ବୃନ୍ଦାବନର ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବାବେଳେ, ସେମାନେ ଲତା ଓ ଗଛମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଅଛନ୍ତି?” ଏହିପରି ଜିଜ୍ଞାସା କରିବା ସମୟରେ, ସେମାନେ ଅଟାବଣୀ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଓ ଚିହ୍ନିତ—ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପାଦ ଚିହ୍ନ, ଯାହାରେ ବୈଜୟନ୍ତୀ, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଧାନ ଦାନାର ଚିହ୍ନ ଅଛି। ଗୋପୀମାନେ ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। କିଛି ଅଂଶରେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ଅନ୍ୟ ମହିଳାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସହିତ ଏକାଠି ହୋଇଛି। ସେମାନେ ବିଷଣ୍ଣ ହୋଇ କହିଲେ, “ଏହି ପଦଚିହ୍ନ କାହାର? କିଏ ଏହିପରି ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଯେ, ନନ୍ଦନନ୍ଦନଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବାହୁ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାନ୍ଧ ଉପରେ ରଖିଛନ୍ତି, ଯେପରି ହାତୀନୀକୁ ହାତୀ ଆଲିଙ୍ଗନ କରିଥାଏ?” ସେମାନେ କହିଲେ, “ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ମହିଳା ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ପୂଜିଛନ୍ତି। ଗୋବିନ୍ଦ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏହାକୁ ଗୁପ୍ତରେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି। ଦେଖ, ଏହି ଲତା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ କେତେ ଧନ୍ୟ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମପାଦର ରେଣୁ ପଡ଼ିଛି—ଏହି ପଦରେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମାଥା ଧରନ୍ତି। ଏହି ମହିଳାର ପଦଚିହ୍ନ ଏତେ ଗଭୀର ଯେ, ଆମ ମନ ଅଶାନ୍ତି ହେଉଛି। କୃଷ୍ଣ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ମାତ୍ର ନେଇ ଗଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଠୋଠ ରସାସ୍ବାଦ କରୁଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କର କମଳ ପାଦ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଥିବାରୁ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଛନ୍ତି। ଦେଖ, ଏଠାରେ ପଦଚିହ୍ନ ଅଧିକ ଗଭୀର—ପ୍ରେମର ଭାରରେ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କାନ୍ଧରେ ଉଠାଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ, ଫୁଲ ତୋଳିବା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରଖିଛନ୍ତି। ପ୍ରିୟା ପାଇଁ କୃଷ୍ଣ ଏଠି ଫୁଲ ତୋଳିଛନ୍ତି; ପ୍ରତିଟି ପଦକ୍ଷେପରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଏଠି କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକାଙ୍କର କେଶ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି—ନିଶ୍ଚୟ, ଏଠି ବସିଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କ ଚୂଡ଼ା ଶୋଭା ବଢ଼ାଇଛନ୍ତି। ନିଜେ ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଏକାନ୍ତିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, କୃଷ୍ଣ ଏହିପରି ଲୀଳା କରି ଦେଖାଇଲେ—ପ୍ରେମିକ ଓ ବନିତାମାନଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତା ଓ ଦୁଃଖ। ଏପରି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ ଏହି ସବୁ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ, ଭ୍ରମିତ ହେଲେ। ଯେଉଁ ଗୋପୀଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟମାନେ ଛାଡ଼ି ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ଭାବିଲେ—“ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ରହିଗଲେ, ଏବେ କୃଷ୍ଣ ମୋତେ ପୂଜୁଛନ୍ତି; ମୁଁ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।” ଏପରି ଅଭିମାନରେ, ଅରଣ୍ୟର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ—“ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବିନାହିଁ, ଆପଣ ମୋତେ ଯେଉଁଠି ଚାହାନ୍ତି ନେଇଯାନ୍ତୁ।” କୃଷ୍ଣ ମଧୁର ହସିରେ କହିଲେ—“ମୋ କାନ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଅ।” ଏପରି କହିବା ସହିତ, କୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସେ ଗୋପୀ ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ—“ହା ନାଥ, ପ୍ରିୟ, କୃପାମୟ! ଆପଣ କେଉଁଠି? ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖାନ୍ତୁ, ମୋ ଦୁଃଖିତ ଦାସୀକୁ ଦୟା କରନ୍ତୁ!” ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ—ଏହିପରି ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ ଖୋଜୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ ଜାଣିପାରିଲେନାହିଁ। ସେମାନେ ସେଇ ଗୋପୀକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବିରହରେ ବିମୂଢ଼ ଓ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଛନ୍ତି। ତାଙ୍କଠାରୁ ସବୁ ଜାଣିଲେ—ତାଙ୍କ ଅଭିମାନ, ମାଧବଙ୍କ ଉତ୍ତର, ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଦୈବରେ ତାଙ୍କର ଅପମାନ। ଏହା ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଗୋପୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଯାଏଁ ଅରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ଖୋଜିଲେ; କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧାର ହେବା ପରେ ଗୋପୀମାନେ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନଙ୍କର ମନ କୃଷ୍ଣରେ; କଥା କୃଷ୍ଣ ସମ୍ପର୍କରେ; କାର୍ଯ୍ୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ; ସମସ୍ତ ଚେତନା କୃଷ୍ଣରେ; ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣ ଗାଇ ଘରକୁ ଭୁଲିଯାଇଥିଲେ। ପୁଣି ଯମୁନା କୂଳରେ ଆସି, ସମସ୍ତେ ଏକଠି ହୋଇ, ମନ କୃଷ୍ଣରେ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୀତ ଗାଇଲେ। ଏହିପରି ଦୀର୍ଘ ବିରହ ଓ ଅପେକ୍ଷାରେ, ଗୋପୀମାନେ କ୍ରୋଧରେ ମୁଖ ଦ୍ୱାରା ଅଗ୍ନି ଓ ପବନ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ, ଯେପରି ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ। ଗଛମାନେ ଦହିଯିବାରୁ ବ୍ରହ୍ମା ଆସି, ବର୍ହିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଶାନ୍ତ କଲେ। ତାପରେ, ଭୟଭୀତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଗଛମାନେ ତାଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରଚେତାମାନଙ୍କୁ ଦେଲେ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ, ସେମାନେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଏକ ବଡ଼ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳରେ, ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ, ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ସେ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କଲେ, ଏବଂ ନିଜ କୌଶଳରେ ‘ଦକ୍ଷ’ ନାମ ଲାଗିଲେ। ସେ, ଯିଏ ଆଦିହୀନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି ଓ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ପ୍ରଜାପତି ଭାବେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ। ଏବେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି କହିଲେ—“ତୁମ ଜନ୍ମରେ ବ୍ରଜ ଅଧିକ ଶୋଭା ପାଇଛି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସଦା ଏଠି ବସନ୍ତି। ମୋର ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ତୁମେ ବିନା ବଞ୍ଚିପାରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। ହେ ଗୁଣୀ, ଶରଦ ରାତିରେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି କମଳର ମନକୁ ମଧୁର କରିଦେଉଛି। ହେ ପ୍ରେମର ନାଥ, ଆମେ ତୁମ ଅବେତନ ଦାସୀ; ଦୟାମୟ, ଆମକୁ ଏଠି ମାରିଦେବା ଉଚିତ୍ କି? ପାଣିର ବିଷ, ସର୍ପ ରୂପୀ ଦାନବ, ଝଡ଼, ବିଜୁଳି, ଅଗ୍ନି, ବର୍ଷାର ଦେବତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଆପଦରୁ ତୁମେ ଆମକୁ ବାଞ୍ଚାଇଛ। ତୁମେ କେବଳ ଗୋପୀମାନେ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ନୁହଁ; ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ, ଲୋକର ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ସାତ୍ୱତ ବଂଶରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ। ହେ ବୃଷ୍ଣିମୁଖ୍ୟ, ତୁମେ ତୁମ ପାଦକୁ ଶରଣ କରିଥିବାମାନେ ଭବଭୟ ମୁକ୍ତ କର; ମୋର ପ୍ରିୟ, ତୁମ କମଳହସ୍ତ ଆମ ମାଥାରେ ରଖ।