ବୃନ୍ଦାବନର ଗୋପୀମାନେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନେଇ ଅନେକ ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିଲେ। ସେମାନେ ଏକାଉଁଠି ମିଶି, ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଜଣେକୁ କହିଲେ, "ବାତାସ କିମ୍ବା ବର୍ଷାକୁ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛି," ବୋଲି ଜଣେ ଗୋପୀ ତାଙ୍କର ଗା ଉପରେ ଗାପି, ଏକ ହାତରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେକୁ ତାଙ୍କର ଚିରା ଦେଇ ଢାକିଦେଲେ। ଆଉ ଜଣେ ଗୋପୀ ଅନ୍ୟ ଜଣେର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପାଦ ଦେଇ ଚଢିଗଲେ ଏବଂ କହିଲେ, "ଦୁଷ୍ଟି, ଦୂରେଯା; ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ପାଇଁ ଦଣ୍ଡ ଦେବାକୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି!" ଏଠାରେ ଜଣେ କହିଲେ, "ହେ ଗୋପମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିଜ୍ୱାଳା ଦେଖ, ତୁମେ ସବୁ ଆଖି ବନ୍ଦ କର; ମୁଁ ତୁମକୁ ଶୀଘ୍ର ସୁରକ୍ଷିତ କରିଦେବି।" ଏଉଁଠି ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଗୋପୀ ଅନ୍ୟ ଜଣେକୁ ମାଲାରେ ବାନ୍ଧି ଏକ ମୁଷଳକୁ ଜୋଡିଦେଲେ, "ମୁଁ ବଟି ଭାଙ୍ଗି ଘୃତ ଚୋରି କରୁଥିବା ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧୁଛି!" ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ତାଙ୍କର ଆଖି ଢାକି ଭୟ ଭାବ ଅଭିନୟ କରିଲେ। ଏଭଳି ଆନନ୍ଦ ଓ ଚଞ୍ଚଳତାରେ, ସେମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଲତା ଓ ଗଛଗୁଡ଼ିକୁ ପଚାରିଲେ, "କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି?" ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି ପ୍ରମାଣ ଦେଖାଇଲେ। ସେହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଯବ ଚିହ୍ନ ଥିଲା—ଏହି ଚିହ୍ନ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଅଟୁଟ ପଦର ଚିହ୍ନ। ଏହି ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ପଦଚିହ୍ନ ଅନୁସରଣ କରି, ଗୋପୀମାନେ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏଉଁଠି ଦେଖିଲେ, କେତେକ ପଦଚିହ୍ନ ବିବାହିତା ଗୋପୀଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସହ ଅତି ନିକଟରେ ମିଶିଯାଇଛି। ସେମାନେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ କହିଲେ, "ଏହି ପଦଚିହ୍ନ କାହାର? ଏହି ବିବାହିତା ଗୋପୀ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହିତ ଚାଲିଯାଉଛି, ତାଙ୍କର ହାତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କାନ୍ଧରେ ରହିଛି, ଯେପରି ଏକ ମହିଳା ହାତୀ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ହାତୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ।" ସେମାନେ ଅନ୍ୟମାନେ କହିଲେ, "ନିଶ୍ଚୟ ଏହି ବିବାହିତା ଗୋପୀ ଭାଗ୍ୟବତୀ, କାରଣ ଗୋବିନ୍ଦ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏହିଁକୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି। ଏହି ଲତା ଓ ଉଦ୍ଭିଦମାନେ ଅତି ଧନ୍ୟ, କାରଣ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜର ରେଣୁ ଏମାନଙ୍କ ଉପରେ ପଡ଼ିଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଏବଂ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ସ୍ବୀକାର କରନ୍ତି।" "ଏହିଁ ପଦଚିହ୍ନ ଏତେ ଗଭୀର କାହିଁକି? ନିଶ୍ଚୟ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ମାତ୍ର ନେଇଯାଇ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କ ସହ ଲୁଚିକି ରହିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଶିଶୁ ପଦ ତୀବ୍ର ଘାସ ଓ କୁଡ଼ିଆରେ ବେଦନା ଅନୁଭବ କରିଥିବାରୁ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ କୋଳେ ଉଠାଇଛନ୍ତି।" "ଦେଖ, ଏଠି ପଦଚିହ୍ନ ଅଧିକ ଗଭୀର, କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମର ଭାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ବୋହିଛନ୍ତି। ଏଠି, ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଫୁଲ ତୁଳିବାକୁ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରଖିଛନ୍ତି। ଏଠି ପ୍ରତି ପଦେ ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି। ଏଠି, ପ୍ରେମିକାଙ୍କ କେଶ ବିନ୍ୟାସ କରିଛନ୍ତି। ନିଶ୍ଚୟ, ସେଉଁଠି ବସିଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ଚୁଲ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଥିଲେ।" "ସ୍ୱୟଂ ଆତ୍ମାରାମ ଓ ଏକାନ୍ତିକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ପ୍ରେମ ଖେଳରେ ଲିନ ହୋଇ, ପ୍ରେମିକ ଓ ନାରୀମାନେ କେମିତି ଅସ୍ଥିର, ଏହା ଦେଖାଇଲେ।" ଏଭଳି ଅନ୍ବେଷଣ କରି, ଗୋପୀମାନେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ଏହି ସବୁ କଥା କହି, ବିମୂଢ଼ ହୋଇ ଚାଲିଯାଇଲେ। ଯେଉଁ ବିବାହିତା ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣ ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ଭାବିଲେ—"ମୁଁ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠା; କୃଷ୍ଣ ମୋତେ ଭଲପାଇ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି।" ଏହି ଗର୍ବରେ, ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ନେଉଛ, ଯେଉଁଠି ତୁମର ଇଚ୍ଛା।" କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ, "ମୋର କାନ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼।" କିନ୍ତୁ ସେହି ସମୟରେ କୃଷ୍ଣ ହଠାତ୍ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସେ ବିବାହିତା ଗୋପୀ ଦୁଃଖରେ କନ୍ଦିଲେ—"ହାୟ ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ସବୁଠୁ ପ୍ରିୟ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ, ମହାବାହୁ? ମୋ ପ୍ରଭୁ, ଦୟାକରି ତୁମ ଦର୍ଶନ ଦିଅ।" ଶୁକଦେବ କହିଲେ—ଏହିଭଳି ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ ଖୋଜୁଥିଲେ, ଏବଂ ଏହି ବିବାହିତା ଗୋପୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ବିମୂଢ଼ ଓ ଅତି ଦୁଃଖିତ। ସେ ଯେଉଁ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା, ନିଜର ଗର୍ବ, ମାଧବଙ୍କ ଉତ୍ତର, ଏବଂ ନିଜ ଅଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଅପମାନ ବିଷୟରେ କହିଲେ—ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ଆଲୋକ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଗୋପୀମାନେ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ବିଚରିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ଧାର ହେବା ପରେ ସେମାନେ ଫେରିଗଲେ। ସେମାନେ ମନେ, କଥାରେ, କାର୍ଯ୍ୟରେ, ସବୁଠି କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭାବୁଥିଲେ—ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଇ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ମଧ୍ୟ ମନେପକାଇ ପାରିଲେନାହିଁ। ପୁଣି ଯମୁନା ତଟକୁ ଫେରି, ଏକଠି ହୋଇ, ଦୃଢ଼ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନ ଆଶା କରି, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଇଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ରାଜନ୍, ଗୋପୀମାନେ ରୋଷରେ ତାଙ୍କର ମୁଁହୁରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ସମ୍ବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ପରି। ଗଛମାନେ ଦହିଯିବା ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆସି, ବର୍ହିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେକୁ ଶାନ୍ତ କଲେ। ଏହାପରେ, ଅବଶିଷ୍ଟ ଗଛମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ସ୍ୱୟଂଭୂଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତାଙ୍କର ଝିଅକୁ ପ୍ରଚେତାମାନେକୁ ଦେଇଦେଲେ। ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେମାନେ ମାରିଷାଙ୍କୁ ସ୍ୱୀକାର କଲେ, ଯାହାଠାରୁ ଏକ ମହା ଅପରାଧର ଫଳସ୍ୱରୂପ ଜନ୍ମ ନେଲେ ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ। ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ବନ୍ତର ଶେଷରେ, ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ, ଦକ୍ଷ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କଲେ। ଜନ୍ମ ସମୟରେ ତାଙ୍କର ତେଜସ୍ୱିତା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅଧିକ ଥିଲା, ତାଙ୍କ କୌଶଳରୁ ସେ 'ଦକ୍ଷ' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେଲେ। ଅନାଦି ପ୍ରଭୁ ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟି ଓ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ତାଙ୍କୁ ଓ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାୟକ କଲେ। ଏହି ସମୟରେ, ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଭାବରେ ଗାଇଲେ—"ବ୍ରଜ ତୁମ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ମହିମା ଲାଭ କରିଛି; ଲକ୍ଷ୍ମୀ ସେଠି ସଦା ବସ କରନ୍ତି। ପ୍ରିୟ, ତୁମ ଭକ୍ତମାନେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି; ଯେଉଁମାନେ ତୁମରେ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି।