ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଖୋଜିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିୟଥିତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଲୀଳାମୟ କ୍ରୀଡାକୁ ଅନୁକରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ କୃଷ୍ଣରେ ଲୀନ ହେଇ, ମୃଦୁ ମତିରେ ତାଙ୍କର ଅନୁସୃତି କରୁଥିଲେ। ଏକ ଗୋପୀ ପୁତନା ଭାବେ ଅନୁକରଣ କରି, ନିଜ ଅଷ୍ଟନ୍ଧା କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଦେଇ ଦୁଧ ପିଇବାକୁ ଦେଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଶିଶୁ ଭାବେ କନ୍ଦୁଥିଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ତାଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋପୀ ତଳା ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଅନୁକରଣ କରି, ଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ କରୁଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋପୀ ରାକ୍ଷସ ଭୂମିକା ନେଇ, କୃଷ୍ଣ ଭୂମିକାରେ ଥିବା ଗୋପୀକୁ ଧରି ନେଉଥିଲେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋପୀ ଗୋପବସ୍ତୀର ଶବ୍ଦ ଅନୁକରଣ କରି, ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋପୀକୁ ପା ଦ୍ୱାରା ଟାଣି ନେଉଥିଲେ। କେଉଁଠି ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣ ଓ ରାମ ଭୂମିକା ନେଇ, ଗୋପାଳ ଭାବେ ଖେଳୁଥିଲେ; ଏକ ଗୋପୀ ମହିଷ ରାକ୍ଷସ ଭାବେ ଖେଳି, ହାରିଗଲେ; ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋପୀ ବକ ରାକ୍ଷସ ଭୂମିକା ନେଇଥିଲେ। ଏକ ଗୋପୀ ଦୂରେ ଥିବା ଅନ୍ୟ ଗୋପୀକୁ କୃଷ୍ଣ ଭାବରେ ଡାକି, ବାଂଶୀ ବଜାଇ ଖେଳୁଥିଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ‘ଭଲ କରୁଛ’ ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଗୋପୀ ନିଜ ହାତ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀର କନ୍ଧରେ ରଖି, ‘ମୁଁ କୃଷ୍ଣ, ମୋ ଚାଲିବା ଦେଖ’ ବୋଲି କହି, ମନେ କୃଷ୍ଣରେ ଲୀନ ହେଇଥିଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋପୀ, ‘ବାତାସ ଓ ବର୍ଷାକୁ ଭୟ କରନ୍ତୁ ନାହିଁ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିଛି’ ବୋଲି, ନିଜ ରେଶା ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟ ଗୋପୀକୁ ଢାକିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ଏକ ଗୋପୀ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀର ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ପା ରଖି, ‘ଦୁଷ୍ଟ ତୁ ଦୂରେ ଯା, ମୁଁ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ପ୍ରତି ଶିକ୍ଷା ଦେବା ପାଇଁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି’ ବୋଲି କହିଲେ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଗୋପୀ, ‘ଓ ଗୋପମାନେ, ଏହି ଭୟାନକ ଅଗ୍ନିଦେଖ, ଆଖି ବନ୍ଦ କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ରକ୍ଷା କରିବି’ ବୋଲି କହିଲେ। ଏକ ଶୋଭାମୟ ଗୋପୀ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀକୁ ଦୂଧ ଦେଇ ଗଲା, ଏବଂ ମଣ୍ଡ ଦ୍ୱାରା ଏକ ଗୋପୀକୁ ଗଜା ଦେଇ, ‘ମୁଁ ବଟି ଚୋରକୁ ବାନ୍ଧୁଛି, ଯିଏ ଘି ଚୋରି କରିଥିଲା’ ବୋଲି କହିଲେ; ଭୟରେ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀ ଚକିଗଲେ। ଏଭଳି ଗୋପୀମାନେ ବୃନ୍ଦାବନର ଲତା-ଗଛକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରି, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ଖୋଜୁଥିଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ। ସେହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ଯେଉଁଥିରେ ଧ୍ୱଜ, ପଦ୍ମ, ବଜ୍ର, ଅଙ୍କୁଶ ଓ ଯବ ଚିହ୍ନ ଥିଲା। ଏହି ପଦଚିହ୍ନଗୁଡିକୁ ଅନୁସରଣ କରି, ଗୋପୀମାନେ ଆଗେ ଆଗେ ଚାଲିଗଲେ; କିନ୍ତୁ ଏକ ଦେଖିଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସହ ଏକ ଦୂତିର ପଦଚିହ୍ନ ଉପସ୍ଥିତ, ଯେଉଁଥିରେ ତାଙ୍କର ହାତ କୃଷ୍ଣଙ୍କ କନ୍ଧରେ ରଖାଯାଇଛି, ହାତୀ ଓ ହାତୀନୀର ନିବିଡ ଆଲିଙ୍ଗନ ପରି। ଗୋପୀମାନେ ଦୁଃଖରେ କହିଲେ, ‘ଏହି ଦୂତି ନିଶ୍ଚୟ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଛି; କୃଷ୍ଣ ଆମେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଛାଡି, ଏହି ଦୂତିକୁ ଗୁପ୍ତଭାବେ ନେଇଯାଇଛି।’ ସେମାନେ ଲତା-ଗଛମାନଙ୍କୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ବୋଲି ବିବେଚନା କଲେ, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦର ପ୍ରସ୍ତର ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ରଖିଥିବା ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି। ଏହି ଦୂତିର ଗଭୀର ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖି, ଗୋପୀମାନେ ବିୟଥିତ ହେଲେ; କୃଷ୍ଣ ଏକମାତ୍ର ଏହି ଦୂତିକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କର ମୁଖ ଆନନ୍ଦ କରୁଛନ୍ତି; ତାଙ୍କର ପଦଚିହ୍ନ ଆଉ ଆଗେ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ—ନିଶ୍ଚୟ ତାଙ୍କ ନମ୍ର ପାଦ ତିରିଷା ଓ ଅଙ୍କୁରରେ ବିଥିତ ହେଇ, କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇଥିଲେ। ଏଠାରେ ଦେଖ, ଗୋପୀମାନେ, ପଦଚିହ୍ନ ଅଧିକ ଚାପିଛି—କୃଷ୍ଣ ତାଙ୍କର ପ୍ରେମରେ ଭାରି, ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାକୁ ଉଠାଇ ନେଇଛନ୍ତି; ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟାକୁ ଫୁଲ ଚୟନ କରିବାକୁ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ କରିଛନ୍ତି। ଏଠାରେ, ପ୍ରିୟା ପାଇଁ ଫୁଲ ଚୟନ କରିଛନ୍ତି; ପ୍ରତି ପଦେ ତାଙ୍କ ପଦଚିହ୍ନ ସ୍ପଷ୍ଟ। ଏଠାରେ ଏକ ପ୍ରେମିକ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟାର କେଶ ଗଠନ କରିଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟା ବସିଥିଲେ, ତାଙ୍କ କେଶ ଶୁଭ୍ର କରିଛନ୍ତି। ଏପରି କୃଷ୍ଣ ନିଜରେ ଆତ୍ମ-ତୃପ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ପ୍ରିୟା ସହ ଲୀଳା କରି, ପ୍ରେମିକଙ୍କର ଦୁଃଖ ଓ ନାରୀମାନଙ୍କର ଚଞ୍ଚଳତା ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ। ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ବିବେଚନା କରି, ଗୋପୀମାନେ ଅନ୍ଧାରେ ରହିଗଲେ; ଏହି ଦୂତି, ଯାହାକୁ କୃଷ୍ଣ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ ଛାଡି ନେଇଗଲେ, ସେ ନିଜକୁ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବିଲେ: ‘ମୋତେ ଚାହିଁ ଅନ୍ୟ ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚାହିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ମୋ ପ୍ରିୟ କୃଷ୍ଣ ଏବେ ମୋତେ ପୂଜିଛନ୍ତି।’ ଏହି ଦୂତି ଜଙ୍ଗଲରେ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚି, ଗର୍ବିତ ଭାବେ କେଶବଙ୍କୁ କହିଲେ: ‘ମୁଁ ଆଉ ଚାଲିପାରିବି ନାହିଁ; ତୁମେ ମୋତେ ମନ ଚାହେଁ ଯେଉଁଠି ନେଇଯା।’ କୃଷ୍ଣ କହିଲେ, ‘ମୋ କନ୍ଧରେ ଚଢିଯା।’ କିନ୍ତୁ ଏହି କଥା ସୁନିବା ପରେ କୃଷ୍ଣ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦୂତି ଦୁଃଖରେ ବିଳାପ କରିଲେ: ‘ହା, ପ୍ରଭୁ, ପ୍ରିୟ, ବନ୍ଧୁ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ, ବଳଶାଳୀ? ମୋ ବନ୍ଧୁ, ଦୁଃଖିତ ଦାସୀକୁ ତୁମେ ଦେଖାଦିଅ।’ ଶୁକଦେବ କହିଲେ: ଗୋପୀମାନେ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପଥ ଖୋଜିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, କୃଷ୍ଣ କେଉଁଠି ଗଲେ ଜାଣିନଥିଲେ, ଏହି ଦୂତିକୁ ଦୁଃଖରେ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କର ଗର୍ବ, ମାଧବଙ୍କ ଉତ୍ତର, ତାଙ୍କର ଅଭିମାନ ଓ ବିପତ୍ତି ଶୁନି ଗୋପୀମାନେ ବିସ୍ମୟରେ ଭରିଗଲେ। ତାପରେ ଗୋପୀମାନେ ଚନ୍ଦ୍ରାଲୋକ ଦେଖିପରିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲରେ ଖୋଜିଲେ; ଅନ୍ଧାର ହେଲା ପରେ ମେଳିଗଲେ। ତାଙ୍କର ମନ, କଥା, କାର୍ଯ୍ୟ ସବୁ କୃଷ୍ଣରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କର ଅସ୍ତିତ୍ୱ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପିତ; ସେମାନେ ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କର ଗୁଣ ଗାଇଥିଲେ, ନିଜ ଘରକୁ ମନେ କରିନଥିଲେ। ପୁଣି ଯମୁନା ତୀରେ ଯାଇ, ଗୋପୀମାନେ ଏକତ୍ରିତ ହେଇ, ତାଙ୍କର ଚିନ୍ତା କୃଷ୍ଣରେ ଲୀନ, ତାଙ୍କ ଆଗମନ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଗୁଣ ଗାଇଥିଲେ। ଏହିପରି, ରାଜା, କ୍ରୋଧରେ ଗୋପୀମାନେ ମୁଁହରୁ ଅଗ୍ନି ଓ ବାୟୁ ଉତ୍ସର୍ଗ କରି, ପୃଥିବୀକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ, ଯେପରି ସମ୍ବର୍ତ୍ତକା ଅନ୍ତକାଳରେ ହୁଏ। ଗଛମାନେ ଅଗ୍ନିରେ ଭସ୍ମ ହେବାକୁ ଦେଖି, ବ୍ରହ୍ମା ଆସି, ବାରିଷ୍ମତଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ଜ୍ଞାନ ଦେଇ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ।