ଏକ ସମୟର କଥା, ଭଗବାନ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ମଧୁର କଥାବାର୍ତ୍ତା, ଚମତ୍କାର ଉପଦେଶ ଓ ମନମୋହନ ବାଣୀରେ ମନ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇଯାଆନ୍ତି। ହେ କମଳନୟନ, ତୁମେ ଆମକୁ ମନ୍ତ୍ରମୁଗ୍ଧ କରିଦେଉଛ, ତୁମ ଓଠର ଅମୃତ ଆମକୁ ପୋଷଣ କରେ। ତୁମ ଉପଖ୍ୟାନ ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ ସମ, କବିମାନେ ଯାହାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଏହା ପାପକୁ ଦୂର କରେ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ମିଳେ; ଏହାକୁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବାମାନେ ଏକ ପରମ ଦାନୀ। ତୁମ ହାସ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ଭାବ, ନୟନ ଭଙ୍ଗିମା, ଖେଳାଧୁଳି ଓ ଧ୍ୟାନ ଶୁଭ ଦାୟକ। ଗୁପ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଯାହା ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ। ବ୍ରଜ ଛାଡ଼ି ଗାଈ ଚରାଇବାକୁ ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ବାହାରୁଛ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମ କମଳ ପଦ ପଥର, ଘାସ ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ପଡ଼େ; ଆମର ଲାଲସା ଦୁଃଖରେ ତୁମ ପଛରେ ଚାଲିଯାଏ। ଦିନ ଶେଷରେ, ନୀଳ କେଶ ଓ ଫୁଲ ମୁହଁରେ ଧୂଳି ଲାଗି, ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଦେଖାଦେଉଛ, ଆମର ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଉତ୍ପନ୍ନ କର। ତୁମର କମଳ ପଦ, ଯାହାକୁ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଭଜନ କରନ୍ତି, ଯାହା ଆପଦରେ ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ଏହା ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଏହି ପଦ ଆମ ଛାତି ଉପରେ ରଖି ଆମର ବେଦନା ଦୂର କର। ତୁମ ଓଠ, ମୁରଳୀ ଛୁଇଁ ମଧୁରତା ଦେଇଥାଏ, ପ୍ରେମ ବଢ଼ାଏ, ଦୁଃଖ ଦୂର କରେ, ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତିକୁ ଭୁଲାଇଦେଉଛ; ଆମକୁ ଏହି ଅମୃତ ଦିଅ। ତୁମେ ଦିନକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୁଗ ସମାନ; ତୁମ ଘୁଙ୍ଗୁରା କେଶ ଓ ମନୋହର ମୁହଁ ଅଳସ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ତାଲି ହୋଇଯାଏ। ପତି, ପୁଅ, ପରିବାର, ଭାଇ ଓ ଆତ୍ମୀୟ ଛାଡ଼ି, ଆମେ ଶେଷରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ। ତୁମ ଗୀତର ମାୟାରେ ମୁଗ୍ଧ ହୋଇ, ରାତିରେ କେଉଁ ନାରୀ ଘରକୁ ଫେରିବ? ଗୁପ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ପ୍ରେମ, ତୁମ ହସୁଥିବା ମୁହଁ, ପ୍ରେମମୟ ନୟନ ଓ ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳର ଚମକ, ହେ ଶ୍ରୀନିବାସ, ପୁନିପୁନି ଆମ ମନକୁ ମୁଗ୍ଧ କରେ। ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ତୁମ ଉପସ୍ଥିତି ଶୁଭ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶକ। ଯେଉଁମାନେ ତୁମର ଦର୍ଶନ ଲାଗି ଅତି ଆକୁଳ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମ ଅନୁପସ୍ଥିତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ବିୟୋଗ ଦୁଃଖର ସମାଧାନ ଦିଅ। ଆମେ ଭୟଭୀତ ହେଉଛୁ, ତୁମର କମଳ ପଦ ଆମ ଛାତି ଉପରେ ସାବଧାନରେ ରଖିଛୁ; ଏହି ଦୃଢ଼ ପଦ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ କଣ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବ କରନ୍ତି? ଆମର ମନ ତୁମୁଠାରୁ କେବେ ବି ଦୂର ହୁଏ ନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ, ‘ଗୋପୀଗୀତ’ ନାମକ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ଶ୍ରୀମଦ୍ ଭାଗବତର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମାର୍ଧର ଏକ ମହାପୁରାଣ ଅଂଶ। ଏହା ପରେ, ରାମଙ୍କର ଭାର୍ୟାମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବସୁଦେବଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ, ହରିଙ୍କ ଜାମାତାମାନେ ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କଲେ; ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଭାର୍ୟାମାନେ, ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ। କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ଅର୍ଜୁନ ବିଷାଦ ହେଲେ, ଦେହର ମନୋବଳ ନେଇ, ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଗୀତ ଓ ଉପଦେଶ ମନେ ପକାଇଲେ। ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କ ନିଜ ଆତ୍ମୀୟ ଅନ୍ତ୍ୟେଷ୍ଟି କ୍ରିୟା କଲେ, ଯେଉଁମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ବଳି ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯଥ ଉତ୍ତରକ୍ରିୟା କଲେ। ହେ ରାଜନ୍, ହରି ତ୍ୟାଗ କରିବା ପରେ ଦ୍ୱାରକାକୁ ସମୁଦ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲା, କିନ୍ତୁ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ନିବାସ ଅକ୍ଷୁଣ୍ଣ ରହିଗଲା। ସେଠାରେ ମଧୁସୂଦନ ସଦା ବିରାଜିତ, ସ୍ମରଣ କଲେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ କୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଶୁଭର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅର୍ଜୁନ ବଞ୍ଚିଥିବା ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ ଉଠାଇ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ଭଜ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା କରି ବସାଇଲେ। ତୁମ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଆଜ୍ୟାରେ, ତୁମ ପୂର୍ବଜମାନେ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ କରି, ସମସ୍ତେ ପରଲୋକ ଗମନ କଲେ। ଯିଏ ଶ୍ରଦ୍ଧାଭକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଗାଥା କହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏପରି ଭାବେ ହରିଙ୍କ ଚମତ୍କାର ଅବତାର, ବାଳ୍ୟକାଳ ଓ ବୀରତା ଶୁଣିଲେ, ଏଠାରେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟଠାରେ, ମହାଯତିର ପଥରେ ପରାମ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରାଯାଏ। ଦେହ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ ଓ କାମନାରେ ତତ୍ପର ଲୋକ, ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକଙ୍କ ସହ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ କରି, ନିଜେ ନାଶ ପାଏ। ପଞ୍ଚ ଭୂତର ଦେହରେ ଅବିଜ୍ଞ ଆତ୍ମା ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ଭାବକୁ ଧାରଣ କରି, ତାହାର ମନ ଭ୍ରାନ୍ତିରେ ଆବୃତ ହୁଏ। ଯଦି ଜୀବ ପୁନି ଅଧର୍ମରେ ଚାଲି, ଉଦର ଓ ଯୌନସୁଖ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରେ, ସେ ପୁନି ଅନ୍ଧକାରକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, କରୁଣା, ମୌନ, ବୁଦ୍ଧି, ଶ୍ରୀ, ଲଜ୍ଜା, କୀର୍ତ୍ତି, କ୍ଷମା, ଶାନ୍ତି, ନିଗ୍ରହ ଓ ସମୃଦ୍ଧି—ଏସବୁ ଅସତ୍ସଙ୍ଗରେ କ୍ଷୀଣ ହୁଏ। ଅସ୍ଥିର, ମୂର୍ଖ, ଦୁଃଖୀ, ଅପବିତ୍ର ବ୍ୟକ୍ତି, କିମ୍ବା ଖେଳନା ସମାନ ନାରୀଙ୍କ ସହ ସାଙ୍ଗତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଅନ୍ୟଙ୍କ ସଂଗରୁ ତୁଳନାରେ ନାରୀ ସଂଗରୁ ଅଧିକ ଭ୍ରମ ଓ ବନ୍ଧନ ହୁଏ, ଏବଂ ନାରୀପ୍ରତି ଆସକ୍ତିଶୀଳଙ୍କ ସଂଗରେ ତାହା ଅଧିକ ହୁଏ। ପ୍ରଜାପତି ନିଜ କନ୍ୟାକୁ ହରିଣୀ ରୂପରେ ଦେଖି ମୋହିତ ହେଲେ; ସେ ଲଜ୍ଜାରେ ହରିଣ ରୂପେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚଲିଲେ। ସୃଷ୍ଟିରେ, ମୁଁ ମାୟାରେ ଗଢ଼ା ଏହି ନାରୀ ସମ ମୋତେ କେଉଁଠି ରୋକିପାରିବ, ନାରାୟଣ ଋଷି ବ୍ୟତିତ? ମୋ ମାୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖ, ନାରୀ ରୂପେ ଏହି ମାୟା ସମସ୍ତ ଦିଗବିଜୟୀଙ୍କୁ ଅପରାଜିତ କରେ, ଭୂମିରେ ଚାଲିଥିବା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କ ଭୃକୁଟି ଭଙ୍ଗିମାରେ ବଶ ହୁଅନ୍ତି। ଯିଏ ଯୋଗର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅବସ୍ଥାକୁ ପହଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହାଏ, ସେ କେବେ ନାରୀ ସଂଗ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୋ ସେବାରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି, ଏହି ସଂଗ ନରକର ଦ୍ୱାର। ଦେବତାମାନେ ତିଆରି କରିଥିବା ମାୟା ନାରୀ ଧୀରେ ଆସେ; ତାଙ୍କୁ ଜୀବନର ଅନ୍ତ ସମଜିବା ଉଚିତ୍, ଯେପରି ଘାସ ଢାକା କୂଆ ମୃତ୍ୟୁ। ଭ୍ରମିତ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଭାର୍ୟା ଭାବେ ଭାବନ୍ତି, ଯଦିଓ ସେ ମୋର ମାୟା ଗାଈ ରୂପରେ ଦେଖାଏ; ନାରୀ ସଂଗରେ ଜନ୍ମରେ ନାରୀ ହୁଏ ଓ ଧନ, ସନ୍ତାନ, ଘରରେ ବନ୍ଧିଯାଏ।