ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଅତି ପବିତ୍ର ପଦଧୂଳି ଲଗିଥିବା ଲତା ଓ ଗଛମାନେ କିମ୍ବା ତାଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜର ପ୍ରସ୍ପର୍ଶରେ ଧନ୍ୟ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି । ଏହି ପଦଧୂଳିକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ଶିରେ ଧରନ୍ତି, କାରଣ ଏହା ସର୍ବୋଚ୍ଚ କଳ୍ୟାଣ ଦାୟକ । ଏହି ମଧୁର ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଗୋପୀମାନେ ଦେଖିଲେ, କୌଣସି ଗୋପୀଙ୍କ ଗଭୀର ପଦଚିହ୍ନ ମାଟିରେ ଖୁବ ଚିହ୍ନଟ ହେଉଛି । ସେମାନେ ଅନୁମାନ କଲେ, ଏହି ଗୋପୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଠାରୁ ଅଲଗା କରି ଅଚ୍ୟୁତ ତାଙ୍କ ସହ ଗୋପନ ଭାବରେ ମିଳନ କରୁଛନ୍ତି । ଏହିଠାରେ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କ ସ୍ନିଗ୍ଧ ପାଦ ଘାସ ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କରିଥିବାରୁ, ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଛନ୍ତି । ଏଠି ଦେଖ, ଗୋପୀମାନେ, ପଦଚିହ୍ନ ଆଉ ଗଭୀର ହୋଇଯାଇଛି । କୃଷ୍ଣ, ପ୍ରେମର ଭାରରେ, ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ବୋକାରେ ଉଠାଇଛନ୍ତି । ଏଠି ଦେଖ, ସେମାନେ ଫୁଲ ତୋଳିବା ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରଖିଥିଲେ । ଏଠି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଫୁଲ ତୋଳିଥିଲେ, ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ ଦେଖାଯାଉଛି । ଏଠି କୌଣସି ପ୍ରେମିକ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଚୁଲି ବିନ୍ୟାସ କରିଥିଲେ, ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କୁ ବସାଇ ଏଠି ଚୁଲି ଶୃଙ୍ଗାର କରିଥିଲେ । ଯଦିଓ କୃଷ୍ଣ ସ୍ୱୟଂ ନିର୍ବିକାର ଓ ଆତ୍ମସ୍ଥ, କିନ୍ତୁ ସେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ସହ ଆନନ୍ଦ କରିଛନ୍ତି, ଏହା ପ୍ରେମିକ ଓ ପ୍ରେମିକାଙ୍କ ଅସ୍ଥିରତା ଓ ଦୁଃଖକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ । ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ ଏହି ଘଟଣା ବିସ୍ତାର କରୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଏପାଖିଁ ସେପାଖିଁ ଚାଲିଗଲେ । ଏଠି କୃଷ୍ଣ ଯେଉଁ ଗୋପୀଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ି ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ଗୋପୀ ଆପଣକୁ ସମସ୍ତ ମହିଳା ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ—"ମୋତେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଚାହିଁଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମୋ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ଏବେ ମୋତେ ପୂଜୁଛନ୍ତି" । ଏପରି ଅଭିମାନରେ ଥିବା ସେ ଅରଣ୍ୟର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ—"ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଚାହିଁଥିବା ଯେଉଁଠିକୁ ନେଇଯାଅ" । କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ—"ମୋ ଦେହରେ ଚଡ଼" । କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ପରେ କୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଗୋପୀ ଅନୁତାପରେ ବିଳାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—"ହା, ପ୍ରଭୁ! ପ୍ରିୟ! ସାର୍ବଭୂମ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ, ବଳଶାଳୀ? ମୋ ସ୍ନେହବନ୍ଧୁ, ଦୟାକରି ଏ ଦୁଃଖିତ ଦାସୀକୁ ତୁମେ ଦେଖାଦିଅ!" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏପରି ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ ଖୋଜୁଥିବା ଗୋପୀମାନେ, କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ । ସେମାନେ ତାଙ୍କ ସହେଲିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ବିରହରେ ଭ୍ରମିତ ଓ ଦୁଃଖିତ । ସେ ଗୋପୀଠାରୁ ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ, ମାଧବଙ୍କ ଉତ୍ତର, ଏବଂ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରେ ତାଙ୍କ ନିଜ ଅପମାନ ଶୁଣି, ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ । ଏପରେ ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅରଣ୍ୟ ଭିତରକୁ ଯାଇଥିଲେ, ଅନ୍ଧାର ହେବାପରେ ସେମାନେ ଫେରିଆସିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ମନ, ଭାଷା, କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ କୃଷ୍ଣରେ ଏକାଗ୍ର ହୋଇଗଲା । ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ, ନିଜ ଘରକୁ ମନେ ରଖିପାରିଲେ ନାହିଁ । ପୁନିଏଥର ଯମୁନା ତଟକୁ ଫେରି, ସମସ୍ତେ କୃଷ୍ଣ ଆସିବେ ବୋଲି ଆଶା କରି, ତାଙ୍କ ନାମର ଗୀତ ଗାଇଥିଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖ ଓ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ନିର୍ଗତ କଲେ, ଯେପରି ଯୁଗାନ୍ତରେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କରେ । ଗଛମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ବାରିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଶାନ୍ତ କଲେ । ଏପରେ ଅବଶିଷ୍ଟ ଗଛମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ପ୍ରଚେତାମାନେଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ସେମାନେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଯାହାଠାରୁ ବଡ଼ ଅପରାଧରେ ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଚକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତରର ବିରତି ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ, ଦକ୍ଷ ନିଜ ଦୃଢ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ଚାଲି, ଆବଶ୍ୟକ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଜନ୍ମକାଳରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅପ୍ରଭା କରି ଜ୍ଞାନ ଓ କୌଶଳରେ ଦକ୍ଷ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ । ସେ, ଯିଏ ଆଦିହୀନ, ସେଉଁଠି ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ଓ ପ୍ରଜାର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାୟକ ହେଲେ । ଏହି ସମୟରେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଧେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—"ତୁମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରଜ ଅଧିକ ଉନ୍ନତି ହେଉଛି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏଠି ସଦା ବାସ କରନ୍ତି । ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଯେମାନେ ତୁମେ ଛଡ଼ା ଅନ୍ୟ କିଛି ଚାହିଁନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି । ହେ ଉତ୍ତମ, ଶରଦ ରାତିରେ ତୁମ ଚାହାଣି କମଳର ମଧ୍ୟକୁ ମଧୁରତା ନେଇଯାଏ । କାମଦେବ, ଆମେ ତୁମ ଅବେତନ ଦାସୀ; ଦୟାକରି ଏଠି ଆମକୁ ମାରିଦେବା ଉଚିତ କି?" "ପାଣିର ବିଷ, ସର୍ପ ରୂପୀ ଦାନବ, ବାତ୍ୟା, ଆଗ୍ନି, ବର୍ଷାଦେବଙ୍କ ପୁଅ ଓ ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଗତିରୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମେ ଆମକୁ ପୁନିପୁନି ରକ୍ଷା କରିଛ । ତୁମେ ମାତ୍ର ଗୋପୀମାନେର ଆନନ୍ଦ ନୁହଁ, ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ବିଶ୍ୱର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ବନ୍ଧୁ, ତୁମେ ସାତ୍ୱତ ବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲ । ହେ ବୃଷ୍ଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମ ପଦ ଯେଉଁମାନେ ଶରଣ ନେଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ; ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଅଶୀର୍ବାଦମୟ ହାଥ ଆମ ମସ୍ତକରେ ରଖ ।" "ହେ ବୀର, ବ୍ରଜର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ତୁମ ସ୍ମିତ ତୁମ ଜନମାନ୍ୟଙ୍କ ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରେ; ବନ୍ଧୁ, ଆମକୁ ତୁମ ଦାସୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମ କମଳମୁଖ ଦେଖା । ନମସ୍କାର କରୁଥିବା ମାନେ ତୁମେ ପାପ ନାଶ କର, ତୁମେ ଘାସ ଚରୁଥିବା ଗୋମାନେଙ୍କ ପଛରେ ଚଳିଥିବା, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ତୁମ ପଦକମଳ କାଳିୟ ନାଗର ଫଣରେ ପୂଜିତ; ଏହି ପଦ ଆମ ଚାତିରେ ରଖି, ଆମ ହୃଦୟବେଦନା ଦୂର କର ।" "ମଧୁର ଭାଷା, ଚମତ୍କାର କଥା, ମନର ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା, ହେ କମଳନୟନ, ତୁମେ ଆମକୁ ଭ୍ରାନ୍ତ କର; ବୀର, ତୁମ ଅଂଶୁମଧୁର ଠୋଠର ଅମୃତ ଆମକୁ ଦିଅ ।