ବ୍ରଜର ଗୋପୀମାନେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳାରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ ଥିଲେ। କେହି ଦାନବ ଭୂମିକା ନେଇ, କୃଷ୍ଣ ଭୂମିକା ନେଇଥିବା ଜଣେ ଗୋପୀଙ୍କୁ ଧରିନେଲେ; ଅନ୍ୟେ ଗୋପୀମାନେ ଗୋପାଳ ଗ୍ରାମର ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କରି, ଅନ୍ୟେକୁ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଟାଣିନେଲେ। କେତେକ ଜଣେ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଭୂମିକା ନେଇ ଗୋପାଳ ଭଳି ଖେଳୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟେ ଜଣେ ବଛରା-ଦାନବ ଭୂମିକା ନେଇ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଆଉ ଜଣେ ବକାସୁର ଭୂମିକା ନେଲେ। କେହି ଦୂରେ ଥିବା ଜଣେକୁ କୃଷ୍ଣ ଭଳି ଡାକି, ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କ ପଛରେ ବାଂଶୀ ବଜାଇ ଖେଳୁଥିଲେ, ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କୁ 'ଶାବାଶ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। କେହି ଜଣେ ତାଙ୍କର ହାତ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କ ଗାଳା ଉପରେ ରଖି, "ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ଦେଖ, ମୋର ଚାଲିବା ଭଙ୍ଗୀ କିପରି," ବୋଲି କହି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ କୃଷ୍ଣରେ ଲୀନ ହେଉଥିଲେ। ଅନ୍ୟେ ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କୁ ଏକ ହାତରେ ଚାଦର ଦେଇ ଢାକି, "ବାତାସ କିମ୍ବା ବର୍ଷାକୁ ଡରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଖିଛି," ବୋଲି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିଲେ। କେହି ଜଣେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଚଡ଼ି, "ହେ ଦୁଷ୍ଟ! ଚାଲିଯା, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ଦଣ୍ଡଦାତା ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛି!" ବୋଲି କହିଲେ। ଏଠାରେ ଜଣେ କହିଲେ, "ହେ ଗୋପାଳମାନେ, ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖ! ତୁମେ ଆଖି ବନ୍ଦ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ତୁରନ୍ତ ସୁରକ୍ଷିତ କରିଦେବି।" ଏକ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ସ୍ଲିମ ଦେହରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେକୁ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଉଠାରେ ବାନ୍ଧି, "ମୁଁ ଏହି ମଖନ ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧୁଛି, ଯିଏ ହାଣ୍ଡି ଭାଙ୍ଗି ଘିଅ ଚୋରି କରିଥିଲା!" ବୋଲି କହିଲେ। ଭୟଭୀତ ହୋଇ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଆଖି ଢାକି ଭୟ ଅଭିନୟ କଲେ। ଏଭଳି, ସେମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଲତା ଓ ଗଛମାନେ କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖୋଜୁଥିଲେ, ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ସୂଚନା କରୁଥିଲେ। ସେହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା—ନନ୍ଦନନ୍ଦନ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ, ଯେଉଁଠାରେ ପତାକା, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଧାନ୍ୟ ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ସେମାନେ ସେହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଅନୁସରଣ କରି ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ। ଏଠାରେ ଦେଖିଲେ କେତେକ ପଦଚିହ୍ନ ବଧୁଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସହ ଅତି କ୍ଷିପ୍ର ଏକତ୍ରିତ ହୋଇଛି। ଦୁଃଖ ଭାବରେ ଗୋପୀମାନେ କହିଲେ, "ଏହି ପଦଚିହ୍ନ କାହାର? ଏହି ବଧୁ ନନ୍ଦନନ୍ଦନ ସହ ଚାଲିଛି, ତାଙ୍କର ହାତ ତାଙ୍କର କାନ୍ଧ ଉପରେ, ଯେପରି ହାତୀଣୀ ହାତୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରେ।" "ନିଶ୍ଚୟ, ଏହି ବଧୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ସେ ଭଗବାନ୍ ହରିଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ଗୋବିନ୍ଦ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଏଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ନେଇଯାଇଛନ୍ତି।" "କିପରି ଧନ୍ୟ ଏହି ଲତା ଓ ଗଛମାନେ, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦ୍ମପଦର ରେଣୁ ଲାଗିଛି, ଯାହା ବ୍ରହ୍ମା, ଶିବ ଓ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ତାଙ୍କର ମସ୍ତକରେ ଧରନ୍ତି।" "ଏଠାରେ ଏହି ବଧୁଙ୍କର ଗଭୀର ପଦଚିହ୍ନ, ଆମକୁ ବେଶି ବିଷାଦ ଦେଉଛି, କାରଣ ଅଚ୍ୟୁତ କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତ ଗୋପୀକୁ ଛାଡ଼ି ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ନେଇ ଲୁଚି ତାଙ୍କର ଓଠ ରସନା କରୁଛନ୍ତି। ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଆଉ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ, ତାଙ୍କର କୋମଳ ପାଦ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଘାସ ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ବେଦନା ପାଇଥିଲା, ତେଣୁ ପ୍ରେମରେ ପ୍ରେରିତ କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ବୋହିଥିଲେ।" "ଦେଖ, ଏଠି ପଦଚିହ୍ନ ଅଧିକ ଗଭୀର—କୃଷ୍ଣ ପ୍ରେମରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ବୋହିଛନ୍ତି; ଏଠି, ସେ ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ରଖି ଫୁଲ ତୁଲିଛନ୍ତି।" "ଏଠି, ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ପ୍ରିୟଜନ ଫୁଲ ତୁଲିଛନ୍ତି; ପ୍ରତି ପଦକ୍ଷେପରେ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି।" "ଏଠି, ପ୍ରେମିକ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମିକାର କେଶ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ, ସେଠାରେ ବସି ଥିବାବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଶୃଙ୍ଗାର କରିଥିଲେ।" "ଯଦିଓ ସ୍ୱୟଂ-ତୃପ୍ତ ଓ ଏକାତ୍ମା, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କ ସହ ରମଣ କରିଛନ୍ତି, ଏହିଦ୍ୱାରା ପ୍ରେମିକମାନେ କେମିତି ଦୁଃଖୀ ଓ ସ୍ତ୍ରୀମାନେ କେମିତି ଚଞ୍ଚଳ ତାହା ଦେଖାଇଲେ।" ଏପରି ଭାବେ ଗୋପୀମାନେ ଏହି ସବୁ କଥା ଉଦ୍ଘାଟନ କରି, ଅଭିଭ୍ରମ୍ୟ ହୋଇ ଘୁରୁଥିଲେ। ଯେଉଁ ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ନେଇଯାଇଥିଲେ, ସେ ଏହିଭାବରେ ଭାବିଲେ—"ସମସ୍ତ ଗୋପୀ ମୋତେ ଚାହିଁଥିବା ବେଳେ, ମୋର ପ୍ରିୟ ପ୍ରଭୁ ଏବେ ମୋତେ ପୂଜିଛନ୍ତି।" ଏଭଳି ଅହଂକାରରେ ଅନ୍ତର୍ବନ୍ଧ ହୋଇ, ସେ ଜଙ୍ଗଲର ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ, "ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବିନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ଯେଉଁଠି ଚାହଁ, ନେଉ।" କୃଷ୍ଣ ହସି କହିଲେ, "ମୋର କାନ୍ଧ ଉପରେ ଚଢ଼।" କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ପରେ କୃଷ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ, ଏବଂ ସେ ବଧୁ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ— "ହା ନାଥ, ପ୍ରିୟ, ପ୍ରାଣନାଥ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ, ହେ ବାହୁଶାଳୀ? ହେ ସଖା, ମୋ ଦୁଃଖିତ ଦାସୀକୁ ଦେଖାଦିଅ!" ଶୁକଦେବ ଗୋସ୍ୱାମୀ କହିଲେ: ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ ଖୋଜୁଥିଲେ, କିନ୍ତୁ କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ ତାହା ଜାଣିପାରିଲେନାହିଁ। ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସଖୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବିୟୋଗ ଦୁଃଖରେ ଅଭିଭ୍ରମ୍ୟ ଓ ବିକଳ ହୋଇଥିଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ସବୁ ଘଟଣା—ତାଙ୍କର ଅହଂକାର, ମାଧବଙ୍କ ଉତ୍ତର, ଏବଂ ନିଜ ଅପରାଧରେ ତାଙ୍କର ଅପମାନ—ଶୁଣି ଗୋପୀମାନେ ବିସ୍ମୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଥିଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ସେମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରକିରଣ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଚାଲିଥିଲେ; ଅନ୍ଧାର ହେବା ପରେ ସେମାନେ ଫେରିଲେ। ସେମାନେ ମନରେ କୃଷ୍ଣକୁ ଧାରଣ କରି, କଥାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, କାର୍ଯ୍ୟରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଅନୁକରଣ କରି, ଏବଂ ଆତ୍ମାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ନିବେଦନ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରୁଥିଲେ; ନିଜ ଘରକୁ ମନେ ପକାଇଲେନାହିଁ। ପୁନଃ ସେମାନେ ଯମୁନା ତଟରେ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଆଗମନକୁ ଆଶା କରି, ତାଙ୍କ ଗୁଣଗାନ କରି ରହିଲେ। ଏବେ, ରାଜା, ଦୁଃଖ ଓ ରୋଷରେ ସେମାନେ ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାତାସ ଛାଡ଼ି, ପୃଥିବୀକୁ ଶୂନ୍ୟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଯେପରି ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ଯୁଗାନ୍ତରେ ପୃଥିବୀକୁ ଧ୍ୱଂସ କରେ। ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ ଓ ବର୍ହିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେକୁ ଉପଦେଶ ଦେଇ ଶାନ୍ତ କଲେ।