ପ୍ରିୟ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ପଦପଦ୍ମକୁ ନିଜ ଛାତି ଉପରେ ଧୀରେ ଧୀରେ ରଖିଥିଲେ, ମନେ କରିଥିଲେ ଯେ ଏହି ପଦ ଅତି ସୁକୁମାର ଏବଂ କଠିନ ମାଟି, କଣ୍ଟା, ପାଥର ଉପରେ ଚାଲିବାରେ ଦୁଃଖ ହୁଏ କି? ସେମାନେ ଭୟଭୀତ ଥିଲେ, ତଥାପି ତାଙ୍କର ପ୍ରେମ ଏପରି ଥିଲା ଯେ, ନିଜ ଜୀବନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିର୍ଭର କରିଥିଲା, ମନ କେବେ ଅନ୍ୟତା କୁହେନି। ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ—‘ଗୋପୀଗୀତ’—ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଧ୍ୟାୟ ଅଟେ। ଏଠି, ରାମଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ। ବସୁଦେବଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ, ହରିଙ୍କ ଝିଅମାନେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସମସ୍ତ ପତ୍ନୀମାନେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆତ୍ମାରେ ଏକତା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଅର୍ଜୁନ ବିପ୍ରମାନ୍ଦିତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି ତାଙ୍କର କଥା ଗାଇ ନିଜକୁ ସାନ୍ତ୍ବନା ଦେଇଥିଲେ। ତିନି, ଯେଉଁ ଝାତି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃକ୍ରିୟା ନିୟମାନୁସାରେ କରିଥିଲେ। ଏହି ସମୟରେ ଦ୍ୱାରକା ନଗରୀ, ଯାହାକୁ ହରି ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ, ସମୁଦ୍ରେ ବିଲୀନ ହୋଇଗଲା, କେବଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଶୋଭାମୟ ନିବାସ ଅବିଚଳିତ ରହିଗଲା। ସେଠି ମଧୁସୂଦନ ଚିରକାଳ ଉପସ୍ଥିତ ଅଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର ହୋଇଯାଏ। ଅର୍ଜୁନ, ବଞ୍ଚିଥିବା ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେଙ୍କୁ ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଆଣିଲେ ଏବଂ ଭାଜ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଏହି ଦୁଃଖଦ ଖବର ଶୁଣି ତୁମର ପୂର୍ବଜମାନେ ତୁମକୁ ବଂଶଧାରୀ କରି ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଗଲେ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭାବରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କୌତୁକ କଥା କହିଥାଏ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏଭଳି ଭାବରେ, ହରିଙ୍କ ଚରିତ୍ର, ଅବତାର, ଶୌର୍ୟ ଓ ବାଳ୍ୟ ଲୀଳା ଶୁଣିଲେ କିମ୍ବା କହିଲେ, ଯେଉଁଠି ଥାଉଛି, ଉତ୍ତମ ବୈରାଗ୍ୟମାନଙ୍କ ମାର୍ଗରେ ପରମ ଭକ୍ତି ଲାଭ ହୁଏ। ଦେହ, ଅହଂକାର, କ୍ରୋଧ ଓ କାମନାରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଲୋକ ଅନ୍ୟ ରାଗୀଙ୍କୁ ବିରୋଧ କରି ନିଜ ନାଶ ଘଟାଏ। ପଞ୍ଚଭୂତମୟ ଦେହରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଜୀବ ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ଭାବରେ ଆସକ୍ତ ରହି ଭ୍ରମିତ ମତି ଗଢ଼ି ନେଇଥାଏ। ଯଦି ଜୀବ ପୁନର୍ବାର ଦୁଷ୍ଟମାନେଙ୍କ ମାର୍ଗ ଅନୁସରେ, ଦେହ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ସୁଖ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ପୁନଃ ଅନ୍ଧକାରକୁ ବ୍ୟସ୍ତ ହୁଏ। ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା, ମୌନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ସଂୟମ ଓ ସମୃଦ୍ଧି—ଏହି ଗୁଣ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା କ୍ଷୟ ପାଏ, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ଗୁଣ ରହିନାହାନ୍ତି। ଏହି ଦୁର୍ବଳ, ଅଜ୍ଞା, ଦୁଃଖୀ, ଅସାଧୁ ଲୋକ, କିମ୍ବା ଖେଳନା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁହଁୟା ହୋଇଥିବା ମନୁଷ୍ୟର ମୂଳ ବନ୍ଧନ ଅନ୍ୟ କାହାର ସଙ୍ଗରେ ନୁହେଁ, ଏହା ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ହୁଏ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ତାହା ଅଧିକ ହୁଏ। ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଜାପତି ନିଜ ଝିଅଙ୍କ ମାୟାମୟ ମୃଗୀ ରୂପ ଦେଖି ଅପାର ଆକର୍ଷଣ ଅନୁଭବ କରି ମୃଗ ରୂପେ ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲେ। ଏପରି ଅନେକ ଜନ୍ମ ଓ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ, ନାରାୟଣ ଋଷି ବ୍ୟତୀତ, ମୋତେ ମାୟା ଦ୍ୱାରା ଗଢ଼ା ଏପରି ସ୍ତ୍ରୀ ପ୍ରଭାବକୁ କିଏ ଦମନ କରିପାରିବ? ମୋର ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ସ୍ତ୍ରୀ ରୂପରେ ତିନି ଦିଗ୍ବିଜୟୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜିତି ନେଉଛି, ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗି ମାତ୍ରେ ମହାପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ବଶୀଭୂତ ହୋଇଯାନ୍ତି। ଯିଏ ଉତ୍ତମ ଯୋଗ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହେ, ସେ କଦାପି ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁମାନେ ମୋ ସେବା ଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମସ୍ଥିତି ପାଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗକୁ ନରକ ଦ୍ୱାର ବୋଲି କହନ୍ତି। ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ମାୟାମୟ ସ୍ତ୍ରୀ ଆସ୍ତେ ଆସ୍ତେ ଆସିଥାଏ; ତାଙ୍କୁ ଏପରି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍ ଯେ, ଶାବୁ ଭରିଥିବା କୁଏଳି ମାନେ ଯେପରି ମୃତ୍ୟୁ ଆଣେ, ସେପରି। ମୁହଁୟା ଲୋକ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ନିଜ ଭାର୍ୟା ବୋଲି ଭାବେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ମୋର ମାୟା ଗଢ଼ା ଗାଈ ରୂପରେ ଅଛି; ଏହି ସ୍ତ୍ରୀ ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ସେ ନାରୀ ହୋଇ ଧନ, ସନ୍ତାନ ଓ ଘର ରେ ବନ୍ଧି ଯାଏ। ଯିଏ ଭାର୍ୟା, ପୁତ୍ର, ଘର ଭାବେ ଯାହାକୁ ଦେଖେ, ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଅନିବାର୍ୟ ଭାବେ ମୃତ୍ୟୁ ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଶିକାରିଙ୍କ ଗୀତ ହରିଣ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଆଣେ। ଏହି ଚେତନାମୟ ଦେହ ନେଇ ଜୀବ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମ ମଧ୍ୟରେ ଦେଉଁଠୁ ଦେଉଁଠୁ ଘୁଞ୍ଚିଯାଏ, କ୍ରିୟା କରେ ଏବଂ ତାହାର ଫଳ ଭୋଗ କରିଥାଏ। ଦେହ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନ ଏହି ତିନି ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରେ; ଏହାର ଅନ୍ତହ୍ତା ହେଉଛି ମୃତ୍ୟୁ, ଏହାର ଉପସ୍ଥାନ ହେଉଛି ଜନ୍ମ। ବଷୟ ଦେଖିବା ଉପାୟ ଓ ଦେଖିବା ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, ଏହାକୁ ଲୟ କୁହାଯାଏ। ବଷୟ ଦେଖିବା ସମୟରେ ଯେଉଁ ‘ମୁଁ’ ଭାବ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏହାକୁ ଜନ୍ମ କୁହାଯାଏ। ଯେପରି ଚକ୍ଷୁ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଂଶ ଦେଖିବାରେ ଅସମର୍ଥ ହେଲେ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ନଷ୍ଟ ହୁଏ, ଏପରି ଉଭୟ ଅଯୋଗ୍ୟ ହେଲେ ଦୃଷ୍ଟି ଶେଷ ହୁଏ। ଏହିପରି, ଭୟ, ଶୋକ କିମ୍ବା ମୁହଁୟା ରଖିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଆତ୍ମାର ଯାତ୍ରାକୁ ଜାଣି, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଜ୍ଞାନୀ ଏଠି ନିବାସ କରିବା ଉଚିତ୍। ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଥାର୍ଥ ଦୃଷ୍ଟି, ଯୋଗ ଓ ବୈରାଗ୍ୟ ସହିତ ଦେହରେ ଅସକ୍ତି ରଖି, ଏହି ମାୟାମୟ ଜଗତରେ ବାସ କରିଥାଏ, ସେ ଶାନ୍ତିରେ ରହେ। ଏଭଳି, ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଗୋପୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ ଗାଇ ଅନେକ ଦୁଃଖରେ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଥିଲେ। ତାପରେ, ହରି ସ୍ନିଗ୍ଧ ହସ ମୁହଁ, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧି, ମାଳା ପିନ୍ଧି, ଯେଉଁ ମନ୍ମଥକୁ ମଧ୍ୟ ମୁହଁୟା କରିଦେଉଛନ୍ତି, ସେ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ। ନିଜ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ସେମାନଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ଆନନ୍ଦରେ ଅନ୍ତଃସ୍ଫୁରିତ ହେଲା, ସମସ୍ତେ ଏକାଥିରେ ଉଠିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ମନେ ହେଲା ଯେ ଜଣେ ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତି ପୁନଃ ଜୀବନ ପାଇଲେ।