ଏଠି ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦେଖି ଅନୁମାନ କରିଥିଲେ—ଏଠାରେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କୌଣସି ପ୍ରେମିକ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକାଙ୍କ ଚୁଲକୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ବସିଥିଲେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ଚୁଲକୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରାଯାଇଥିଲା। ଏଭଳି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ଏହି କ୍ଷଣରେ, ସ୍ୱୟଂ ନିଜେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଆତ୍ମାନନ୍ଦରେ ବ୍ୟସ୍ତ କୃଷ୍ଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିଥିଲେ, ଯାହା ଦେଖି ପ୍ରେମିକମାନେ କିପରି ଦୁଃଖୀ ଓ ନାରୀମାନେ କିପରି ଚଞ୍ଚଳ ହୁଏ, ତାହା ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଓ ଏହି କଥା ମନେକରି, ଗୋପୀମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅବାକ୍ ଓ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ବନମଧ୍ୟରେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଚାଲିଲେ। ଯେଉଁ ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଛାଡ଼ି ବନରେ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ଏବେ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଭାବିଲେ—“ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଚାହୁଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରେମିକ ବର୍ତ୍ତମାନ ମୋ ପୂଜା କରୁଛନ୍ତି।” ଏହି ଅଭିମାନ ଭରା ଭାବନାରେ, ସେ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ମଝିରେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଏହାଠାରେ ଆଉ ଚାଲିପାରିବି ନାହିଁ, ତୁମେ ମୋତେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ନେଉ।” ଏପରି କଥା ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ କହିଲେ—“ମୋ ଶୋଉଲ୍ଡର ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଅ।” କିନ୍ତୁ ସେ କଥା କହିବା ସହିତ କୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଓ ସେ ଗୋପୀ ଏକା ହୋଇ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିଲେ—“ହା ନାଥ, ପ୍ରିୟ, ସ୍ନେହମୟ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ, ହେ ବଳବାନ୍? ହେ ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ମୋ ଦୁଃଖିତ ଦାସୀ ପାଖରେ ଆସ।" ଏହିଭଳି ଦୁଃଖରେ ଏକା ହୋଇ ଗୋପୀ ବନରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଏଥିରେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ ଖୋଜୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ ତାହା ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସେଇ ବନ୍ଧୁ ଗୋପୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ପ୍ରିୟଜନ ଛାଡ଼ିଯିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭ୍ରମିତ ଓ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲେ। ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ, ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ହୁଏଥିବା ଲଜ୍ଜା ଶୁଣି ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ଗୋପୀମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧାର ହେଲେ ସେମାନେ ପଛକୁ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୃଷ୍ଣରେ ଲୀନ ହେଇଗଲା—ତାଙ୍କ ମନ ତାଙ୍କୁ ଭାବୁଥିଲା, କଥା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇଁ ଥିଲା, କାର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ମରଣ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ। ପୁଣିଥରେ ସେମାନେ ଯମୁନା ତଟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ମନେ ରଖିଥିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ, ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଆକୁଳ ହୋଇ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରିଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜନ, ଗୋପୀମାନେ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ, ମାନେ ଏ ଭୂମିକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେବା ପାଇଁ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକାଗ୍ନି ପରି। ଗଛମାନେ ଦହିଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ ଓ ବାର୍ହିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଏହାପରେ, ଯେଉଁ ଗଛମାନେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଥିଲେ, ସେମାନେ ଭୟଭିତ ହୋଇ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଝିଅ ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ପ୍ରଚେତାମାନେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାଁଠାରୁ ଏକ ମହାପାପର ଫଳସ୍ୱରୂପ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ବିରାମ ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟିର ଆରମ୍ଭରେ, ସମୟ ଗତି କରିବା ସହିତ, ଦକ୍ଷ ନିଜ ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଚାହିଁଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ତିଆରି କଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା, ନିଜ କୌଶଳ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ 'ଦକ୍ଷ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ, ସେ ତାଙ୍କର କୃତି ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହେଲେ। ନିର୍ଵିକାର ପରମେଶ୍ୱର ତାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ଓ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀର ଅଧିପତି କଲେ। ଏହାପରେ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—“ତୁମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରଜ ଅଧିକ ଉନ୍ନତି ପାଇଛି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏଠି ସଦା ବସିଥାନ୍ତି। ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରି ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। “ହେ ମହାନ, ଶରତ୍କାଳୀନ ରାତିରେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି କମଳର ରୂପକୁ ଚୁରିନେଉଛି। ହେ କାମଦେବ, ଆମେ ତୁମ ଦାସୀ, ମୁଁଖୁଁ ଦେଉଥିବା ନାହିଁ; ହେ ବରଦାତା, ଏଠି ଆମକୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ କି? “ପାଣିର ବିଷ, ସର୍ପ ରୂପୀ ଦାନବ, ଝଡ଼, ବିଜୁଳି, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମେ ପୁନିପୁନି ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରିଛ। “ତୁମେ କେବଳ ଗୋପୀମାନେର ଆନନ୍ଦ ନୁହଁ; ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ହେ ବନ୍ଧୁ, ସାତ୍ୱତ ବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। “ହେ ବୃଷ୍ଣିମୁଖ୍ୟ, ତୁମ ପଦକୁ ଶରଣାଗତମାନେ ପାଇଁ ନିର୍ଭୟତା ଦିଅଛ; ପ୍ରିୟ, ତୁମର କମଳ ହସ୍ତ ଆମ ମସ୍ତକରେ ରଖ। “ହେ ବୀର, ବ୍ରଜର ଦୁଃଖ ହରଣ କରୁଥିବା, ତୁମ ହସ ତୁମ ନିଜ ଜନମାନେର ଅଭିମାନ ନାଶ କରେ। ବନ୍ଧୁ, ଆମକୁ ଦାସୀରୁପେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମ ଅତି ସୁନ୍ଦର କମଳମୁଖ ଦର୍ଶନ ଦିଅ। “ନମସ୍କାର କରିବା ମାତ୍ରେ ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା, ଘାସ ଚରୁଥିବା ଗୋମାନେ ପଛେଇ ଚଲୁଥିବା, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ତୁମ କମଳପଦ ନାଗମଣି ମୁଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଅର୍ପିତ ହୋଇଥିଲା; ଏହି ପଦ ଆମ ଚାତିରେ ରଖି, ଆମ ହୃଦୟବେଦନା ହର। “ମଧୁର ବାଣୀ, ଆকৰ୍ଷକ କଥା, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଜ୍ଞାନ—ହେ କମଳନୟନ, ଏସବୁ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଆମକୁ ଭ୍ରମିତ କର; ହେ ବୀର, ତୁମ ଅଂଶୁମଧୁର ଅଂଶୁ ଦେଇ ଆମକୁ ପୋଷଣ କର। “ତୁମ କଥାମୃତ ଦୁଃଖୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରାଣ; କବିମାନେ ତାହାକୁ ଗାନ କରନ୍ତି, ଏହା ପାପ ହରେ। ଏହା ଶୁଣିଲେ ଶୁଭ ଓ ଧନ ମିଳେ; ଏହାକୁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରଚାର କରୁଥିବାମାନେ ଏକେବାରେ ଦାନଶୀଳ। “ତୁମ ହାସି, ପ୍ରିୟଦୃଷ୍ଟି, ଖେଳ, ଧ୍ୟାନ—ସବୁ ଶୁଭ; ହୃଦୟକୁ ଛୁଇଁଯାଉଥିବା ଗୁପ୍ତ କଥାବାର୍ତ୍ତା, ହେ ମୋହନ, ଆମ ମନକୁ ଅସ୍ଥିର କରେ।