ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବାକୁ ବନରେ ଯାଉଥିଲେ, ସେମାନେ ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ । ସେମାନେ ଏହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ । ଏକ ସ୍ଥାନରେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଏକ ଗୋପୀଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସହିତ ଏତେ ନିକଟରେ ଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଗୋପୀମାନେ ବିଷାଦରେ କହିଲେ: “ଏହି ପଦଚିହ୍ନ କାହାର? ଏହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡିକ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଯାଉଛି, ଏଉଁ ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କନ୍ଧରେ ହାତ ରଖିଛନ୍ତି, ଏକ ହାତୀ ମା ହାତୀ ଠାରେ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥିବା ପରି ।” ଗୋପୀମାନେ ଭାବିଲେ, “ନିଶ୍ଚିତ ଏ ଗୋପୀ ଭଗବାନ ହରିଙ୍କୁ ବହୁତ ଉପାସନା କରିଥିବେ, ଯାହାକି ଗୋବିନ୍ଦ ଖୁସି ହୋଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଉଁ ଗୋପୀକୁ ଗୁପ୍ତରେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି ।” ସେମାନେ ଦେଖିଲେ, ବନର ଲତା ଓ ଗଛମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଙ୍କଜର ରେଣୁରେ ମାନ୍ୟ, ଯେଉଁ ପଦପଙ୍କଜକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ରଖନ୍ତି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ । ଗୋପୀମାନେ ଦେଖିଲେ, ଏଉଁ ଗୋପୀଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦୂରୁ ଦୂରୁ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ଏହା ଗଭୀର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, କ୍ୟୁନା କୃଷ୍ଣ ଏଉଁ ଗୋପୀକୁ ନେଇ ଗୋପୀମାନେ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଏକକୁ ବାଛି ନେଇଥିଲେ । ତାଙ୍କର କମଳପାଦ ଦୂରେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ, ନିଶ୍ଚିତ ତାଙ୍କର କମଳପାଦ ତୁଳସୀ ଓ ଅଙ୍ଗୁର ଦ୍ୱାରା ବେଦନା ପାଇଥିବାରୁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇନେଇଛନ୍ତି । ଗୋପୀମାନେ ଦେଖିଲେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଉଠାଇ ନେଇଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଗଭୀର ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଛି; ଏଉଁ ସ୍ଥାନରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଫୁଲ ତୋଳିବା ପାଇଁ ଭୂମିରେ ରଖିଛନ୍ତି । ଏଉଁ ସ୍ଥାନରେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଫୁଲ ତୋଳିଥିଲେ; ପ୍ରତି ଦିଗରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ । ଏଉଁ ସ୍ଥାନରେ, ପ୍ରେମିକ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାର କେଶ ଗଠିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚିତ, ଏଉଁ ଗୋପୀ ବସିଥିବା ବେଳେ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର କେଶ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଦେଇଛନ୍ତି । ଏପରେ, ଏହି ସମସ୍ତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଗୋପୀମାନେ ଅବାକ ହେଲେ; କୃଷ୍ଣ ଯେଉଁ ଗୋପୀକୁ ନେଇ ଗଲେ, ସେ ଗୋପୀ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଛାଡ଼ି ନିଜକୁ ସବୁଠୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଭାବିଲେ: “ମୋତେ ଚାହିଁ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଛାଡ଼ି ମୋ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ମୋତେ ସେବା କରୁଛନ୍ତି ।” ବନର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗର୍ବିତ ହୋଇ ସେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ: “ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ନେଇଯାଉ ।” କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୋ କନ୍ଧରେ ବସ ।” କିନ୍ତୁ, ଏହି ପରେ କୃଷ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଏବଂ ଏଉଁ ଗୋପୀ ବିଚିତ୍ର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ । ସେ ବିଳାପ କରି କହିଲେ, “ହେ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ବନ୍ଧୁ! ତୁମେ କେଉଁଠି ଅଛ? ହେ ବଳବାହୁ, ମୋ ବନ୍ଧୁ, ମୋ ଦୁଃଖୀ ଦାସୀକୁ ଦର୍ଶନ ଦିଅ ।” ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଗୋପୀମାନେ ଯେଉଁପଥରେ କୃଷ୍ଣ ଗଲେ ତାହା ଖୋଜୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟ ଗୋପୀକୁ ବିଚିତ୍ର ଓ ବିୟୋଗରେ ଦେଖିଲେ । ଏଉଁ ଗୋପୀ ତାଙ୍କୁ ଘଟିଥିବା ଘଟଣା, ତାଙ୍କର ଗର୍ବ, ମାଧବଙ୍କର ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଓ ଦୁଃଖର ଉପହାସ ବିଷୟରେ କହିଲେ, ଗୋପୀମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ । ତାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଯାଉଯାଉ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ଅନ୍ଧାରି ମଧ୍ୟରେ ବନକୁ ଖୋଜିଲେ; ଅନ୍ଧାର ହେଲାପରେ ସେମାନେ ଫେରିଗଲେ । ସେମାନେ ମନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁକରଣ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ନିଜ ଘର ଭୁଲିଥିଲେ । ଏଉଁପରେ, ସେମାନେ ଯମୁନା ତୀରକୁ ଫେରି ଆସି, ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି, ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରି ଗାଇଲେ । ଏଉଁ ଦୁଃଖ ଓ ବିୟୋଗରେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପରେ ଅଭିମାନ କରି, ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ନିସ୍କାସିତ କରିଥିଲେ, ଯେଉଁପରି ଶମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ଯୁଗାନ୍ତରେ ପୃଥିବୀ ଶୂନ୍ୟ କରିଦେଇଥାଏ । ଗଛମାନେ ତଳି ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ବାରିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ସ୍ଥିର କରିଲେ । ଏଉଁପରେ, ଭୟଭୀତ ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ପ୍ରଚେତାମାନେକୁ ଦେଇଲେ, ସ୍ଵାୟମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ପ୍ରଚେତାମାନେ ମାରିଷାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଏକ ମହାପାପ ଫଳରେ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ଜନ୍ମ ନେଲେ । ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳରେ, ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ, ଦକ୍ଷ ନିଜ ଚେଷ୍ଟାରେ ଚାହିଁଥିବା ଜୀବମାନେ ସୃଷ୍ଟି କଲେ । ଜନ୍ମରେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଅନ୍ଧାର କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କର କୌଶଳରେ ତାଙ୍କୁ “ଦକ୍ଷ” ଭାବରେ ଏକ କ୍ଷମାତାଶାଳୀ ବୋଲି ଚିହ୍ନିତ କରାଯାଇଥିଲା । ଆରମ୍ଭରେ, ଅନାଦି ପରମେଶ୍ୱର ଦକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ସୃଷ୍ଟି ଓ ସଂରକ୍ଷଣ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କରିଥିଲେ । ଏପରେ, ଗୋପୀମାନେ ଯମୁନା ତୀରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଗୀତରେ ଆହ୍ୱାନ କରିଲେ: “ବ୍ରଜ ତୁମ ଜନ୍ମରେ ଅଧିକ ଫଳିଛି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏଠାରେ ସଦା ବସିଛନ୍ତି । ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ନିମିତ୍ତ ଜୀବନ ଚାଲାନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି । ହେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ, ଶରତ୍ ରାତିରେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି କମଳର ମଧ୍ୟକୁ ରୂପ ଚୋରିଯାଏ । ମୁଁ ତୁମ ଦାସୀ, ତୁମେ ବିନା କୃତି ମୋତେ ଏଠି ମାରିଦେବା ଉଚିତ କି? ଜଳର ବିଷ, ନାଗ ଦେମନ, ଝଡ଼, ତଡ଼ିତ, ଅଗ୍ନି, ମେଘର ପୁଅ ଓ ଅନେକ ବିପଦରୁ, ହେ ପରମେଶ୍ୱର, ତୁମେ ଆମକୁ ନିରନ୍ତର ରକ୍ଷା କରିଛ । ତୁମେ କେବଳ ଗୋପୀମାନେର ଆନନ୍ଦ ନୁହଁ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ । ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ତୁମେ ସାତ୍ୱତ କୁଳରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇଛ । ହେ ବୃଷ୍ଣିମାନେର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତୁମ ପଦକୁ ଶରଣ ଦେଇଛ, ମୋତେ ସଂସାର ଭୟରୁ ମୁକ୍ତ କରିଛ । ପ୍ରିୟ, ତୁମ କମଳହସ୍ତ ଆମ ମୁଣ୍ଡରେ ରଖ; ତାହା ମଙ୍ଗଳ ଦେଉ । ହେ ଶୂର, ବ୍ରଜର ଦୁଃଖ ହରଣ କର, ତୁମ ହସ ନିଜ ଜନମାନେର ଅଭିମାନ ଭଙ୍ଗ କରେ; ଆମକୁ ଦାସୀର ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କର; ତୁମ କମଳମୁଖ ଦେଖାଅ । ହେ ପାପ ନାଶକ, ଘାସ ଚରାଇବାରେ ଅନୁଗତ, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ତୁମ କମଳପାଦ ନାଗମୁଣ୍ଡରେ ଅର୍ପିତ; ତାହା ଆମ ଚେଷ୍ଟାରେ ରଖି ଦୁଃଖ ହରଣ କର ।