ଏହିପରି ଭାବେ, ଯେଉଁଠାରେ ହେଉନା କିଏ ହରିଙ୍କର ଆବିର୍ଭାବ, ତାଙ୍କର ଶୌର୍ୟ ଓ ବାଳ୍ୟ ଲୀଳା ଶୁଣେ ଓ ଗାଏ, ସେ ଅତିଶୟ ଉଚ୍ଚ ତ୍ୟାଗୀମାନଙ୍କ ପଥରେ ପରମ ଭକ୍ତିକୁ ଲାଭ କରେ। କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଜଣେ ରାଗୀ, ଦେହ, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ ଓ କାମନାରେ ଆବେଶିତ, ସେ ଅନ୍ୟ ଆଶାଲୁ ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ବିରୋଧ କରି ନିଜକୁ ନଶ୍ଟ କରେ। ଅଜ୍ଞାନୀ ଜୀବ ଏହି ପଞ୍ଚଭୂତମୟ ଦେହକୁ 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ବୋଲି ଭାବି, ଭ୍ରାନ୍ତି ମନ ଧାରଣ କରେ, ଏହି ଭ୍ରମ ତାଙ୍କୁ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ଦିଏ। ଯଦି କେହି ପୁନି ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ଚାଲି, ଜିହ୍ୱା ଓ ପେଟର ସୁଖ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ତେବେ ସେ ପୁନି ତାମସିକତାକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ମୌନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ଦମ, ଏବଂ ଶ୍ରେୟସ୍—ଏସବୁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ କ୍ଷୟ ପାଉଛି। ଏହି ଦୁଷ୍ଟ, ଅଶାନ୍ତ, ମୂଢ, ନିରାଶାପ୍ରଦ, ଅସାଧୁ ଲୋକ, ଦୟାନୀୟ ବା ଖେଳନା ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁହଁମୁହଁ ସଙ୍ଗ ତୁଳନାରେ, ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ ଓ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନ ଆସେ। ପ୍ରଜାପତି, ନିଜ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ମୃଗୀ ରୂପେ ଦେଖି, ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ମୁଗ୍ଧ ହେଲେ; ସେ ମୃଗ ରୂପେ ଲଜ୍ଜା ଭରି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ। ଏପରି ମୋହିନୀ ମାୟାରେ, ମୁଁ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କିଏ ନାରାୟଣ ଋଷି ବ୍ୟତୀତ, ଏପରି ମୋହିନୀ ନାରୀକୁ ଜୟ କରିପାରିବେ? ମୋ ଏହି ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ଯିଏ ଦିଗ୍ବିଜୟୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତ କରେ; ସେ ତ ଭୂମିରେ ଚାଲିଥିବା ଶୂରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଭୂକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଏ। ଯେଉଁଠାରେ ଯୋଗର ଉଚ୍ଚ ଅବସ୍ଥାରେ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହାଁ, ସେ କଦାପି ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୋ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥିବା ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ସଙ୍ଗ ନରକର ଦ୍ୱାର। ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ମାୟାମୟୀ ସ୍ତ୍ରୀ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଆସେ; ତାଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଘାସରେ ଢାକା କୂଆ ଅଦୃଶ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ। ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ଏହି ମାୟାକୁ ନିଜ ବାଧୁ ଭାବି ନେଇ, ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ କରି ସ୍ତ୍ରୀ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରେ, ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଘରେ ବନ୍ଧି ରହିଯାଏ। ସେ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ, ପତି, ସନ୍ତାନ, ଘରର ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ଶିକାରୀର ଗୀତ ମୃଗ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ। ଜୀବ ଏହି ଚେତନାମୟ ଦେହରେ ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ଘୁରୁଥାଏ, କ୍ରିୟା କରି ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରୁଥାଏ। ଏହି ଦେହ ପଞ୍ଚଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ; ଏହାର ନାଶ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ଏବଂ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଛି ଜନ୍ମ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ତାହାର ବିଷୟଗ୍ରହଣ କ୍ଷମତା ନାଷ୍ଟ ହେଲେ ଏହାକୁ ପ୍ରଳୟ କୁହାଯାଏ; ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଦ୍ୱାରା ବିଷୟ ଅନୁଭୂତି ହେଲେ ଏହାକୁ ଜନ୍ମ କୁହାଯାଏ। ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ ବା ତାହାର ଅଂଶ ଦୃଷ୍ଟି କ୍ଷମତା ହରାଇଲେ ଦେଖୁଥିବା ଲୋକ ଦେଖିପାରେନି, ସେପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ବା ବିଷୟ ଅନୁପଯୁକ୍ତ ହେଲେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଦେଖିପାରିବେନି। ଏହିପରି, ଜୀବର ଯାତ୍ରାକୁ ଜାଣି, ଜ୍ଞାନୀ ଲୋକ ଭୟ, ଦୟା ବା ମୋହ ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅନାସକ୍ତ ଭାବରେ ଏଠାରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ। ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଯୋଗ ଓ ବୈରାଗ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ ମନେ, ଏହି ମାୟାମୟ ଜଗତରେ ଦେହକୁ ନେଇ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ଏହିପରି ଉପଦେଶ ପରେ, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗାଇ ଓ କାନ୍ଦି, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଆତୁର ହେଲେ। ତେବେ, ହରି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖାଦେଲେ—ତାଙ୍କର କମଳମୁଖରେ ମିଶ୍ର ହାସ୍ୟ, ପୀତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ମାଲାଧାରଣ କରିଥିବା, ଯିଏ କାମଦେବଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୁଗ୍ଧ କରିଦିଏ। ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଫେରି ଦେଖି, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଖିଲିଉଠିଲା; ସେମାନେ ଏମିତି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଜୀବନ ଦେହକୁ ଫେରି ଆସିଛି। କେହି ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କର କମଳହସ୍ତକୁ ଜୋଡ଼ି ହାତରେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କର ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବାହୁକୁ ନିଜ କନ୍ଧରେ ରଖିଲେ। କେହି ତାଙ୍କ ଚବା ତାମ୍ବୁଳ ନିଜ ଦେହରେ ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଅତି ଆତୁର ଭାବରେ ତାଙ୍କର ପଦକମଳକୁ ନିଜ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ରଖିଲେ। କିଏ ଭାବାବେଶରେ ଭୂଆ ଭୃକୁଟି କରି, ଅଭିମାନ ଭରି ତାଙ୍କୁ ପାର୍ଶ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଘାତ କଲା, ତାଙ୍କ ଫଳକ ତଳେ ଦାନ୍ତ ଚାପି ରହିଲା। କିଏ ତାଙ୍କର କମଳମୁଖକୁ ଅନିମିଷ ଦୃଷ୍ଟିରେ ତାକିଲା, ତଥାପି ତୃପ୍ତି ହେଲା ନାହିଁ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ପଦପଦ୍ମରେ ତୃପ୍ତି ମାନନ୍ତିନାହିଁ। ଅନ୍ୟେ ଚକ୍ଷୁମୁଦ୍ର କରି, ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ହୃଦୟରେ ଆଣି, ଅଙ୍ଗରେ ରୋମାଞ୍ଚ ଅନୁଭବ କରି, ଯୋଗୀମାନେ ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି, ସେପରି ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କଲେ। ସମସ୍ତେ କେଶବଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି, ବିୟୋଗ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଛାଡ଼ିଦେଲେ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନ ଲାଭ କରି ଲୋକେ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଯାନ୍ତି। ଏମିତି ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଚ୍ୟୁତ ଭଗବାନ୍ ଆଉ ଅଧିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ, ଯେପରି ଶକ୍ତିରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୁଏ। ଏହିପରି ଗୋପୀମାନେ ସହିତ, ପ୍ରଭୁ ଯମୁନା ପାରର ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ମଲୟଜ ପବନ, ମଦନ୍ଦାର ଓ ଚମେଳୀ ଫୁଲ ଗନ୍ଧରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମଧୁମକୁର ଗୁଞ୍ଜନରେ ମନୋହର ସ୍ଥଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ସେଠାରେ ଶୀତଳ, ଚମକିଥିବା ବାଳୁକା ଓ ଶରତ୍ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରର ଆଲୋକରେ ସ୍ଥଳ ଶୁଭ ହୋଇଥିଲା। ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଦେଖି ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହୋଇ, ବେଦମାନେ ଯେପରି ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି, ଗୋପୀମାନେ ନିଜ ଉପରିବସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଷଟ୍ ସ୍ଥଳର ରଙ୍ଗ ଲାଗିଥିଲା, ପ୍ରିୟଙ୍କୁ ଆସନ ତିଆରି କଲେ। ସେଠାରେ ଭଗବାନ୍ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ହୃଦୟର ଆସନ ନେଇ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ତ୍ରିଭୁବନର ଶ୍ରୀର ନିବାସ ରୂପେ ଅଲଙ୍କୃତ ହୋଇ ବିରାଜିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଲାଲସା ଜଗାଇଥିବା ଭଗବାନ୍ଙ୍କୁ ହସ, ଚଞ୍ଚଳ ଦୃଷ୍ଟି, ଭଙ୍ଗିମା ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଚରଣକୁ ହାତ ଦେଇ ସ୍ପର୍ଶ କରି, କିଛି କୃତ୍ରିମ ରୋଷ ଦେଖାଇ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।