ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ବିରହରେ ବେପରା ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଡାକୁଥିଲେ—“ହା, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ବନ୍ଧୁ! ତୁମେ କେଉଁଠି? ମୋ ସାରଥି, ମୋ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମୋ ସାଥୀ, ଦୟାକରି ମୋ ଦୁଃଖୀ ଦାସୀକୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ!” ଶୁକଦେବ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ—ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନା ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ ତାହା ଜାଣି ନପାରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସାଥୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବିରହରେ ବିମଢ଼ା ଓ ଦୁଃଖିତ ଥିଲେ। ସେ ସାଥୀ ନିଜ ଅଭିମାନ ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା, ଏବଂ ଦୁଃଖରେ ନିଜ ଅପମାନ ବିଷୟରେ କହିଲେ। ଏହା ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ୟରେ ଭରିଗଲେ। ତାପରେ, ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକରେ ଦୂର ଜଙ୍ଗଲକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଲେ; ହେଲେ ଅନ୍ଧାର ହେଲାପରେ, ସେମାନେ ଫେରିଆସିଲେ। ଗୋପୀମାନେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନେ କୃଷ୍ଣକୁ ଭାବି, ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥାହେବା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଅନୁକରଣ କରିବା, ଏବଂ ନିଜ ଜୀବନକୁ କୃଷ୍ଣ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ। ତେଣୁ ସେମାନେ ନିଜ ଘରକୁ ମନେ କରିଲେ ନାହିଁ। ପुनଃ, ସେମାନେ ଯମୁନା ତଟକୁ ଫେରି ଆସି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଆଶା କରି, ଏକାଠି ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ରୋଷରେ ଗୋପୀମାନେ ମୁହଁ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ଭୂମିକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଲେ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପରି। ଗଛମାନେ ଜଳି ଭସ୍ମ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆସି, ବାରିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଉପରେ ଶାନ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ପ୍ରଶମନ କରିଲେ। ପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଗଛମାନେ ଭୟରେ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ନିଜ ଜନ୍ୟକୁ ପ୍ରଚେତାମାନେ ଦେଇ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ପ୍ରଚେତାମାନେ ମାରିଷାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଲେ, ଯାହାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଅପରାଧରେ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ପ୍ରାରମ୍ଭରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସମୟ ଗତି କରି, ଦକ୍ଷ ନିଜ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଜାମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଦକ୍ଷ ନିଜ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ନିଜ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା “ଦକ୍ଷ” ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଅନାଦି ପ୍ରଭୁ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରି, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ନାୟକ ଭାବରେ ନିମ୍ନୋନ୍ କରିଲେ। ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ—“ତୁମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରଜ ଅଧିକ ଫଳିଯାଇଛି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ଏଠାରେ ବସିଥାନ୍ତି। ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉ; ଯେମାନେ ତୁମେ ନିମନ୍ତେ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମେ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। “ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶରତ୍ ରାତିରେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ମନୋହର ହୋଇ ମୋତେ ମହାକମଳର ମଧ୍ୟକୁ ଚୁରି ନେଇଅଛି। ଆମେ ତୁମ ଅନୁପାଇ ଦାସୀ; ଦୟାଳୁ, ଏଠାରେ ଆମକୁ ମାରିବା ଉଚିତ କି? “ପାଣିର ବିଷ, ସର୍ପ ରୂପୀ ଦୂତ, ବାତ୍ୟା, ବିଦ୍ୟୁତ, ଅଗ୍ନି, ବର୍ଷାଦେବଙ୍କ ପୁଅ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଅପଦରୁ, ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମେ ଆମକୁ ବାରମ୍ବାର ରକ୍ଷା କରିଛ। “ତୁମେ କେବଳ ଗୋପୀମାନଙ୍କ ଆନନ୍ଦ ନୁହଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବମାନଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ଯାମୀ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଜଗତ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ସାତ୍ୱତ କୁଳରେ ଅବତରିଲା। “ବୃଷ୍ଣିମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପଦ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ, ଭବସନ୍ତା ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ। ପ୍ରିୟ, ତୁମ କମଳହସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିଥାଏ, ଆମ ମୁଣ୍ଡରେ ତୁମ ଶୁଭ ନିବେଶ ଦିଅ। “ବୀର, ବ୍ରଜର ଦୁଃଖ ନିବାରଣ କରିଥିବା, ତୁମ ହାସି ନିଜ ଜନମାନେ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରିଥାଏ, ବନ୍ଧୁ, ଆମକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ କମଳମୁଖ ଦେଖାଅ। “ପାପ ନାଶ କରିଥିବା, ଘାସ ଚାରିବାରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିବା, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନିବାସ, ତୁମ କମଳପଦ ସର୍ପର ଫଣ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ; ଆମ ଛାତି ଉପରେ ରଖି, ହୃଦୟ ଦୁଃଖ ଦୂର କର। “ମଧୁର ଭାଷା, ମନୋହର କଥା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ, କମଳନୟନ, ତୁମେ ଆମକୁ ବିମଢ଼ା କର; ବୀର, ତୁମ ଅଞ୍ଜଳି ମୂଖ ଅମୃତ ଦେଇ ଆମକୁ ପୋଷଣ କର। “ତୁମ କଥାର ଅମୃତ ଦୁଃଖୀମାନେ ପାଇଁ ଜୀବନ; କବିମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ପାପ ଦୂର କରେ। ଶୁଣିବାରେ ଶୁଭ ଓ ଧନ ମିଳେ; ଯେମାନେ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସାର କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୟାଳୁ। “ତୁମ ହାସି, ପ୍ରିୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଖେଳ, ଧ୍ୟାନ ଶୁଭ; ଗୁପ୍ତ କଥା ହୃଦୟକୁ ଯୋଗୁଁ ଆମ ମନ ଅସ୍ଥିର କରିଥାଏ। “ତୁମେ ବ୍ରଜରେ ଗୋ-ଚରଣ କରିବାକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ, ପ୍ରଭୁ, ତୁମ କମଳପଦ ଶିଳା, ଘାସ, ଅଙ୍କୁର ଉପରେ ପଦସ୍ପର୍ଶ କରେ; ଆମ ମନ, ବିରହରେ ତୁମେ ପଛରେ ଚାଲିଥାଏ। “ଦିନ ଶେଷରେ, ନୀଳ କେଶ ଏବଂ ଅରଣ୍ୟ ଫୁଲର ମୁଖ ନେଇ, ଧୂଳିରେ ଢକି, ପୁନିପୁନି ଦେଖାଯାଉଛ; ବୀର, ତୁମେ ଆମ ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଉତ୍ପନ୍ନ କରିଥାଏ। “ତୁମ କମଳପଦ, ଯେଉଁଥିରେ ନମିବା ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହୁଏ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ପୂଜିଥାନ୍ତି, ଭୂର ଅଳଙ୍କାର, ସଂକଟରେ ଧ୍ୟାନ ଯୋଗ୍ୟ, ଶାନ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ପ୍ରିୟ, ଆମ ଛାତି ଉପରେ ରଖି, ଦୁଃଖ ଦୂର କର। “ତୁମ ମୂଖ, ମଧୁର ବାଂଶୀ ଚୁମ୍ବିତ, ପ୍ରେମ ବଢ଼ାଏ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରେ, ଅନ୍ୟ ରାଗ ଭୁଲାଇଦେଏ; ବୀର, ଆମକୁ ମୂଖ ଅମୃତ ଦିଅ। “ତୁମେ ଦିନରେ ଅରଣ୍ୟ ଘୁଞ୍ଚିଲେ, ଯେମାନେ ତୁମେ ଦେଖିନାହାନ୍ତି, ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଯୁଗ ପରି ଲାଗେ; ତୁମ କୁନ୍ଦଳି କେଶ ଓ ମନୋହର ମୁଖ, ଯେମାନେ ନିର୍ବଳ ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ ଚକ୍ଷୁପାଟିରେ ଢକି ରହିଯାଉଛି। “ପତି, ପୁଅ, ପରିବାର, ଭାଇ, ଆତ୍ମୀୟ ଛାଡ଼ି, ଆମେ ଶେଷ ଏଠାକୁ ଆସିଛୁ, ଅଚ୍ୟୁତ; ତୁମ ପଥ ଜାଣି, ତୁମ ଗୀତରେ ବିମଢ଼ା, ଏହି ରାତିରେ କେଉଁ ନାରୀ ଘରକୁ ଫେରିଯିବ? “ଗୁପ୍ତ କଥା, ହୃଦୟରେ ପ୍ରେମ ଉଦୟ, ହସିତ ମୁଖ, ପ୍ରିୟ ଦୃଷ୍ଟି, ଚୌଡ଼ା ଛାତିର ଚମକ, ଶ୍ରୀ ନିବାସ, ପୁନିପୁନି ଆମ ମନକୁ ବିରହ ଓ ବିମଢ଼ା କରିଥାଏ। “ବ୍ରଜବାସୀମାନେ ପାଇଁ ଶୁଭର ଅବତାର, ତୁମ ଉପସ୍ଥିତି ଦୁଃଖ ଦୂର କରି ଶୁଭ ଦେଇଥାଏ। ଦୟାକରି, ଯେମାନେ ବିରହରେ ଅସ୍ଥିର, ସେମାନଙ୍କୁ କିଛି ଦୂର ହୋଇ ଦିଅ, କାରଣ ତୁମ ଅନୁପସ୍ଥିତି ହିଁ ବିରହ ଦୁଃଖର ଉପଚାର। “ପ୍ରିୟ, ଆମେ ଭୟରେ ତୁମ କମଳପଦ ଆମ ଛାତି ଉପରେ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛୁ; ଏହା ଅଟୁଣା ହୋଇ ମୁଖରେ ତୁମେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିବା କରୁଛ?