ଅର୍ଜୁନ୍, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୂର ହେବାର ବିରହରେ ଅତି କ୍ଷୁବ୍ଧ ହୋଇ ନିଜକୁ ଶାନ୍ତ କରିବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗୀତ ଓ ଜ୍ଞାନମୟ କଥା ଉଚ୍ଚାରଣ କରିଲେ। ତାପରେ, ଅର୍ଜୁନ୍ ତାଙ୍କ ନିଖୋଜ ବଂଶୀଜ ଆତ୍ମୀୟଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିହତ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଅନୁକ୍ରମରେ କ୍ରିୟା କରିଲେ। ହରିଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପରେ, ଦ୍ୱାରକା ନଗରୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ବିଲୀନ ହେଇଗଲା, ମାନ୍ୟ ରାଜନ୍, କେବଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଭବନ ଛଡି। ସେଠି, ମଧୁସୂଦନ ଚିରକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ଯାଙ୍କ ସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଅପଶକୁ ଦୂର କରିଦିଅନ୍ତି, ଶୁଭରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅର୍ଜୁନ୍, ବଞ୍ଚିଥିବା ଜନାନୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ବଜ୍ରକୁ ରାଜା ଭାବେ ସ୍ଥାପିତ କରିଦେଲେ। ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୁମକୁ ବଂଶ ଧାରଣ କରିବାକୁ ଦେଇ, ମହାପଥକୁ ଯାଇଗଲେ। ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟକୁ କଥା କହନ୍ତି, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଏଭଳି ଭାବରେ, ହରିଙ୍କ ମଧୁର ଅବତାର, ବୀରତା, ଶିଶୁ କ୍ରୀଡା ଏଠି କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠି ଶୁଣିବା ଓ କହିବା ଦ୍ୱାରା, ଏକ ଜନ ଉତ୍ତମ ବିରାଗୀଙ୍କ ପଥରେ ପରମ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଦେହ, ଅଭିମାନ, ରୋଷ ଓ ଇଛାରେ ଉତ୍ସୁକ୍ତ ଜନ ଅନ୍ୟ ଉତ୍ସୁକ୍ତଙ୍କ ସହ ସଂଘାତ କରେ, ଏହି ଦ୍ୱାରା ନିଜ ପ୍ରତିବିମ୍ବକୁ ନଷ୍ଟ କରେ। ପଞ୍ଚ ତତ୍ତ୍ୱ ମିଶି ତିଆରି ଦେହରେ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଆତ୍ମା 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବକୁ ଆଗ୍ରହ କରେ, ଏହି ଭ୍ରମ ତାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧିକୁ ବିକୃତ କରେ। ଯଦି କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ମଳିନ ପଥ ଅନୁସରଣ କରି ଲିଙ୍ଗ ଓ ପେଟ ପୂରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ଆଗ୍ରହ କରି ଆଗର ବନ୍ଧନକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ନିରବତା, ବୁଦ୍ଧି, ଭାଗ୍ୟ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, ଖ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ନିୟମ ଓ ଶ୍ରୀ - ଏସବୁ ଅସଦ୍ଗୁଣୀ ସମ୍ପର୍କରେ କମିଯାନ୍ତି। ଅସ୍ଥିର, ଅଜ୍ଞାନୀ, ହତାଶ, ଅସାଧୁ, ଦୟାନୀୟ କିମ୍ବା ଖେଳନା ସମାନ ନାରୀଙ୍କ ସହ ସମ୍ପର୍କ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଏତେ ବନ୍ଧନ ଓ ମୋହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଯେତେ ନାରୀଙ୍କ ସହ ଏବଂ ନାରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସହ ହୁଏ। ପ୍ରଜାପତି, ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ମୟୂରୀ ରୂପରେ ଦେଖି ତାଙ୍କ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ ମୋହିତ ହେଇ, ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ମୟୂର ରୂପରେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଦୌଡ଼ିଲେ। ସୃଷ୍ଟି ଓ ପୁନଃ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ମାୟାରେ ତିଆରି ଏଭଳି ନାରୀକୁ ନାରାୟଣ ଋଷି ବ୍ୟତୀତ କେହି ଅନ୍ୟ ଅବିକଳ ରହିପାରିବେନାହିଁ। ମୋ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ନାରୀ ରୂପରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ, ଯେଉଁଠାରେ ଦିଗ୍ବିଜୟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି - ତାଙ୍କ ଭୂରୁ ରୂପରେ ମାତ୍ର ଭୂମିରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ବିନତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯେଉଁଠାରେ ଅତିଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଉପରେ ଯିବାକୁ ଚାହାଁନ୍ତି, ସେମାନେ ନାରୀଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୋ ସେବାରେ ଆତ୍ମସ୍ଥ ଲୋକମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ସମ୍ପର୍କ ନରକ ଦ୍ୱାର। ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ମାୟାର ନାରୀ ରୂପ ଦିଅଁତି, ଦୀରେ-ଦୀରେ ଆସେ; ଏକ ଘାସ ଢାକା କୁଆ ସମାନ ଏହିକୁ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍। ମୋହିତ ହୋଇ, ଜନ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଜୀବନ ସଙ୍ଗୀନୀ ଭାବେ ଭାବେ, ଏହି ମୋ ମାୟା ଗାଈ ରୂପରେ ଦେଖିବା; ନାରୀଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ଯିଏ ଯାଏ, ସେ ନାରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଘରରେ ବନ୍ଧିଯାଏ। ସେ ଏହି ନାରୀକୁ - ପତି, ସନ୍ତାନ, ଘରର ରୂପରେ - ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଶିକାରୀଙ୍କ ଗୀତ ହରିଣ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ। ଜୀବନ ଥିବା ଦେହ ନେଇ ଜନ ଜଗତରେ ଘୂରିଘୂରି କାର୍ଯ୍ୟ କରେ ଓ ଫଳ ଅନୁଭବ କରେ। ପଞ୍ଚ ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ, ମନ ମିଶି ତିଆରି ଦେହ ତାଙ୍କ ସହ ଚାଲିଥାଏ; ଏହି ଦେହର ବିଲୟ ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ଉଦୟ ହେଉଛି ଜନ୍ମ। ଯେତେବେଳେ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ଉପାୟ ଓ ଦେଖିବା ସମର୍ଥ୍ୟ ହରାଯାଏ, ଏହିକୁ ବିଲୟ କୁହାଯାଏ; ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିବା ସମୟରେ 'ମୁଁ' ଭାବ ଆସେ, ଏହିକୁ ଜନ୍ମ କୁହାଯାଏ। ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ କିମ୍ବା ତାହାର ଉପାଧି ଦେଖିବା ସମର୍ଥ୍ୟ ହରାଏ, ଦେଖୁଥିବାର ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ; ଦୁଇଁ ଅପରିପକ୍ୱ ହେଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହୋଇଯାଏ। ଏହିପରି, ଜନ ଭୟ, ଦୟା, ଭ୍ରମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମାର ଯାତ୍ରାକୁ ଜାଣି, ବିରାଗୀ ଜନ ଏଠି ଜୀବନ ଅନୁସାରେ ବାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦ୍ୱାରା ବୁଦ୍ଧି ଏବଂ ଯୋଗ-ବିରାଗ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଏହି ମାୟାମୟ ଜଗତରେ ଦେହର ଚିନ୍ତା ଛାଡି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଏପରି, ଗୋପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଇ ଏବଂ ବିଳାପ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତି ଆଶାବାଦୀ ହୋଇ ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ କାନ୍ଦିଲେ। ତାପରେ, ହରି ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକାଟ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ମଣି ମୁହଁ ହସୁଥିଲା, ପୀତାମ୍ବର ଧରିଥିଲେ, ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିଲେ - ଯେଉଁ ଦେଉତା ମଧ୍ୟ କାମଦେବକୁ ମୋହିତ କରିଦେଇପାରନ୍ତି। ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଫେରି ଆସିବା ଦେଖି ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଫୁଲିଗଲା; ସମସ୍ତେ ଏକ ସାଥି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଜୀବନ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଫେରି ଆସିଛି। ଜଣେ ଆନନ୍ଦରେ ହରିଙ୍କ ପଦ୍ମ ହାତକୁ ନିଜ ହାତ ଯୋଡି ଧରିଲେ; ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କ ଚନ୍ଦନ ଲିପ୍ତ ବାହୁକୁ ନିଜ କନ୍ଧରେ ରଖିଲେ। ଜଣେ ସୁକୁମାରୀ ନିଜ ହାତରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚବାଇଥିବା ତାମ୍ବୁଳ ନେଇଲେ; ଅନ୍ୟେ, ଅତି ଆଗ୍ରହ ଭରି, ତାଙ୍କ ପଦ୍ମ ପାଦକୁ ନିଜ ଉରସ୍ଥଳରେ ରଖିଲେ। ଜଣେ, ଭୂରୁ ଭୂଜି ଅସ୍ଥିର ହୋଇ, ଭଲ ପ୍ରେମର ଉତ୍ସାହରେ, ତାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଚକ୍ଷୁ ତାଙ୍କୁ ରେଖି ଦେଉଥିଲେ, ମୁହଁ ଭିତରେ କଟି ଦନ୍ତ ଦେଖାଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟେ, ଅପ୍ରଭା ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପଦ୍ମ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାରେ ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ, ଯେପରି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କ ଚରଣ ଦେଖି ତୃପ୍ତି ହେଉନାହିଁ।