ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ଦିନ ଦିନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ । ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାର ଅଭାବରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏକ ଯୁଗ ପରି ଲାଗୁଥିଲା । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୋଲା ଚୁଲ ଓ ମନୋହର ମୁହଁ, ଯେଉଁ ଦୃଷ୍ଟି ଅସ୍ପଷ୍ଟ ତାଙ୍କ ନୟନପଟ ଦ୍ୱାରା ଲୁଚିଯାଉଥିଲା । ସେମାନେ ସ୍ୱାମୀ, ପୁଅ, ପରିବାର, ଭାଇ ଓ ଆପଣଜନକୁ ଛାଡି ଶେଷ ଥିବା ଗୋପୀମାନେ ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମାର୍ଗରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, କେଉଁ ଜନନୀ ରାତିରେ ଘରକୁ ଫେରିପାରିବେ ? କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ସଂଭାଷଣ, ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ଭୁତ ଭାବ, ହସିଥିବା ମୁହଁ, ପ୍ରେମ ଭରା ଚାହାଣି ଓ ତାଙ୍କର ଚୌଡ଼ା ଛାତିର ଚମତ୍କାର, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ଗୋପୀମାନଙ୍କ ମନକୁ ଅନେକ ଥର ଆକୃଷ୍ଟ କରି, ଭ୍ରମିତ କରିଦେଇଥାଏ । ବ୍ରଜବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁଭ ଶକ୍ତିର ଅବତାର କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ତାଙ୍କର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରି, ସାର୍ବଜନୀନ ମଙ୍ଗଳ ଆଣିଦେଇଥାଏ । ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆକୁଳ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ଦୂରେ ରହିବାକୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ବିୟୋଗର ଯନ୍ତ୍ରଣାର ଉପଚାର ହେବା ଦରକାର । ଗୋପୀମାନେ ଭୟ ଭିତରେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ପଦପଦ୍ମକୁ ନିଜ ଉରସ୍ତଳରେ ରଖିଥିଲେ । କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦ ଅତି କଠିନ ହେବାର ଭୟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କ ପଦ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପଥରରେ ଚାଲିବାରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରିନଥିବେ କି ? ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣରେ ନିବାସ କୃଷ୍ଣ, ଗୋପୀମାନେ ମନକୁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ଦେଇପାରିନଥିଲେ । ଏଭଳି ଭାବରେ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ 'ଗୋପୀଗୀତ' ପ୍ରଥମ ଦଶମ ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ଅନ୍ତର୍ଗତ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା । ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ବସୁଦେବଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ହରିଙ୍କର ବହୁ ଜଣ ଜାମାତା ଓ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏକତାରେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିଲେ । ଅର୍ଜୁନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ବିପର୍ୟସ୍ତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗୀତ ଓ ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ । ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ନିଃସନ୍ତାନ ଆତ୍ମୀୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କ୍ରିୟା କରି, ତାଙ୍କୁ ଯଥାଯଥି ଅନୁକ୍ରମରେ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ । ହରି ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଦ୍ୱାରକାକୁ ସମୁଦ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବନ୍ଧିଦେଇଥିଲେ, ମହାରାଜ, କେବଳ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଉଜ୍ୱଳ ନିବାସ ଅବଶିଷ୍ଟ ରହିଗଲା । ସେଠି ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରଭୁ ସଦା ବିଦ୍ୟମାନ, ସ୍ମରଣମାତ୍ରରେ ସମସ୍ତ ଅପଶକ୍ତି ଦୂର କରନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ । ଅର୍ଜୁନ ବଞ୍ଚିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉଠାଇ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ନେଇଯାଇ, ବଜ୍ରକୁ ରାଜା ଭାବେ ବସାଇଦେଲେ । ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମହାପିତାମାମାନେ ନିଜ ମିତ୍ରଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ରାଜା, ତୁମକୁ ବଂଶଧର କରି, ସମସ୍ତେ ମହାପଥରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ । ଯେଉଁ ଲୋକ ବିଶ୍ୱାସ ସହିତ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କୃତ୍ୟ କଥା କହିବେ, ସେମାନେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେବେ । ଏଭଳି ହରିଙ୍କ ଚିତ୍ରାନ୍ତରଣ, ବୀର ଦୃଷ୍ୟ ଓ ଶାଇଶବ କ୍ରୀଡା କଥା ଶୁଣିବା ଓ କହିବା ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି, ଜନ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ପାଉଥିବେ । ଶରୀର, ଅହଂ, ଉତ୍ତେଜିତ କ୍ରୋଧ ଓ ଇଚ୍ଛାରେ ବ୍ୟକ୍ତି ଅନ୍ୟ ଚାହାଁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ସହିତ ବିବାଦ କରି, ନିଜକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥାଏ । ପଞ୍ଚଭୂତ ଶରୀରରେ ଅଜ୍ଞାନୀ ଆତ୍ମା ଆବାରି ଆବାରି 'ମୁଁ' ଓ 'ମୋର' ଭାବରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ, ତ୍ରୁଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଦ୍ଧି ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ । ଯଦି କୌଣସି ଜୀବ ଅପବାଦର ମାର୍ଗ ଅନୁସରଣ କରି, ଜଘନ୍ୟ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ଆଗ୍ରହରେ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥାଏ । ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ମୌନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଲାଜ, କୀର୍ତ୍ତି, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ନିଗ୍ରହ ଓ ସମୃଦ୍ଧି—ଏସବୁ ଅସତ୍ସଙ୍ଗରେ ହ୍ରାସ ପାଉଥାଏ । ଅସ୍ଥିର, ମୂର୍ଖ, ଭିନ୍ନମନ, ଅସାଧୁ, ଦୟାନୀୟ ଲୋକ ଓ ଖେଳନା ଭଳି ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଅନ୍ୟ ସଙ୍ଗରୁ ଭ୍ରାନ୍ତି ଓ ବନ୍ଧନ ଏତେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏନାହିଁ, ଯେତେକି ମହିଳା ସଙ୍ଗ ଓ ମହିଳାରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସଙ୍ଗରୁ ହୁଏ । ପ୍ରଜାପତି, ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ମୃଗୀ ରୂପେ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହୋଇ, ନିଜେ ମୃଗ ରୂପେ ଲଜ୍ଜିତ ହୋଇ ତାକୁ ଅନୁସରଣ କଲେ । ଏହି ମାୟାରେ ନିର୍ମିତ ମହିଳା ଭଳି ମୁଁ, ସେଥିରୁ କେଉଁଠି ନାରାୟଣ ଋଷି ବିନା, ମନ ଅଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ, ଆକୃଷ୍ଟ ହେଉନାହିଁ ? ମୋର ମାୟାର ଶକ୍ତିକୁ ଦେଖ, ମହିଳା ରୂପରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ, ସମସ୍ତ ଦିଗଜୟୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି । ତାଙ୍କର ଭୂକ୍ର ଭଙ୍ଗି ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇଯାନ୍ତି । ଯେଉଁ ଲୋକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯୋଗର ଶିଖରକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ କଦାପି ମହିଳା ସଙ୍ଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ଯେଉଁଠି ମୋତେ ସେବା କରି ଆତ୍ମସ୍ୱରୂପ ପାଇଛି, ସେମାନେ କହନ୍ତି ଏହି ସଙ୍ଗ ନରକର ଦ୍ୱାର । ଦେବମାନେ ନିର୍ମିତ ମହିଳା ରୂପର ମାୟା ଦୀରେ ଆସିଥାଏ, ଏହାକୁ ଆତ୍ମା ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ବୁଝିବା ଦରକାର, ଘାସରେ ଢାକା କୁଆ ଭଳି । ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ଏହାକୁ ନିଜ ଜନାନୀ ଭାବେ ଭାବିଥାଏ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ମୋର ମାୟା, ଗାଇ ଭଳି ଦେଖାଯାଏ । ମହିଳା ସଙ୍ଗରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହୋଇ, ସେ ନାରୀ ଭାବେ ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଘରକୁ ଆସକ୍ତ ହୋଇଯାଏ । ସେ ଏହାକୁ—ପତି, ପୁଅ, ଘରର ରୂପରେ ଥିବା ମହିଳାକୁ—ନିଜ ନିତିର ମୃତ୍ୟୁ ଭାବେ ବୁଝିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଶିକାରିର ଗୀତ ମୃଗ ପାଇଁ ମୃତ୍ୟୁ । ଏକ ଜୀବ ଜୀବନ ଭରା ଶରୀରରେ ଜଗତରେ ଜଗତରେ ଘୁଞ୍ଚି, କାର୍ଯ୍ୟ କରି ତାହାର ଫଳ ଅଭିଘାତ ଅନୁଭବ କରିଥାଏ । ଜୀବର ଶରୀର ଭୂତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ମନର ମିଶ୍ରଣ, ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥାଏ । ଏହାର ବିଲୟ ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ, ଉଦ୍ଭବ ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ । ବସ୍ତୁ ଦେଖିବାର ସାଧନ ଓ ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ହରାଇଗଲେ, ଏହାକୁ ବିଲୟ କୁହାଯାଏ । ଦେଖିବାର ସମୟରେ 'ମୁଁ' ଭାବ ଉଦ୍ଭବ ହେଉଥିଲେ, ଏହାକୁ ଜନ୍ମ କୁହାଯାଏ । ଚକ୍ଷୁ କିମ୍ବା ତାହାର ଅଙ୍ଗ ଦେଖିବା ଶକ୍ତି ହରାଇଗଲେ, ଦେଖିବାର ଶକ୍ତି ବନ୍ଦ ହୋଇଯାଏ ।