ବୃନ୍ଦାବନର ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଦୂର୍ଲଭ ସାନିଧ୍ୟରେ ଅନେକ ଦିନ ବିତାଇଲେ। ଏକ ଦିନ, ସ୍ଲିମ୍ ଏବଂ ମଧୁର ଏକ ଗୋପୀ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଗୋପୀଙ୍କୁ ମାଟିଘଣ୍ଟିକୁ ମାଳା ଦେଇ ବାନ୍ଧି କହିଲେ, “ମୁଁ ଏହି ମଖନ ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧୁଛି, ଯିଏ ମାଟିଘଣ୍ଟି ଭାଙ୍ଗି ଘୀ ଚୋରି କରିଥିଲା!” ଏହା ଦେଖି ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଆଖି ଢାକି ଭୟ ଭଣ୍ଡ କରିଲେ। ଏମିତି ହସି-ଖେଳେ ଗୋପୀମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଲତା ଓ ଗଛମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, “କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ?” ସେମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚିହ୍ନିତ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖିଲେ। ଏହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଏତେ ସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଯବ ବିଜର ଚିହ୍ନ ଥିଲା—ଏହି ସବୁ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ। ସେମାନେ ଏହି ପଦଚିହ୍ନ ପଛେ ପଛେ ଚାଲିଗଲେ। ଏଠାରେ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଏକ ଗୋପୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସହିତ ମିଶିଯାଇଛି। ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ସେମାନେ କହିଲେ, “ଏହି କାହାର ପଦଚିହ୍ନ? ସେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଛନ୍ତି, କନ୍ଧ ଉପରେ ହାତ ରଖିଛନ୍ତି, ମାନେ ମାନେ ହାତୀ ଓ ହାତିନୀ ଭଳି। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସେମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଗୁପ୍ତରେ ତାଙ୍କୁ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।" "ଏହି ଲତା ଓ ଗଛମାନେ ଯେତେ ଧନ୍ୟ, ସେମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜର ରେଣୁରେ ମୁଡ଼ିଛନ୍ତି, ଯାହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମାଥାରେ ଧରନ୍ତି।" "ଏଠି ଦେଖ, ଏହି ଗୋପୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ଗଭୀର—କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇଛନ୍ତି, କାରଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଭାରୀ ହୋଇଛନ୍ତି। ଏଠାରେ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ତଳେ ରଖି ଫୁଲ ତୁଳିଛନ୍ତି।" "ଏଠି ଦେଖ, ପ୍ରେମିକାଙ୍କ ଚୁଳି ବିନ୍ୟାସ କରିଛନ୍ତି, ଏଠାରେ ବସି ତାଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରାଯାଇଛି।" "ଏହି କୃଷ୍ଣ ନିଜେ ସ୍ୱୟଂପୂର୍ଣ୍ଣ, ତଥାପି ଏକା ଗୋପୀ ସହିତ ରମଣ କରି, ପ୍ରେମିକ ଓ ନାରୀଙ୍କ ଚଞ୍ଚଳତା ଦେଖାଇଲେ।" ଏମିତି ଉଦ୍ଧାଟିତ କଥା ହେଉଥିବାବେଳେ, ଗୋପୀମାନେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ହୋଇ ଏଠାଉଠି ଭ୍ରମଣ କରୁଥିଲେ। ଯେଉଁ ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ଭାବିଲେ, “ମୋତେ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନେ କରିଛନ୍ତି; କୃଷ୍ଣ ଏବେ କେବଳ ମୋତେ ମାନେଇ ଆରାଧନା କରୁଛନ୍ତି।” ଏମିତି ଅଭିମାନରେ, ସେ ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, “ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବିନାହିଁ, ତୁମ ମନ ଯେଉଁଠି ଚାହୁଁଛି, ମୋତେ ନେଉ।” ଏହାକୁ ଶୁଣି କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, “ମୋ କନ୍ଧରେ ଚଢ଼।” କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ପରେ କୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ ଓ ସେ ଗୋପୀ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିଲେ—“ହା ନାଥ, ପ୍ରିୟ, ସ୍ନେହମୟ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ, ବଳଧର? ମୋତେ ଦୟା କର, ମୁଁ ତୁମ ଦୁଃଖିତ ଦାସୀ!” ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହିଭଳି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ ଖୋଜୁଥିବା ଗୋପୀମାନେ, ତାଙ୍କ ବନ୍ଧୁକୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବିୟୋଗରେ ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ ଓ ଦୁଃଖିତ। ତାଙ୍କଠାରୁ ସେମାନେ ଜାଣିଲେ କିପରି ଅଭିମାନ ହେଲା, କୃଷ୍ଣ କିପରି ପ୍ରତିକ୍ରିୟା କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ୟ ହେଲେ। ତା’ପରେ ଗୋପୀମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ଯାଏଁ ଜଙ୍ଗଲ ଭିତରେ ଖୋଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧାର ହେଉଥିବାବେଳେ ତା’ମାନେ ଫେରିଆସିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମନ, କଥା, କାର୍ଯ୍ୟ—ସବୁ କୃଷ୍ଣରେ ଲଗିଥିଲା; ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଗାଇଥିଲେ, ନିଜ ଘରକୁ ବି ମନେ ରଖିଲେ ନାହିଁ। ପୁଣି ସେମାନେ ଯମୁନା ତୀରକୁ ଫେରି ଏକଠା ହୋଇ, ମନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧାରଣ କରି, ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଆଶା କରି, ତାଙ୍କ ଗୁଣ ଗାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜା, ସେମାନେ କ୍ରୋଧରେ ମୁଖରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କଲେ, ଯେପରି ଶେଷକାଳରେ ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପୃଥିବୀକୁ ଶୁଷ୍କ କରେ। ଗଛମାନେ ଦଗ୍ଧ ହେଉଥିବାବେଳେ, ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ବର୍ହିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଏଉଁପରେ ଭୟଭୀତ ଅବଶିଷ୍ଟ ଗଛମାନେ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରଚେତାମାନେଙ୍କୁ ତାଙ୍କର କନ୍ୟା ଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ପ୍ରଚେତାମାନେ ମାରୀଷାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଏକ ପୂର୍ବ ଅପରାଧ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତି ଜନ୍ମ ନେଲେ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଅନ୍ତରାଳରେ, ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭରେ, ସମୟ ଚଳିତ ହେଉଥିବାବେଳେ ଦକ୍ଷ, ଦେବତାଙ୍କ ଚୟନ କରି, ଚାହିଦାଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ସେ ଦକ୍ଷ, ଜନ୍ମକାଳରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆଲୋକିତ କରି, ନିଜ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା “ଦକ୍ଷ” ନାମ ପାଇଲେ। ସେ ଅନାଦି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି ଓ ପାଳନ ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ। ଏହିଭଳି, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରି, ଯମୁନା କୂଳରେ ବସି, ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ନିବେଦନ କଲେ: “ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରଜ ଅଧିକ ସମୃଦ୍ଧି ହେଲା। ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଏଠି ସଦା ବସନ୍ତି। ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉନ୍ତୁ; ଯେଉଁମାନେ ତୁମ ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି। “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଶରତ ରାତିରେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ପଦ୍ମର ରୂପ ହରିନେଉଛି। ଆମେ ତୁମ ଦାସୀ, ତୁମେ ଆମକୁ ଏଠି ମରିବାକୁ ଦେଉଛ? ଏହା ଉଚିତ କି? “ପାଣିର ବିଷ, ସର୍ପାକାର ଦାନବ, ବାତ୍ୟା, ବିଦ୍ୟୁତ, ଅଗ୍ନି, ଇନ୍ଦ୍ରପୁତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ବିପଦରୁ ତୁମେ ଆମକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଛ। “ତୁମେ କେବଳ ଗୋପୀମାନେର ଆନନ୍ଦ ନୁହଁ; ସମସ୍ତ ଜୀବର ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ଜଗତର ରକ୍ଷା ପାଇଁ ସାତ୍ୱତ ଗୋତ୍ରରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲ। “ହେ ବୃଷ୍ଣିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ଆଶ୍ରୟ ଦେଇ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଭବଭୟ ମୁକ୍ତ କର। ତୁମ ଅଭୟ ହସ୍ତ ଆମ ମାଥାରେ ରଖ। “ହେ ବୀର, ବ୍ରଜର ଦୁଃଖ ଦୂର କରୁଥିବା, ତୁମ ହାସି ନିଜ ଜନମାନେର ଅଭିମାନ ଭଂଗ କରେ। ଆମକୁ ଦାସୀ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କର, ତୁମ ମୁଖାମୃତ ଦେଖା। “ପାପ ନାଶ କର, ଗୋଚରାଇଁଥିବାମାନେ ଚାଲିଥିବା ତୁମେ, ଶ୍ରୀର ନିବାସ, ନାଗର ଫଣା ତୁମ ପଦପଦ୍ମରେ ରଖିଥିଲେ; ଏହି ଚରଣ ଆମ ଚେଷ୍ଟରେ ରଖ, ଆମ ହୃଦୟର ଦୁଃଖ ଦୂର କର। “ମଧୁର ବାଣୀ, ଆନନ୍ଦ ଦାୟିନୀ କଥା, ଜ୍ଞାନର ମାଧୁରୀ ଦ୍ୱାରା ଆମକୁ ମୋହିତ କରୁଛ; ହେ କମଳନୟନ, ତୁମ ଅଂଶୁମଧୁର ଅଂଠି ଆମକୁ ପାନ କରା। “ତୁମ କଥାମୃତ ଦୁଃଖିତମାନେର ଜୀବନ; କବିମାନେ ଗାଇଥିବା, ପାପ ନାଶ କରେ, ଶୁଣିଲେ ଶୁଭ ଓ ଧନ୍ୟତା ମିଳେ।