ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, କାଳର ପ୍ରଭାବରେ ଏବଂ ନିୟତିର ପ୍ରେରଣାରେ, ଦକ୍ଷ ଆପଣ ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ତାଙ୍କର ଜନ୍ମ ସମୟରେ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ଦକ୍ଷ ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, କାରଣ ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମାନ୍ୟ ହେଲେ। ସେଠାରେ ଯିଏ ଆଦିହୀନ, ସେ ଦକ୍ଷଙ୍କୁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ସୃଷ୍ଟି ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏହିପରି, ଏକ ଅନ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟରେ, ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ: “ତୁମର ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରଜ କ୍ଷେତ୍ର ଅଧିକ ମହିମା ପାଇଛି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ଏଠାରେ ବାସ କରନ୍ତି। ପ୍ରିୟ, ତୁମର ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉ; ଯେମାନେ ତୁମରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି ସେମାନେ ସଦା ତୁମକୁ ଖୋଜନ୍ତି। ହେ ମହାନ, ଶରତ ରାତିରେ ତୁମର ଦୃଷ୍ଟି କମଳର ମନକୁ ମଧୁର ଭାବେ ଚୋରି ନେଉଛି। ହେ ପ୍ରେମର ନାଥ, ଆମେ ତୁମର କୃତଦାସୀ; ହେ ଦାତା, ଏଠି ଆମକୁ ମରିବାକୁ ଦେଖିଲେ କି ଉଚିତ? ପାଣିର ବିଷ, ସର୍ପ ରୂପୀ ଦାନବ, ଝଡ଼, ବିଦ୍ୟୁତ, ଅଗ୍ନି, ବର୍ଷାଦେବଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗର ଭୟରୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମେ ପୁନଃପୁନଃ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ। ତୁମେ କେବଳ ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଆନନ୍ଦ ନୁହଁ, ସମସ୍ତ ଶରୀରଧାରୀଙ୍କର ଅନ୍ତର୍ଯ୍ୟାମୀ ଅଛ; ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାତ୍ୱତ ବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଛ। ହେ ବୃଷ୍ଣିମୁଖ୍ୟ, ତୁମେ ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଉଛନ୍ତି ସେମାନେ ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି; ପ୍ରିୟ, ତୁମର ଅଶୀର୍ବାଦମୟ କମଳ ହାତ ଆମ ମସ୍ତକରେ ରଖ। ହେ ବୀର, ବ୍ରଜର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ତୁମର ହାସ୍ୟ ତୁମ ଜନଙ୍କର ଅଭିମାନ ନାଶ କରେ; ଆମକୁ ତୁମର ଦାସୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମର ଶୋଭାମୟ କମଳମୁଖ ଦେଖା। ଯେଉଁମାନେ ନମନ କରନ୍ତି ସେମାନଙ୍କର ପାପ ନାଶକ, ଘାସ ଚରୁଥିବା ଗାୟ ଅନୁସରଣ କରୁଥିବା, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ତୁମର କମଳପଦ ସର୍ପମାନଙ୍କ ଫଣିରେ ଅର୍ପିତ; ଏହି ପଦ ଆମ ଚେଷ୍ଟରେ ରଖି, ଆମ ହୃଦୟବେଦନା ଦୂର କର। ମଧୁର ଭାଷା, ଆକର୍ଷଣୀୟ କଥା, ଏବଂ ମନକୁ ରଞ୍ଜିତ କରୁଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ କମଳନୟନ, ତୁମେ ଆମକୁ ବିମୋହିତ କର; ହେ ବୀର, ତୁମର ଅଘ୍ରାଣ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ପୋଷଣ କର। ତୁମର କଥାମୃତ ଦୁଃଖିତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜୀବନ; କବିମାନେ ଯାହାକୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି, ଏହା ପାପ ଦୂର କରେ, ଶୁଣିଲେ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଧନ୍ୟତା ମିଳେ; ଏହି କଥା ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବା ଲୋକମାନେ ସତ୍ୟରେ ଦାନଶୀଳ। ପ୍ରିୟ, ତୁମର ହାସ୍ୟ, ପ୍ରେମମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଖେଳ, ଧ୍ୟାନ—ସବୁ ମଙ୍ଗଳମୟ। ଗୁପ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଯାହା ହୃଦୟକୁ ଛୁଏ, ହେ ମୋହନ, ଆମ ମନକୁ ବିକ୍ଷୁଭ୍ନ କରେ। ବ୍ରଜରୁ ଗାୟ ଚରାଇବାକୁ ଯିବାବେଳେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ତୁମର କମଳପଦ ଶିଳା, ଘାସ ଓ ତରୁଣ ଅଙ୍କୁର ଉପରେ ପଦକ୍ଷେପ କରେ; ଆମ ମନ, ତୁମ ପ୍ରେମରେ ଅନ୍ତଃପ୍ରଭାବିତ, ସଦା ତୁମକୁ ଅନୁସରଣ କରେ। ଦିନ ଶେଷରେ, ନୀଳବର୍ଣ୍ଣ କେଶ, ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମୁହଁ, ଧୂଳିରେ ଢାକା ଅବସ୍ଥାରେ, ପୁନଃପୁନଃ ଦେଖାଯାଉଥିବା ତୁମେ, ହେ ବୀର, ଆମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଉଦ୍ଭାବନ କର। ତୁମର କମଳପଦ, ଯାହା ନମନ କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଯାହାକୁ ପୂଜନ୍ତି, ଭୂମିର ଭୂଷଣ, ବିପଦରେ ଧ୍ୟାନଯୋଗ୍ୟ ଓ ଶାନ୍ତିଦାୟକ; ପ୍ରିୟ, ଏହି ପଦ ଆମ ଚେଷ୍ଟରେ ରଖି, ଆମ ଦୁଃଖ ଦୂର କର। ତୁମର ଅଘ୍ରାଣ ମୃଦୁ ମୁଖ ଓ ମଧୁର ବାଂଶୀ ଚୁମ୍ବିତ ଅଠାଇ, ପ୍ରେମ ବଢ଼ାଏ ଓ ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ସମସ୍ତ ଅନ୍ୟ ଆସକ୍ତିକୁ ଭୁଲାଏ; ହେ ବୀର, ଆମକୁ ତୁମର ଅଘ୍ରାଣ ଦିଅ। ତୁମେ ଦିନରେ ଅରଣ୍ୟ ଆଡ଼େଘୁଡ଼େ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁମାନେ ତୁମକୁ ଦେଖିପାରିନାହାନ୍ତି ସେମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଏକ ଯୁଗ ସମାନ; ତୁମର ଗୁଞ୍ଜା କେଶ ଓ ଶୋଭାମୟ ମୁଖ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖନ୍ତି ସେମାନେ ନିଜ ଅଞ୍ଚଳରେ ଲୁଚିଯାଏ। ପତି, ପୁତ୍ର, ପରିବାର, ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟ ଛାଡ଼ି, ଆମେ ଶେଷ ଶ୍ରେଣୀର ମାନେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଛୁ, ହେ ଅଚ୍ୟୁତ। ତୁମର ଗୀତର ମାୟାରେ ମୋହିତ, ତୁମର ଚାଳି ଜାଣି, କେଉଁ ନାରୀ ରାତିରେ ଘରେ ଫେରିଯିବ? ଗୁପ୍ତ କଥା, ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଉଦ୍ଭାବନ, ତୁମର ହାସ୍ୟମୟ ମୁହଁ, ପ୍ରେମମୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଓ ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳର ଶୋଭା, ହେ ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ପୁନଃପୁନଃ ଆମ ମନକୁ ଅନୁରାଗ ଓ ବିମୋହ ଦେଇଥାଏ। ବ୍ରଜବାସୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଙ୍ଗଳମୟ ତୁମେ, ତୁମର ସାନିଧ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ନାଶ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶୁଭ ଦେଉଛ। ଦୟାକରି, ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ପ୍ରେମରେ ଅତିବେଦନାରେ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଅପସାରଣ କର, କାରଣ ତୁମର ଅନୁପସ୍ଥିତି ହେଉଛି ବିରହ ଦୁଃଖର ଔଷଧ। ପ୍ରିୟ, ଆମେ ଭୟଭିତ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ତୁମର ଶୋଭାମୟ କମଳପଦ ଆମ ଚେଷ୍ଟରେ ଧୀରେ ରଖିଥାଉ; ଏହି କଠିନ ପଦ ପାଇଁ ତୁମେ କି ଅରଣ୍ୟ ଭ୍ରମଣ କରୁଛ? ତୁମର ପଦ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ପଥର ଉପରେ ଯିବାରେ କି ଯନ୍ତ୍ରଣା ହୁଏନି? ଆମ ମନ, ତୁମରେ ଆଶ୍ରିତ, ତୁମୁଁଠାରୁ କେବେ ଅଲଗା ହୁଏନାହିଁ। ଏପରି ଭାବରେ, ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା—ଏହା 'ଗୋପୀଗୀତ' ନାମକ ଏକ ଅଧ୍ୟାୟ, ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗବତର ପ୍ରଥମ ଅର୍ଦ୍ଧର ଦଶମ ସ୍କନ୍ଧର ଅଂଶ, ମହାପୁରାଣ, ପରମ ବିରକ୍ତମାନଙ୍କର ଶାସ୍ତ୍ର। ଏହା ପରେ, ରାମଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କର ଶରୀରକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ବସୁଦେବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ, ହରିଙ୍କର ପୁତ୍ରବଧୂମାନେ, ପ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ରୁକ୍ମିଣୀ ଆଦି ଭାର୍ଯ୍ୟମାନେ ଏକତ୍ର ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ, ମନେ ଏକତା ରଖି। ଅର୍ଜୁନ, ପ୍ରିୟ ବନ୍ଧୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହରାଇ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଗୀତ ଓ ଜ୍ଞାନମୟ କଥା ଦ୍ୱାରା ଆପଣକୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ। ଅର୍ଜୁନ ନିଜ ବନ୍ଧୁବନ୍ଧବମାନେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ବଂଶ ନାଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥାଯଥ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି, ତାଲିକା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା କଲେ।