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହେଲେ । ଗୋପୀମାନେ ହସ୍ୟ, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି, ଭୂରୁଚାଳନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ତାଙ୍କ ପଦକୁ ଆଞ୍ଚଳରେ ଧରି, କିଛି କୃତ୍ରିମ ମାନ ସହିତ କଥା କହି ସ୍ତୁତି କରିଲେ । ଗୋପୀମାନେ ପଚାରିଲେ: "ଏଠି ତିନି ପ୍ରକାର ଲୋକ ଅଛନ୍ତି—ଏକ ଅନ୍ୟକୁ ଭଲପାଉଛି, ଅନ୍ୟ ଏହାର ବିପରୀତ, ଅନ୍ୟେ ଦୁଇଁଜଣଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭଲପାଉନାହାନ୍ତି ।