ଏକ ଶରତ୍କାଳୀନ ରାତିରେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧିତ କରି କହିଲେ, “ହେ ଉତ୍ତମ! ତୁମର ନୟନ ଶରତ୍ ପଦ୍ମର ମଧୁର ରୂପକୁ ଚୁରି କରେ। ହେ କାମଦେବ, ଆମେ ତୁମର ଅନୁପାଲିତ ଦାସୀମାନେ। ହେ ବରଦାନକାରୀ, ତୁମେ ଆମକୁ ଏଠାରେ ମାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ କି? ଏହା ଉଚିତ କି?” ସେମାନେ ସ୍ମରଣ କଲେ, “ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ଜଳର ବିଷ, ସର୍ପ ରୂପୀ ଦାନବ, ବଏଳା, ବିଜୁଳି, ଅଗ୍ନି, ବର୍ଷାଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଆପଦାରୁ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ। ତୁମେ କେବଳ ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନୁହଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାତ୍ୱତ କୁଳରେ ଅବତାର ନେଇଛ। ହେ ବୃଷ୍ଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ଚରଣ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ, ଆସିଥିବାମାନେ ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି। ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳମୟ କମଳ ହସ୍ତ ଆମ ମସ୍ତକରେ ରଖ। ହେ ବୀର, ବ୍ରଜର ଦୁଃଖ ନାଶକ, ତୁମର ହସ ତୁମ ଜନଙ୍କ ଅଭିମାନ ନାଶ କରେ। ଆମକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମର ଶୋଭାମୟ କମଳମୁଖ ଦେଖା। ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପାପ ନାଶକ, ଘାସ ଚରୁଥିବା ଗୋମାନଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲୁଥିବା, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ତୁମର କମଳଚରଣ ନାଗ ଫଣା ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ। ସେହି ଚରଣ ଆମ ଚାତକୁ ରଖି, ଆମ ହୃଦୟ ଦୁଃଖ ଦୂର କର। ମଧୁର ବାଣୀ, ଆକର୍ଷକ କଥା, ମନକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ହେ କମଳନୟନ, ତୁମେ ଆମକୁ ମୋହିତ କର। ହେ ବୀର, ତୁମ ଅଂଶୁମୟ ଅଠାରୁ ଆମକୁ ପୋଷଣ କର। ତୁମର ଚରିତ୍ରାମୃତ ଦୁଃଖିତମାନେ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ, କବିମାନେ ଯାହା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଯାହା ଶ୍ରବଣ କଲେ ଶୁଭ ଓ ଧନ ମିଳେ। ଏହି କଥାକୁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରକୃତ ଦାନୀ। ହେ ପ୍ରିୟ, ତୁମର ହସ, ପ୍ରେମ ନୟନପାତ, ଖେଳା, ଧ୍ୟାନ ଶୁଭଦାୟି। ହୃଦୟକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିବା ଗୁପ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ହେ ମୋହନ, ଆମ ମନକୁ ବିକ୍ଷିପ୍ତ କରେ। ବ୍ରଜ ଛାଡ଼ି ଗୋଚରଣ କରୁଥିବା ବେଳେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର କମଳପଦ ଶିଳା, ଘାସ, ଅଙ୍କୁର ଉପରେ ପଦସ୍ପର୍ଶ କରେ; ଆମ ମନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ତୁମ ପଛରେ ଚାଲିଥାଏ। ଦିନ ଶେଷରେ, ନୀଳ କେଶ ଓ ଅରଣ୍ୟ ପୁଷ୍ପ ମୁଖ ଧାରଣ କରି, ଧୂଳିରେ ଢାକା ଅବସ୍ଥାରେ ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖାଯାଉଛ; ହେ ବୀର, ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଆମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଉଦ୍ଭାବନ କରିଥାଏ। ତୁମର କମଳଚରଣ, ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ଅଭିଷ୍ଟ ପୁରଣ କରେ, ଶ୍ରୀ ଯାହାକୁ ପୂଜିଥାଏ, ଅପତ୍ତିକାଳରେ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଶାନ୍ତିଦାୟି; ପ୍ରିୟ, ଏହି ଚରଣ ଆମ ଚାତକୁ ରଖି, ଆମ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖ ଦୂର କର। ତୁମ ଓଠ, ମୁରଳୀ ଚୁମ୍ବିତ, ପ୍ରେମ ବଢ଼ାଏ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ରସକୁ ଭୁଲାଇଦିଏ; ହେ ବୀର, ଆମକୁ ତୁମ ଓଠର ଅମୃତ ଦିଅ। ତୁମେ ଦିନକୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ବେଳେ, ତୁମକୁ ଦେଖିପାରୁନଥିବା ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୁଗ ସମାନ। ତୁମର ଘୁଞ୍ଚୁଆ କେଶ ଓ ଶୋଭାମୟ ମୁଖ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଥିବା ମନ୍ଦ ଦୃଷ୍ଟିମାନେ ନିଜ ଆଖିପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାହା ଅବରୋଧ କରନ୍ତି। ପତି, ପୁତ୍ର, ପରିବାର, ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟ ଛାଡ଼ି, ଆମେ ଶେଷ ଦିନରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ। ତୁମର ଗୀତର ମାୟାରେ ମୋହିତ, ତୁମ ଚାଳି ପଥ ଜାଣି, କେଉଁ ନାରୀ ରାତିରେ ଘରକୁ ଫେରିବ? ତୁମର ଗୁପ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ହୃଦୟରେ ଉଦ୍ଭାବିତ ପ୍ରେମ, ହସନ୍ତି ମୁଖ, ପ୍ରେମ ନୟନପାତ, ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳର ଶୋଭା, ହେ ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ପୁନଃପୁନଃ ଆମ ମନକୁ ବ୍ୟାକୁଳ ଓ ମୋହିତ କରେ। ହେ ବ୍ରଜବାସୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳର ମୂର୍ତ୍ତି, ତୁମର ଉପସ୍ଥିତି ମାତ୍ରେ ଦୁଃଖ ନାଶ ଓ ଶୁଭ ଦେଉଛ। ଯେଉଁ ଲୋକ ତୁମ ପ୍ରେମ ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଦୂରେଇ ରୁହ, ତାହାଲେ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେବ। ହେ ପ୍ରିୟ, ଆମେ ଭୟଭୀତ ହେଉଛୁ ତଥାପି ତୁମର କମଳଚରଣ କୁମଳ ନୁହଁ ବୋଲି ଭାବି, ସେହି ଚରଣ ଆମ ଚାତକୁ ସାବଧାନରେ ରଖୁଛୁ। ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚୁଥିବା ବେଳେ କଣ ପାଥର ଓ କଣ୍ଟା ଉପରେ ଚାଲି ତୁମ ପଦ ଦୁଃଖିତ ହୁଏନି? ଆମ ମନ ତୁମ ଜୀବନରେ ନିର୍ଭର କରି ଅନ୍ୟ କିଛି ଚିନ୍ତା କରେନି। ଏହିପରି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ ତାଙ୍କର ଭାବନା ଓ ବ୍ୟାକୁଳତା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ। ଏହି 'ଗୋପୀ-ଗୀତ' ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ଶେଷ ହେଲା, ଯାହା ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଧରେ ଅନ୍ତର୍ଗତ ହେଉଛି। ଏହା ପରେ, ରାମଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବସୁଦେବଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ, ହରିଙ୍କର ବୁହାରୁ ଏବଂ ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ପତ୍ନୀମାନେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପତ୍ନୀମାନେ ରୁକ୍ମିଣୀଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏହିପରି କଲେ, ସେମାନେ ଆତ୍ମାରେ ଏକତ୍ର ହେଲେ। ଅର୍ଜୁନ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିୟୋଗରେ ବିଷାଦ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଓ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଲେ। ସେ ନିଜ ପରିବାରର ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିଲେ। ହରି ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ଦ୍ୱାରକାକୁ ସମୁଦ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ବୁଡ଼ାଇଦେଲା, କିନ୍ତୁ ଭଗବାନଙ୍କ ଅଦ୍ଭୁତ ନିବାସ ଅବିକୃତ ରହିଲା। ସେଠି ମଧୁସୂଦନ ଚିରକାଳ ବିଦ୍ୟମାନ, ସ୍ମରଣ ମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ନାଶ କରନ୍ତି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଅର୍ଜୁନ ବଞ୍ଚିଥିବା ମହିଳା, ଶିଶୁ ଓ ବୃଦ୍ଧମାନେ କୁ ନେଇ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥାକୁ ଆଣି, ବଜ୍ରଙ୍କୁ ରାଜା ରୂପେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ। ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଶୁଣି, ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ପୁରୁବୃଦ୍ଧମାନେ ତୁମକୁ ବଂଶଧର କରି, ସମସ୍ତେ ପରଲୋକକୁ ଯାଇପାରିଲେ। ଯେ କୌଣସି ଲୋକ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଜନ୍ମ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ କଥା କହେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ। ଏହିପରି ଭାବରେ ହରିଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ, ବୀରତା ଓ ବାଳ୍ୟ ଲୀଳା ଶୁଣିବା ଓ କହିବା ଦ୍ୱାରା, ଯେଉଁଠି ହେଉ, ଲୋକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ଲାଭ କରେ। ଦେହ, ଅଭିମାନ, କ୍ରୋଧ, ଏବଂ କାମନାରେ ଆସକ୍ତ ଲୋକ, ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସହ ବିବାଦ କରି, ନିଜ ନାଶ କରେ। ପଞ୍ଚଭୂତମୟ ଦେହରେ, ଅଜ୍ଞାନୀ ଆତ୍ମା ପୁନଃପୁନଃ ‘ମୁଁ’ ଓ ‘ମୋର’ ଭାବରେ ଅସତ୍ୟ ଧାରଣା କରେ, ଏହି ଭ୍ରାନ୍ତି ତାଙ୍କ ମନ କୁ ଦୂର୍ବଳ କରେ।